صادق صبا تحليلگر مسائل ايران در بی بی سی

مذاکرات اتمی ميان ايران و سه کشور اروپايی از حدود 2 سال قبل آغاز شد

سه کشور اروپايی آلمان، فرانسه و بريتانيا نيز متقابلا هشدارداده اند که اگر جمهوری اسلامی واقعا به طور يک جانبه فعاليت هسته ای خود را آغاز کند آنها ممکن است که خواستار برگزاری يک نشست فوری آژانس بين المللی انرژی اتمی شوند تا در مورد ارجاع پرونده ايران به شورای امنيت سازمان ملل تصميم گرفته شود.

هنوز دقيقا روشن نيست که چرا گفتگوهای هسته ای جمهوری اسلامی با سه کشور اروپايی که برای حدود دو سال ادامه داشته، ناگهان به يک بحران ظاهرا بزرگ تبديل شده است.

از واکنش های مقامات ارشد کشورهای آلمان، فرانسه و بريتانيا چنين پيداست که آنها از اقدام ايران شگفت زده شده اند و گويا انتظار چنين حرکتی را نداشته اند.

اختلافات ظاهرا بر سر اين است که ايران معتقد است که سه کشور اروپايی قول داده بودند که تا پايان ماه ژوئيه (روز يکشنبه) گذشته پيشنهادهای نهايی خود را در خصوص فعاليت های هسته ای ايران ارايه بدهند.

اروپا در مقابل می گويد که هرگز چنين قراری وجود نداشته و تاکيد می کند که در هر صورت تا چند روز ديگر پيشنهاد های خود را ارسال خواهد کرد.

ولی به نظر می رسد که اين ظاهر قضييه است و بحران هسته ای فعلی بايد ريشه های عميق تری داشته باشد. در غير اين صورت چند روز تاخير قاعدتا نبايد باعث بروز چنين بحرانی شود. به خصوص که کارشناسان معتقدند از سرگيری فعاليت های هسته ای در تاسيسات اصفهان به چند روز کار مقدماتی احتياج دارد که ممکن است تا آن موقع پيشنهاد های اروپا نيز آماده شده باشد.

اين بحران در موقعی ايجاد شده که قرار است در روزهای آينده دوره رياست جمهوری هشت ساله محمد خاتمی به پايان برسد و محمود احمدی نژاد، رييس جمهوری جديد، که به جناح محافظه کار وابسته است، کار خود را رسما از روز چهارشنبه آغاز کند.

انتظار معمول در هر کشوری اين است که مقامات آن کشور تلاش کنند که در چنين مواقعی اين انتقال قدرت با آرامش صورت گيرد و هيچ عاملی آن را تحت الشعاع قرار ندهد.

سه کشور اروپايی آلمان، فرانسه و بريتانيا هشدارداده اند که اگر جمهوری اسلامی واقعا به طور يک جانبه فعاليت هسته ای خود را آغاز کند آنها ممکن است که خواستار برگزاری يک نشست فوری آژانس بين المللی انرژی اتمی شوند تا در مورد ارجاع پرونده ايران به شورای امنيت سازمان ملل تصميم گرفته شود

ولی از شواهد چنين پيداست که برخی از مسئولان جمهوری اسلامی از روز شنبه با طرح ضرب الاجل هايی به اين بحران دامن زده اند.

عده ای از صاحب نظران معتقدند که ممکن است طرفداران آقای احمدی نژاد عمدا اين بحران را ايجاد کرده اند تا او در ابتدای کار خود با قضيه بزرگی مواجه شود و بعد با يافتن راه حلی برای آن قابليت خود را به عنوان يک سياستمدار کارکشته ثابت کند.

همچنين گفته می شود که آقای احمدی نژاد مايل است که مسئوليت مذاکرات هسته ای در دوره رياست جمهوری او از شورای امنيت ملی به دولت او و وزارت امور خارجه انتقال يابد.

ولی به نظر می رسد يک عامل بسيار بزرگتر مانع اصلی در به توافق رسيدن ايران و اروپا در خصوص فعاليت های هسته ای جمهوری اسلامی است.

اروپايی ها به هيچ وجه مايل نيستند که جمهوری اسلامی از توانايی غنی سازی اورانيوم برخوردار شود. آنها نگران اند که ممکن است عده ای در حاکميت ايران بخواهند از اين توانايی در آينده برای ساختن بمب اتمی استفاده کنند. در صورتی که ايران غنی سازی اورانيوم را حق مسلم خود می داند.

مشکل بزرگ در روابط جمهوری اسلامی و جهان غرب عدم اعتماد متقابل است. با برسر کار آمدن محمود احمدی نژاد اعتماد اروپايی ها کمتر نيز شده است. زيرا حال حاکميت تقريبا يکدست می شود و محافظه کاران کليه اهرم های قدرت را در دست می گيرند.

تاخير اروپايی ها در ارايه پيشنهاد های خود به ايران شايد تا حدی به اين دليل است که آنها می خواهند دولت جديد کار خود را آغاز کند و سياست های آن مشخص تر شود و آنگاه راه حل های نهايی خود را ارايه دهند.

دولت ايران در گذشته نيز تهديدهای مشابهی را مطرح کرد ولی بعدا باز هم راه مذاکره را درپيش گرفت. اروپا نيز ظاهرا مايل است که مشکل هسته ای ايران را از طريق ديپلماسی حل کند و کار به اقدامات خشونت آميز در منطقه کشيده نشود.

بنابراين اروپايی ها اميدوارند که بحران فعلی از کنترل خارج نشود و دو طرف بار ديگر بر سر ميز مذاکره بنشينند.