فرناز قاضی زاده

استان های ايلام، خوزستان، کرمانشاه، آذربايجان غربی و کردستان به ترتيب آلوده ترين نقاط ايران از اين نظر هستند. 17 سال پس از پايان جنگ به نظر می رسد که اين موضوع چندان مورد توجه دولتمردان قرار ندارد.

گزارش فرناز قاضی زاده را بشنويد

به دليل اهميت مساله، شيرين عبادی حقوقدان ايرانی و برنده جايزه صلح نوبل تصميم گرفت بخشی از جايزه خود را به طور ويژه به موضوع مين روبی در ايران اختصاص دهد. وی می گويد:

"ايران دومين کشور آغشته به مين در جهان است. تعداد مين های اين کشور از افغانستان بيشتر است. بيش از سه ميليون هکتار از اراضی ايران آغشته به مين است اما متاسفانه در اين خصوص کسی صحبت نمی کند و اطلاع رسانی نمی شود."

محمد کريميان نماينده سردشت در دوره چهارم و پنجم مجلس که منطقه نمايندگی او قربانيان زيادی از برخورد با مين داشته است می گويد:

"در زمان جنگ هر ارتفاعی را که نيروهای رزمنده تشخيص دادند لازم است اشغال بکنند، برای حفاظت فيزيکی از خود، اطراف آن منطقه را مين گذاری کردند. اما چون در آن زمان مين ها روی اصولی کاشته نشدند، بعد از پايان جنگ هم اين مين ها را متاسفانه جمع آوری نکردند و اين گلايه از مسئولين امر هست."

"الان هم در اين منطقه برای مردم خطر هست و نگرانی هايی وجود دارد. خيلی جاهايی که تابلو زده اند و مشخص است، طبيعتا مردم رفت و آمد نمی کنند، اما جاهايی هم هست که در اثر ريزش برف و باران اين ها جابجا شده اند و متاسفانه کشاورزان يا رهگذران، يا اکثرا چوپان ها يا بچه ها روی مين می روند و هر از چند گاهی می بينيم که افرادی تلف می شوند."

محمد صادق کبودوند دبير سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان می گويد: "مناطقی هست که همچنان دست نخورده و به رغم علامت گذاری شدن مين روبی نشده است. و جاهايی هم هست که اساسا علامت مشخصی وجود ندارد و کسانی که برای خريد و فروش مايحتاج به نواحی مرزی می روند از اين مين ها دچار آسيب می شوند."

شيرين عبادی موسس کانون مشارکت در پاکسازی مين است که سال گذشته مجوز آن را دريافت کرد. وی می گويد به طور متوسط روزی سه نفر روی مين رفته کشته يا مجروح می شوند.

"پاکسازی ممکن است اما اراده جدی از سوی دولت طلب می کند. و همچنين بودجه کافی و برنامه ريزی دقيق."

"از تاريخی که جنگ تمام شد، بيش از پانزده سال می گذرد و در اين مدت فقط حدود يک ميليون و هفتصد هزار هکتار اراضی پاکسازی شده و بيش از سه ميليون هکتار همچنان آغشته به مين باقی مانده است. اين نشانگر اين است که سرعت پاکسازی مين در ايران بسيار کند بوده است."

وی در توضيح دلايل پاکسازی نشدن مناطق مين گذاری شده سه عامل را مهم می داند:

1) مين های کاشته شده در ايران عمدتا توسط افراد داوطلب نظامی، يعنی بسيجی، در ابتدای جنگ کار گذاشته شده و اينها نقشه نداشته اند.

2) عده ای از اين مين ها در آن اراضی که به اشغال عراق درآمد، کار گذاشته شده و دولت عراق تا کنون حاضر نشده نقشه های اين مين ها را به دولت ايران بدهد.

3) تعدادی هم که توسط نظاميان رسمی و مجرب استفاده شده، در اثر گذشت زمان و به دليل اينکه در ارتفاعات کار گذاشته شده بوده، برف و باران اينها راشسته و حتی به داخل مناطق مسکونی آورده است.

سالها پس از خاتمه جنگ اين سوال مطرح است که پاکسازی اين مين ها را چه کسی بايد اين کار را انجام دهد؟

محمد کريميان می گويد: "با پيگيری هايی که شده، مقداری از مين ها که در مناطق پايگاه ها و محل های استقرار نيروهای نظامی کار گذاشته شده بوده، جمع آوری شده است. اما هنوز هم جاهای مختلفی هست که خطر مردم را تهديد می کند."

در ژوئيه سال 1996 در کنفرانسی در کشور دانمارک استانداردهای بين المللی برای برنامه های بشردوستانه پاکسازی مين مطرح و در سال بعد از آن کنوانسيونی در اتاوا، پايتخت کانادا، با عنوان 'کنوانسيون منع استفاده، نگهداری، توليد و جابجا کردن مين ضد نفر' تصويب شد. اما ايران هنوز به اين کنوانسيون بين المللی نپيوسته است.