دلالان انسان با وعده فراهم کردن زندگی اقتصادی بهتر گروه هايی از جوانان پسر و دختر را از کشور خارج می کنند

در 11 ماه گذشته 37 دختر فراری در فرودگاه های ايران دستگير شده اند. خبرگزاری دانشجويان ايران، ايسنا، به نقل از فرمانده پليس فرودگاه ها گزارش کرده است که اين دخترها در قالب پنج باند ميان دوبی و ايران در رفت و آمد بوده اند.

اين گونه باندها معمولا توسط دلالان انسان سازماندهی می شوند که با وعده فراهم کردن زندگی بهتر گروه هايی از جوانان پسر و دختر را از کشور خارج می کنند. سرنوشت اقتصادی و اجتماعی اين افراد به ندرت همانی می شود که می خواسته اند.

وضعيت در مورد زنان و دختران نامطلوب تر است. آنها، که در بيشتر موارد از خانه گريخته اند، برای رهايی از نابسامانی در خانواده به وعده های دلالان تن می دهند. اما بيشتر اوقات خود را در دايره تجارت جنسی می يابند.

فرار زنان و دختران از خانه يک معضل جهانی است که دلايل و عواقب زيادی دارد. يکی از دلايل اصلی آن خشونت در خانه است. خشونتی که می تواند به صورت آزار جسمی و جنسی، نابسامانی اقتصادی، ازدواج اجباری ... بروز کند. عواقب آن هم فراگير است: از هم پاشيدگی ساختار خانواده ها، گسترش تکدی گری، اعتياد، روسپيگری و انواع بيماری ها.

زنان و دختران فراری از خشونت خانگی اگر جايی داشته باشند و قانون نيز پشتيبان آنها باشد، به خيابان پناه نمی برند و طعمه قاچاقچيان انسان نمی شوند.

در کشورهای غربی برای کاهش فرار زنان و دختران از خانه و تامين جان آنهايی که از سوی اعضای خانه مورد خشونت هستند قوانين و تمهيدات مختلفی در نظر گرفته شده است. خانه های امن و به تازگی "اتاق های امن" از جمله اين امکانات هستند.

اما جوامع غيرغربی معمولا نگاهی متفاوت به خانه های امن زنان دارند: فرهنگ و سنن فرار زن و دختر از خانه را واجد مطالعه دلسوزانه نمی داند پس عملا برای تامين امنيت آنهايی که مورد خشونت هستند نيز اقدام لازم را نمی کنند.

خانه امن زنان در ايران

بنابر آمار رسمی ساليانه صدها دختر و زن در ايران از خانه فرار می کنند که دليل اصلی آن خشونت خانوادگی است؛ آمار مشخصی هم از زنان خيابانی وجود ندارد. در هر حال تنها تعداد معدودی مرکز نگهداری از آسيب ديدگان اجتماعی چتر حمايتی اين زنان به حساب می آيند.

	ساکنان مرکز بازپروری اميدوار پس از بسته شدن اين مرکز

اوايل سال 83 دفتر امور زنان و خانواده سازمان بهزيستی و دفتر امور مشارکت زنان رياست جمهوری، اماکنی برای ساماندهی زنان و دختران خيابانی و آسيب ديده تاسيس کردند: "خانه های سلامت"، "پناهگاه موقت زنان"، "خانه های امن" و "خانه ريحانه". برخی از اين مراکز به علت کمبود اعتبار سازمان بهزيستی و مخالفت برخی مسئولان در سال 84 تعطيل شدند.

آخرين نمونه از اين اقدامات تعطيل شدن مرکز بازپروری دختران و زنان آسيب ديده اجتماعی 'اميدوار' در اواخر بهمن ماه سال جاری بود. بنابر گزارش خبرگزاری دانشجويان ايران، ايسنا، اين مرکز به حکم دادگاه انقلاب و به درخواست بنياد مستضعفان انقلاب اسلامی بسته و تخليه شده است.

خبرگزاری دانشجويان ايران، ايسنا، در گزارشی توضيح می دهد که بنياد مستضعفان زمين اين مرکز و چند مرکز مشابه ديگر را مصادره ای و اموال خود می داند و چند سالی است که برای پس گرفتن آنها از سازمان بهزيستی به دادگاه انقلاب شکايت کرده است.

ايسنا در ادامه گفته است که 25 زن تحت پوشش مرکز "اميدوار" پس از مدتی سرگردانی در خيابان ها، (عليرغم کمبود امکانات) به مراکز ديگر منتقل شده اند.

مراکز بهزيستی برای نگهداری دختران و زنان فراری آسيب ديده درجه بندی شده اند. مثلا مراکز بازپروری پس از خانه های سلامت و مراکز بازتوانی قرار دارند و برای نگهداری زنان و دختران به شدت آسيب ديده در نظر گرفته شده اند. گفته می شود تعدادی از زنانی که در اين گونه مراکز نگهداری می شوند به برخی بيماری ها هم مبتلا هستند.

برخی کارشناسان مسائل اجتماعی و مسئولان در ايران تشکيل خانه های امن را ضروی نمی دانند. آنها حتی مخالف تبليغ در مورد پناهگاه های موقت زنان هستند. چون به نظر آنها اگر زنان از وجود آنها مطلع باشند به خاطر کوچک ترين دعوای خانوادگی، خانه را ترک می کنند. به گفته آنها خانه های امن می توانند بانی تشديد منازعات خانگی شوند.

در مقابل، دسته ای ديگر می گويند که خانه های امن زنان در بسياری از کشورهای دنيا توانسته اند بسياری از مشکلات زنان آسيب پذير را حل کنند و حتی (تا حدود قابل ملاحظه ای) از مشاجرات خانوادگی جلوگيری کنند. چون مشکل اصلی يک زن در معرض خشونت خانگی، بی پناهی و نداشتن حمايت قانونی است.

زن در غرب: فرار به خانه امن زنان يا پناهگاهی در خانه؟

مهم ترين هدف تشکيل خانه های امن در غرب حفظ جان اين دسته از زنان است. چون محل خانه های امن هرگز افشا نمی شود آنها دغدغه ای در مورد رديابی از سوی شوهر خود را ندارند. اما از آن مهم تر دادن قدرت اعتماد به نفس و استقلال فکری به آنها برای بازگشت به اجتماع و از سرگيری زندگی عادی است.

يکی از تازه ترين تمهيداتی که برخی دولت های غربی برای زنان مورد خشونت خانوادگی به اجرا درآورده اند ايجاد "اتاق امن" در خانه آنهاست. دولت بريتانيا نيز اين پروژه را به آزمايش گذاشته است.

خانه های امن در بريتانيا در عمر سی و چند ساله خود (تقريبا) بدون قيد و شرط پذيرای زنان در معرض خطر خشونت خانگی از همه قشرهای جامعه بوده اند. با اين حال، گروهی از آنان ترجيح می دهند که در خانه خود بمانند و مجبور نباشند برای رهايی از خطر خشونت شوهر و شريک زندگی (کنونی يا سابق) به خانه ای موقت کوچ کنند.

به همين دليل کارشناسان از دو سال پيش طرح ايجاد "اتاق امن" در محل سکونت اين گروه از زنان در انگلستان و ولز را به اجرا درآورده اند.

اين اتاق، بنابر تعريف دولت بريتانيا بايد بگونه ای مجهز باشد که در صورت بروز خطر خشونت خانوادگی عليه زن، او بتواند تا رسيدن کمک پليس، بدون ترس در آن بسر ببرد. اين اتاق به آژير خطر مجهز است که به ايستگاه پليس محلی متصل است.

اين امکانات به اين معنی نيست که زن از رفتن به خانه امن محروم خواهد شد. اما فقط برای آنهايی در نظر گرفته می شود که شوهر يا شريک زندگی خود را به دليل رفتار خشونت آميزش، ترک کرده اند.

بر اساس اين طرح، پس از تقاضای زن، يکی از اتاق های خانه او به چفت و بست مستحکم و همين طور شيشه يک سويه مجهز می شود تا اگر مرد به زور وارد خانه شد، زن و بچه ها بتوانند به "اتاق امن" پناه ببرند و از آنجا، پليس را از خطری که با آن مواجه هستند، مطلع کنند.

اما اين طرح خالی از اشکال نيست. همواره اين نگرانی وجود دارد که تجهيزات اين اتاق هنگام بروز خطر تا چه حد قابل اطمينان است. يا مثلا آژير خطر هميشه کار خواهد کرد؟ اگر زن يا فرزندان به مراقبت های ويژه پزشکی فوری نياز داشته باشند، تا رسيدن کمک چه وضعيتی خواهند داشت؟ آنها در خارج از منزل با احتمال بروز خطر چه بايد بکنند؟

با اين حال دولت بريتانيا ظاهرا به اجرای فراگير اين طرح راغب است. چون هزينه ايجاد "اتاق امن" بسيار کمتر از برپا کردن خانه های امن يا تهيه مسکن برای زنان و دختران بی سرپناه است.

در حال حاضر حدود 450 خانه امن زنان در بريتانيا تاسيس شده است.

امنيت زنان خيابانی

زنان خيابانی (حال به هر دليلی که به اين راه کشيده شده اند) گروهی بسيار آسيب پذيرند و مانند ديگر زنان ممکن است مورد خشونت مردان قرار بگيرند.

در برخی کشورهای غربی آنها از حقوق و حمايت های قانونی برخوردار هستند و در برخی ديگر اين امکانات بسيار محدود است.

مثلا در بريتانيا روسپی ها نمی توانند از امکانات مشابه بی خانمان ها استفاده کنند. به گفته سازمان خيريه شلتر Shelter، در حالی که جامعه بريتانيا به طور عمومی مشکل اين زنان را در حرفه آنها می بيند، خود آنها اعتياد، فقر و فرار از خشونت خانوادگی را از جمله دلايل پناه بردن به خيابان عنوان می کنند.

موضوع روسپيگری و اين که چرا و چطور در يک جامعه رايج می شود، ابعاد گسترده ای دارد اما بنابر آمار بين المللی همواره يک گروه از زنان چون حمايتی نداشته اند به اين حرفه روی آورده اند.

در همين حال، تجارت انسان به عنوان يک جرم بين المللی به شدت رو به گسترش است. بازگشت قربانيان تجارت جنسی به هر جامعه ای بالقوه می تواند دامنه اين جرم را افزايش دهد و دختران و زنان ديگر را طعمه قرار دهد.

برپايی "اتاق امن" و "خانه امن" حتی اگر از جمله درمان های روسپيگری به عنوان يک آسيب اجتماعی نباشد حداقل از شتاب افزايش آمار آن تا حدودی می کاهد و همزمان، جان بسياری از دختران و زنان در معرض خشونت خانوادگی را نيز در امان نگه می دارد.