احمد زيد آبادی کارشناس مسايل خاورميانه

در روزهای اخير نيز برخی از نمايندگان مجلس شورای اسلامی به دولت توصيه کرده‌اند که «جنبه‌های مثبت» پيشنهادی اروپا را بپذيرد و برای حذف و يا اصلاح «جنبه‌های منفی» پيشنهادهای تشويقی به مذاکره بپردازد.

به نظر می‌رسد که پيشنهاد متقابل ايران به اروپا چيزی بيش از آنچه مقام‌های رسمی ايران تاکنون در اين باره اظهار داشته‌اند، نباشد، همانطور که احتمالا، پيشنهادهای اروپا به ايران چيزی فراتر از آنچه تا کنون به رسانه‌ها درز کرده است، نيست.

رسانه‌های مختلف تاکنون از وجود مواردی مانند: حمايت از عضويت ايران در سازمان تجارت جهانی، لغو ممنوعيت فروش هواپيماهای ايرباس و قطعات بوئينگ به ايران، حمايت از حق غنی‌سازی در خاک ايران به شرط احراز صلح‌آميز بودن برنامه‌ای هسته‌ای اين کشور توسط آژانس بين‌المللی انرژی اتمی و شورای امنيت سازمان ملل متحد، همکاری در زمينه تکنولوژی صلح‌آميز هسته‌ای از جمله کمک به ايران برای ساخت نيروگاههای آب سبک و پاره‌ای مشوق‌های تجاری و سياسی در مجموعه پيشنهادی اروپايی خبر داده‌اند و البته تحقق اين موارد را از طريق آغاز گفتگو با ايران با پيش‌شرط تعليق کامل فعاليت‌های مرتبط با غنی‌سازی اورانيوم، امکان‌پذير دانسته‌اند.

دولت ايران علاقه‌مند است که در يک مجموعه پيشنهادی متقابل، موارد تشويقی در پيشنهاد بين‌المللی را بپذيرد و بر سر موضوع تعليق غنی‌سازی خواستار مذاکره با طرف مقابل شود.

از آنجا که مشوق‌های مطرح شده در پيشنهاد بين‌المللی صرفا به منظور تحقق تعليق غنی‌سازی از سوی ايران مورد موافقت پيشنهاد دهندگان قرار گرفته است، بنابر اين واضح است که آنها به احتمال زياد پيشنهادهای متقابل ايران را نخواهند پذيرفت و آن را به مفهوم رد پيشنهاد خود تلقی خواهند کرد.

با اين همه، آيا برخورد گزينشی و مبهم ايران با پيشنهاد بين‌المللی که به معنای قبول يا رد صريح اين پيشنهاد نخواهد بود، فرصت ديپلماتيک تازه‌ای برای چانه‌زنی در اختيار جمهوری اسلامی قرار خواهد داد و سبب بروز اختلاف در بين اعضای دائم شورای امنيت بر سر گام بعدی در پرونده هسته‌ای ايران خواهد شد؟

در صورت بروز چنين شرايطی، احتمال اينکه روسيه و چين پاسخ مبهم ايران را به مفهوم وجود اراده سياسی در تهران برای حل بحران اتمی از راه ديپلماتيک تلقی کنند و مانع تصويب قطعنامه الزام‌آور شورای امنيت سازمان ملل در اين باره شوند، منتفی نيست، اما بسيار ضعيف است.

به نظر می‌رسد اعضای دائم شورای امنيت و آلمان مجموعه پيشنهادی را به عنوان آخرين فرصت به ايران در نظر گرفته‌اند و در صورت عدم پذيرش آن از سوی ايران، خود را برای وضع پاره‌ای تحريم‌های سياسی و اقتصادی عليه ايران آماده کرده‌اند.

اين در حالی است که جمهوری اسلامی بر اين باور است که ائتلاف بين‌المللی عليه آن وجود ندارد و بنابراين، با تکرار روشی که در برابر قطعنامه ۵۹۸ شورای امنيت برای پايان دادن به جنگ ايران و عراق در پيش گرفت، می‌تواند وقت لازم را برای خود بخرد.

در زمان صدور قطعنامه ۵۹۸ ايران آن را نپذيرفت، اما از رد صريح آن نيز خودداری کرد.

اين موضع‌گيری به مدت يک سال برای جمهوری اسلامی وقت خريد، اما در طول اين يک سال، قدرت‌های جهانی با چنان قاطعيتی از عراق حمايت کردند که اين کشور موفق شد بخشی از خاک خود را که به تصرف ايران درآمده بود، پس بگيرد و بار ديگر ارتش خود را وارد خاک ايران کند، به طوری که وقتی ايران ناگزير به پذيرش قطعنامه شد، خط آتش بس در برخی نقاط نه در مرز بين‌المللی بلکه در داخل خاک ايران ترسيم شد.