احمد زيدآبادی کارشناس مسائل ايران و خاورميانه

	به نظر می رسد نه فقط فلسطينی‌ها که اغلب کشورهای جهان از جمله آمريکا طرح اولمرت را نخواهند پذيرفت

پيش از اين تصور می شد که اولمرت جزئيات طرح خود را برای تعيين يکجانبه مرزهای نهايی کشور اسراييل و خروج از بخش‌هايی از کرانه باختری رود اردن با بوش به بحث بگذارد.

گزارش مطبوعات اسراييل اما از آن حکايت دارد که اولمرت بحران هسته‌ای ايران را در راس فهرست موضوعات مورد مذاکره خود با بوش قرار داده و مساله عقب نشينی يکجانبه از کرانه باختری را به عنوان مساله‌ای دست دوم در نظر گرفته است.

اولويت يافتن برنامه هسته‌ای ايران برای نخست وزير اسراييل، قاعدتا از اهميت طرح او برای تعيين يکجانبه مرزهای اسراييل نمی‌کاهد، زيرا حمايت يا عدم حمايت آمريکا از اجرای اين طرح تاثير عميقی بر منازعه اعراب و اسراييل بر جا می‌گذارد.

اسرائيل و مرزهای تعريف نشده اش

اسراييل ظاهرا تنها کشور جهان است که مرزهای نهايی مورد ادعای خود را هنوز تعريف نکرده است.

هر چند که بنا به قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنيت سازمان ملل، بسياری از کشورهای جهان مرز اسراييل را همان خطوط مرزی چهارم ژوئن ۱۹۶۷ می‌دانند، اما دولت اسراييل با توسل به ابهام در برخی واژه‌های قطعنامه‌های فوق، نسبت به بخشی از سرزمين‌های اشغالی جنگ ژوئن و بويژه بيت‌المقدس شرقی ادعای ارضی دارد.

اينکه اسراييل بر چه بخشی از سرزمين‌های اشغالی ادعای حاکميت دارد، هنوز روشن نيست، زيرا دولت‌های مختلف و احزاب گوناگون اسراييل هر کدام نگاه خاص خود را به اين مساله دارند.

تعديل در ديدگاههای اسرائيل

در سال‌های نخستين پس از جنگ ژوئن ۶۷ خانم گلدا ماير نخست وزير وقت اسراييل از حزب کارگر مدعی بود که کشورش افزون بر کرانه باختری و نوار غزه و بلندی‌های جولان به بخش وسيعی از صحرای سينا هم نياز دارد و از آنجا عقب نخواهد نشست.

اين ديدگاه افراطی به مرور زمان تعديل شد به طوری که مناخيم بگين نخست وزير سرسخت اسراييل از حزب ليکود در اواخر دهه هفتاد ميلادی پذيرفت که در ازای امضای پيمان صلح با مصر تمام خاک صحرای سينا را ترک کند.

پس از امضای پيمان صلح کمپ ديويد بين انور سادات رئيس جمهور فقيد مصر و مناخيم بگين، اسراييل از صحرای سينا عقب نشست، اما دولت ليکودی بر لزوم حفظ کرانه باختری و نوار غزه و بلندی‌های جولان تحت حاکميت دولت اسراييل اصرار داشت.

سياست گسترش آبادی های يهودی نشين

در زمان نخست وزيری اسحاق شامير چهره تندرو حزب ليکود در اوايل دهه ۹۰ ميلادی دولت اسراييل با سرعت بخشيدن به ساخت آبادی‌های يهودی نشين در کرانه باختری و نوار غزه، تلاش کرد تا بافت جمعيتی اين منطقه را به سود يهوديان و به زيان اعراب به هم بزند به طوری که تخليه اين مناطق به امری غير ممکن تبديل شود.

اقدام شامير اما با واکنش تند جرج بوش (پدر) رئيس جمهور وقت آمريکا و وزير خارجه‌اش جيمز بيکر روبرو شد، به طوری که شامير نه فقط از اجرای سريع طرح‌های شهرک سازی در نوار غزه کرانه باختری باز ماند، بلکه سرانجام مجبور شد در سال ۱۹۹۱بر اساس فرمول «زمين در برابر صلح» در کنفرانس صلح مادريد با حضور کشورهای عرب و نمايندگان فلسطينی‌ها شرکت کند.

امضای پيمان صلح اسلو بين ياسر عرفات رهبر فقيد سازمان آزادی‌بخش فلسطين و اسحاق رابين نخست وزير وقت اسراييل از حزب کارگر، در واقع آغازی برای چشم‌پوشی دولت اسراييل از حاکميت بر نوار غزه و بخشی از کرانه باختری بود.

شارون و آبادی های يهودی

هر چند که پيمان صلح اسلو طبق جدول زمانی مورد توافق پيش نرفت، اما سبب شکل‌گيری دولت خودگردان فلسطين و عقب نشينی ارتش اسراييل از برخی مناطق نوار غزه و کرانه باختری شد.

با شروع انتفاضه دوم فلسطينی‌ها در سال ۲۰۰۰ ميلادی، آريل شارون از حزب ليکود به نخست وزيری اسراييل رسيد. پيروزی شارون در انتخابات سال ۲۰۰۰ نتيجه شکست مذاکرات اهود باراک نخست وزير اسراييل از حزب کارگر با ياسر عرفات در کمپ ديويد برای دستيابی به توافق نهايی با يکديگر بود.

باراک و دستياران او بارها مدعی شده‌اند که در کمپ ديويد پيشنهاد «سخاوتمندانه‌ای» به عرفات ارائه کرده‌اند اما رهبر ساف از پذيرش آن سر باز زده است.

دنيس رايس هماهنگ کننده وقت سياست آمريکا در خاورميانه که در کمپ ديويد حضور داشته نيز ادعايی مشابه باراک کرده و از پيشنهاد واگذاری حدود ۹۵ درصد خاک کرانه باختری و تمام نوار غزه به علاوه بخشی از شرق بيت‌المقدس از سوی باراک به عرفات سخن گفته است.

اين در حالی است که محمود عباس معاون وقت عرفات اين ادعاها را تکذيب کرده و به نوبه خود مدعی شده که باراک در کمپ ديويد پيشنهاد قطعی و روشنی به طرف فلسطينی ارائه نکرده است.

قبض و بسط سياست شارون

صرف نظر از ميزان صحت و سقم ادعاهای طرفين، آريل شارون در سال ۲۰۰۰ ميلادی به اين قصد نخست وزير شد که راه باز پس دادن سرزمين‌های کرانه باختری و نوار غزه را به فلسطينی‌ها سد کند.

شارون در همين جهت و به دنبال شعله‌ور شدن انتفاضه، سرزمين‌هايی را که پيش از آن دولت‌های اسحاق رابين، بنيامين نتانياهو و اهود باراک چه به اختيار خود و چه تحت فشار بين‌المللی به دولت خودگردان فلسطين واگذار کرده بودند، بار ديگر به اشغال ارتش اسراييل در آورد.

شارون اما به تدريج خط سياسی خود را عوض کرد و به اين نتيجه رسيد که اسراييل چاره‌ای جز پذيرش يک کشور مستقل فلسطينی در کنار خود ندارد.

خروج يکجانبه و مساله تعيين مرز

شارون به جای مذاکره با طرف فلسطينی ترجيح داد که با خروج يکجانبه از نوار غزه و بخشی از شمال کرانه باختری، گام به گام مرزهای مورد نظر خود را برای اسراييل تعيين کند.

شارون پس از اجرای نخستين مرحله از طرح خود که باعث خشم راستگرايان اسراييلی و تجزيه حزب ليکود شد، در اغماء فرو رفت در حالی که هرگز به طور علنی فاش نکرد که چه مرزی را برای اسراييل در نظر داشته است.

با خارج شدن شارون از عرصه سياست اسراييل بر اثر رفتن به اغماء، اهود اولمرت جانشين او شد.

مرزهای اسرائيل از ديد اولمرت

اولمرت که خود را با سلطه حماس بر دولت خودگردان فلسطين روبرو ديد، اعلام کرد که اگر طرف فلسطينی اسراييل را به رسميت نشناسد، وی تا ابد منتظر نخواهد ماند و مرزهای اسراييل را تا سال ۲۰۱۰ به صورت يکجانبه ترسيم خواهد کرد. اولمرت سپس اين تاريخ را تا پايان سال ۲۰۰۸ به جلو انداخت.

آنچه اولمرت تاکنون از طرح يکجانبه خود فاش ساخته به هيچ وجه برای اعراب اميدوار کننده نبوده است، زيرا وی تاکيد کرده که افزون بر الحاق بلوک‌های بزرگ يهودی نشين در کرانه باختری به خاک اسراييل از جمله شهرک آريل که در عمق نسبی کرانه باختری قرار دارد، دره اردن را نيز به اسراييل ضميمه خواهد کرد و هيچ بخشی از بيت‌المقدس را به فلسطينی‌ها نخواهد داد.

روشن است که فلسطينی‌ها در آن بخش از کرانه باختری که اولمرت قصد تخليه آنجا را دارد، قادر به تاسيس يک کشور مستقل متکی به خود نخواهند بود و از همين رو نه فقط فلسطينی‌ها که اغلب کشورهای جهان از جمله آمريکا طرح اولمرت را نخواهند پذيرفت.

حماس، اولمرت و آمريکا

اولمرت که ظاهرا از اين نکته آگاه است در روزهای اخير تاکيد کرده که طرح يکجانبه وی سيال و ديناميک است و متناسب با شرايط تغيير خواهد کرد.

به نظر می‌رسد که اگر حماس همچنان از پذيرش موجوديت اسراييل خودداری ورزد، اولمرت طرح خود را برای خروج يکجانبه از کرانه باختری به اجرا خواهد گذاشت.

اولمرت برای اجرای طرح خود دست کم به حمايت دولت آمريکا نياز دارد و او در سفر جاری‌اش به واشنگتن تلاش خواهد کرد تا موافقت اصولی بوش را با طرح خروج يکجانبه از کرانه باختری بدون ارائه جزئيات آن به دست آورد.

احتمال اينکه دولت بوش با اصل طرح اولمرت در صورت عدم تغيير در مواضع حماس موافقت کند، بعيد نيست، اما کاملا روشن است که آمريکا بر سر جزئيات وسعت عقب نشينی اسراييل از کرانه باختری با دولت اسراييل وارد بحث و چانه‌زنی شديدی خواهد شد.

آمريکا که خود را ميانجی صلح در خاورميانه می‌داند از اين نکته آگاه است که صلح پايدار در خاورميانه بدون تخليه کرانه باختری و باز پس دادن بيت‌المقدس شرقی به فلسطينی‌ها امکان‌پذير نخواهد بود، هر چند که آمريکا و متحدانش در نهايت برخی تغييرات جزيی در خط مرزی‌ ژوئن۱۹۶۷در جهت الحاق بعضی شهرک‌های پرجمعيت يهودی در کرانه باختری نزديک خط سبز را خواهند پذيرفت.