خشايار مهيم دفتر بی بی سی - واشنگتن

	دوران شکوفایی آزادی بیان در ایران تعطیلی فله ای مطبوعات را به همراه داشت

در حالی که سازمان ملل متحد بر اهميت آزادی مطبوعات و رسانه ها بر افزايش آگاهی عمومی و کمک به برطرف کردن مشکلات اجتماعی در کشورهای در حال توسعه تاکيد دارد، روزنامه نگاران بسياری از اين کشورها دچار مشکلات زيادی در رابطه با اطلاع رسانی هستند.

به گزارش سازمان خبرنگاران بدون مرز، از ابتدای سال ۲۰۰۶ تاکنون ۲۱ روزنامه نگار در سراسر جهان به قتل رسيده اند و ۱۲۰ خبرنگار و ۵۶ وبلاگ نويس نيز در زندان به سر می برند.

اين در حالی است که با کشته شدن ۶۸ خبرنگار در سال ۲۰۰۵، اين سال پرتلفات ترين سال تاريخ مطبوعات جهان نام گرفته است.

آزادی مطبوعات از ارکان اصلی مردم سالاری است و آزادی بيان از اصولی است که بر اساس بند نوزدهم اعلاميه جهانی حقوق بشر بايد درهمه جوامع رعايت شود.

مطبوعات و شفاف سازی

يونسکو دسترسی آزاد مردم به اطلاعات را بزرگترين اصل آزادی مطبوعات می داند.

بر اين اساس، آزادی مطبوعات به شفاف سازی عملکرد دولت ها و پاسخگويی بيشتر آنها در برابر شهروندان کمک می کند.

نيک آهنگ کوثر، روزنامه نگار و کاريکاتوريست ايرانی ساکن کانادا با اشاره به آزادی فضای به نسبی مطبوعات پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ در ايران می گويد که هروقت فضای آزاد به روزنامه نگاران داده شده است، آنها اطلاعات بيشتری را درباره مسائل جامعه در اختيار مردم گذاشته اند و آگاهی آنها را افزايش داده اند.

محمد علی ابطحی، رييس مؤسسه گفتگوی اديان در تهران و وبلاگ نويس نيزمی گويد آزادی رسانه ها به مردم اين احساس را می دهد که حکومت به حق آزاد بودن آنها احترام می گذارد.

	نیک آهنگ کوثر: "هروقت فضای آزاد به روزنامه نگاران داده شده است، آنها اطلاعات بيشتری را درباره مسائل جامعه در اختيار مردم گذاشته اند و آگاهی آنها را افزايش داده اند."

او همه جنبه های آزادی از جمله آزادی بيان را فطری می داند و می گويد به جای صحبت درباره ضرورت آزادی بيان و مطبوعات بايد از کسانی که خواستار محدود شدن اين آزادی ها هستند، درباره علت کارشان بازخواست شود.

محسن سازگارا، مدیرعامل سابق تعاونی مطبوعات کشور و ناشر روزنامه های توقيف شده جامعه و توس هم می گويد خبررسانی بی طرفانه و چند وجهی يکی از مهمترين گام ها برای مقابله با استبداد است و به همين خاطر جز چند دوره کوتاه تاريخی، مطبوعات ايران از آزادی چندانی برخوردار نبوده اند.

دوران شکوفايی

دوران آزادی نسبی مطبوعات پس از دوم خرداد يکی از دوره های تاريخی محدود مانند دوران پيروزی قيام مشروطه يا شهريور ۱۳۲۰ است که روزنامه نگاران از آن به عنوان دوران شکوفايی مطبوعات در ايران نام می برند.

محمد علی ابطحی می گويد که آزادی رسانه ها در اين دوران باعث شد مردم حکومت را در برابر خود پاسخگو بدانند.

به گفته آقای ابطحی آزادی مطبوعات و رسانه ها تنها برای نهادينه شدن مردم سالاری کافی نيست و دولت ها نيز بايد در برابر مردم پاسخگو باشند.

اما بايد ديد که آيا مطبوعات ايران در دوران پس از دوم خرداد در شفاف سازی امور جامعه و پاسخگو کردن دولت موفق بوده اند يا خير؟

محسن سازگارا با اشاره به عملکرد حرفه ای مطبوعات در اين دوران می گويد آنها وظيفه خود را در نقد عملکرد حاکميت در اين مدت کوتاه به خوبی انجام دادند.

ولی نيک آهنگ کوثر نظر ديگری دارد. او می گويد در حالی که در اين دوران مطبوعات اصلاح طلب به خوبی توانستند با نقد عملکرد جناح مقابل به شفاف سازی و اطلاع رسانی بپردازند، چشم های خود را به راحتی در برابرخطاهای دوستان سياسی خود بستند و اين يکی از بزرگترين ضعف های آنها است.

جايگزينی مطبوعات به جای احزاب در غياب حزب های متشکل و سازماندهی شده يکی ديگر از نقاط ضعفی است که برای خبررسانی درست و بی طرفانه در دوران پس از دوم خرداد برشمرده می شود.

	محمد علی ابطحی: " آزادی رسانه ها به مردم اين احساس را می دهد که حکومت به حق آزاد بودن آنها احترام می گذارد."

کارشناسان با اشاره به بروز وقايع هجدهم تير ۱۳۷۸ دانشگاه تهران پس از صدور حکم تعطيلی روزنامه سلام، برخی از کاستی ها و ضعف های مطبوعات را علت بی تفاوتی نسبی مردم به آن چه بعدها "تعطيلی فله ای روزنامه ها " ناميده شد، می دانند.

آقای سازگارا می گويد: " تنها ماهيت استبدادی حکومت ها نيست که به محدوديت رسانه ها منجر می شود و استفاده نادرست از آزادی بيان هم در نهايت به محدود شدن آنها می انجامد."

به خطر افتادن امنيت ملی هم يکی از دلايلی است که حکومت ها در کشورهای در حال توسعه از آن برای محدود کردن مطبوعات استناد می کنند.

نيک آهنگ کوثرمی گويد در بسياری از اين کشورها تعريف دقيقی برای امنيت ملی وجود ندارد و
از اين واژه تنها برای سرپوش گذاشتن بر فساد گسترده در دستگاه های حکومتی سوء استفاده می شود.

جنگ با وبلاگ ها

با محدود شدن روزنامه ها و همزمان با گسترش اينترنت، وبلاگ نويسی به يکی از وسيله های اطلاع رسانی در ايران تبديل شده است.

آقای ابطحی که بيشتر از دو سال به وبلاگ نويسی مشغول است، معتقد است وبلاگ نويسی در ايران هنوز در ابتدای راه خود است و نقش آن را در آينده خبر رسانی کشور برجسته می داند.

" تنها ماهيت استبدادی حکومت ها نيست که به محدوديت رسانه ها منجر می شود و استفاده نادرست از آزادی بيان هم در نهايت به محدود شدن آنها می انجامد." محسن سازگارا

به گفته او علت اصلی بی مهری حکومت به وبلاگ نويسان در ايران اهميت و قدرت اينترنت در انتقال پيام ها و شکستن فضای تک صدايی است.

اما کارشناسان با اشاره به شعار امسال روز جهانی آزادی مطبوعات که نقش آنها را در کاهش فقر بيان می کند، می گويند در صورتی که فعاليت های مطبوعاتی در ايران محدود نمی شدند، آنها در دراز مدت می توانستند با افزايش مطالبات اجتماعی و اطلاع رسانی درباره برخی از پديده ها مانند رانت خواری و رشوه خواری دردستگاه های دولتی به بهبود زندگی اجتماعی مردم کمک کنند.

به هر حال محدوديت مطبوعات در ايران موضوع جديدی نيست و با سانسور نخستين روزنامه های کشور از زمان ناصرالدين شاه قاجار در جريان بوده است.

خوشبينی زيادی هم درباره بهبود اين وضع در آينده نزديک وجود ندارد.