جمشيد برزگر

محمود احمدی نژاد، از حمايت تشکل های اصلی جناح محافظه کار برخوردار نبود و توانست نامزدهای مورد حمايت اين گروه ها را پشت سر بگذارد

تحولات آخرين روزهای پيش از انتخابات که به پيروزی غير مترقبه آقای احمدی نژاد و حذف ديگر کانديداهای مطرح در دو جناح محافظه کار و اصلاح طلب درون حاکميت انجاميد، اکنون موجب بروز سردرگمی های آشکاری در بين فعالان و تشکل های سياسی شده است.

اگرچه، اصلاح طلبان برای جلوگيری از پيروزی محمود احمدی نژاد و تحقق برنامه های وی، در تغيير موضعی آشکار به حمايت از اکبر هاشمی رفسنجانی پرداخته اند، اما به نظر می رسد تشکل های اصلی و پرسابقه در جناح محافظه کار با دشواری های به مراتب بيشتری برای تصميم گيری مواجه هستند.

می توان از نهمين دوره انتخابات رياست جمهوری نه تنها به عنوان جنگ قدرتی بين اصلاح طلبان و محافظه کاران، بلکه همچون نبردی سرنوشت ساز برای در دست گيری سکان فرماندهی در درون جناح محافظه کار نيز ياد کرد

آقای احمدی نژاد، بدون آنکه به طور علنی از سوی هيچ يک از تشکل ها و نهادهای نزديک به جناح محافظه کار حمايت شود، وارد رقابت های انتخاباتی شد؛ حال آنکه هر يک از ديگر رقبای اصولگرای وی، به ويژه محمد باقر قاليباف و علی لاريجانی توانسته بودند حمايت اصلی ترين تشکل های اين جناح را به دست آورند.

رقابت های درونی در بين کسانی که از خود به عنوان اصولگرايان ياد می کنند، از مدت ها پيش از زمان برگزاری انتخابات آغاز شده بود و هر يک از گروه ها و تشکل های حاضر در اين جناح می کوشيد ديگران را نيز متقاعد کند که به حمايت از نامزد مورد نظر آنان بپردازند.

علی اکبر ولايتی، محسن رضايی، علی لاريجانی، محمود احمدی نژاد، احمد توکلی و غلامعلی حداد عادل، از جمله کسانی بودند که در آن هنگام به عنوان نامزدهای احتمالی محافظه کاران معرفی شدند؛ هر چند در نهايت، تنها چهار نامزد نخست وارد عرصه رقابت شدند و عملا ايده اجماع بر سر يک نامزد واحد را ناکام گذاشتند.

همين تعدد نامزدها، نشانه ای از اختلافات درونی برای جناحی بود که به دليل پيروزی در دو انتخابات دومين دوره شوراها و هفتمين دوره مجلس، توفيق خود در انتخابات رياست جمهوری را کاملا بديهی می دانست.

طيف جديدی از نيروهای محافظه کار که برای نخستين بار اصطلاح اصولگرايان را به کار گرفتند و در دو سال گذشته توانسته اند جايگاه عمده ای در ساختارهای آشکار قدرت پيدا کنند، اکنون بيش از هر زمان ديگر تشکل ها و گروه های سنتی و قديمی در اين جناح را به چالش گرفته اند و انتخابات رياست جمهوری را در عمل به جدی ترين عرصه اين چالش بدل کرده اند

اما همزمان با ادامه و افزايش اختلافات درونی، ورود اکبر هاشمی رفسنجانی به ميدان رقابت ها نيز تاثيراتی عمده بر جهت گيری ها و حمايت تشکل های محافظه کار از نامزدها بر جا گذاشت.

شورای هماهنگی نيروهای انقلاب اسلامی، که در ابتدا به تنهايی وظيفه شناسايی و معرفی نامزد اصولگرايان را بر عهده داشت، در نهايت علی لاريجانی را به عنوان نامزد مورد حمايت خود معرفی کرد.

حمايت اين شورا، به معنای حمايت حزب موتلفه اسلامی و جامعه اسلامی مهندسين، دو تشکل پرنفود جناح محافظه کار از آقای لاريجانی بود.

در مقابل، جمعيت ايثارگران انقلاب اسلامی نيز به حمايت از محمد باقر قاليباف پرداخت و چند گروه کوچک تر نيز به عنوان حاميان محسن رضايی معرفی شدند. در اين ميان، تنها طيفی از اعضای ائتلاف آبادگران و شورای شهر تهران بودند که رسما از نامزدی محمود احمدی نژاد حمايت کردند.

از سوی ديگر، جامعه روحانيت مبارز تهران و شماری از اعضای جامعه مدرسين حوزه علميه قم، در دور اول اعلام کردند که از اکبر هاشمی رفسنجانی حمايت می کنند تا به اين ترتيب، برای نخستين بار، گروه های محافظه کار بدون حمايت و پشتيبانی اصلی ترين تشکل های روحانی اين جناح و حتی در تقابل با آنها وارد کارزار انتخاباتی شوند.

چنين شرايطی، به معنای افزايش فزاينده و بی سابقه شکاف های داخلی در بين محافظه کاران بود و اکنون به نظر می رسد که با پيروزی نه چندان قابل انتظار محمود احمدی نژاد در دور اول انتخابات، اختلافات و مشکلات داخلی در اين جناح بيش از پيش افزايش يافته است.

سردرگمی تشکل های اصلی جناح محافظه کار، که در دور اول از آقای احمدی نژاد حمايت نکرده بودند، تنها ناشی از آن نيست که اين تشکل ها در حمايت بی دريغ از محمود احمدی نژاد در مقابل رقيبی به نام اکبر هاشمی رفسنجانی نيز با محدوديت های عمده ای روبه رو هستند؛ حتی اگر در تحولی کم سابقه که ناشی از شرايطی جديد است، اصلاح طلبان به حمايتی پردامنه از آقای رفسنجانی پرداخته باشند.

در واقع بخشی از اين سردرگمی ناشی از تعارض منافع و اختلاف نظر با حاميان قدرتمندی است که گفته شده در آخرين روزهای پيش از انتخابات توانستند شرايط را به سود محمود احمدی نژاد تغيير دهند.

اگرچه، اصلاح طلبان برای جلوگيری از پيروزی محمود احمدی نژاد و تحقق برنامه های وی، در تغيير موضعی آشکار به حمايت از اکبر هاشمی رفسنجانی پرداخته اند، اما به نظر می رسد تشکل های اصلی و پرسابقه در جناح محافظه کار با دشواری های به مراتب بيشتری برای تصميم گيری مواجه هستند

تشکل هايی مانند جامعه روحانيت مبارز تهران، شورای هماهنگی نيروهای انقلاب اسلامی و حزب موتلفه اسلامی، در عمل نتوانسته اند در جريان رقابت تنگاتنگ موجود، به طور رسمی به سمت يکی از دو نامزد حرکت کنند و در نتيجه، با برگزيدن سکوت و عدم حمايت صريح، محتاطانه چشم به نتيجه دور دوم انتخابات دوخته اند.

به اين ترتيب، طيف جديدی از نيروهای محافظه کار که برای نخستين بار اصطلاح اصولگرايان را به کار گرفتند و در دو سال گذشته توانسته اند جايگاه عمده ای در ساختارهای آشکار قدرت پيدا کنند، اکنون بيش از هر زمان ديگر تشکل ها و گروه های سنتی و قديمی در اين جناح را به چالش گرفته اند و انتخابات رياست جمهوری را در عمل به جدی ترين عرصه اين چالش بدل کرده اند.

گفته شده که اين طيف، عمدتا از نيروهايی با سوابق امنيتی، اطلاعاتی و نظامی تشکيل شده و دارای برنامه هايی مشخص و متفاوت از راهکارهای پيشنهادی طيف سنتی محافظه کاران برای اداره کشور و پايان بخشيدن به تنش هايی است که جمهوری اسلامی در سال های اخير با آن درگير بوده است.

تاکيد بر شعارهايی نظير عدالت اجتماعی و مبارزه با فساد و ثروت اندوزی مقامات و خانواده های آنان، تاکيد بر تبعيت بی چون و چرا از رهبر جمهوری اسلامی و بی پروايی در بيان اظهارات تند يا رفتارهای سختگيرانه در حوزه های گوناگون فرهنگی، سياسی و اجتماعی، در کنار ميزان بالايی از انسجام و سازماندهی درونی و تشکيلاتی، از جمله مشخصه های طيفی است که حضور فراگير در نهادهای علنی قدرت، نظير شوراها، مجلس، قوه قضاييه و قوه مجريه را در دستور کار خود قرار داده است.

بر چنين بستری است که می توان از نهمين دوره انتخابات رياست جمهوری نه تنها به عنوان جنگ قدرتی بين اصلاح طلبان و محافظه کاران، بلکه همچون نبردی سرنوشت ساز برای در دست گيری سکان فرماندهی در درون جناح محافظه کار نيز ياد کرد؛ نبردی که رويارويی و رقابت فشرده و پيچيده محمود احمدی نژاد و اکبر هاشمی رفسنجانی، می تواند نشانه و نتيجه همزمان آن محسوب شود.