جمشيد برزگر

رهبری مذاکرات هسته ای، عملا بيرون از اختيارات رييس جمهوری و دستگاه های زير نظر وی بوده است

اصرار جمهوری اسلامی بر پيگيری برنامه های هسته ای، مخالفت آشکار آمريکا با اين برنامه و تلاش اروپا برای متقاعد کردن ايران به کنار گذاشتن دست کم بخشی از مراحل حساس دستيابی به فن آوری هسته ای، وضعيتی را پديد آورده که به هر اقدام و تصميمی در اين زمينه، ابعادی بسيار مهم در سطوح داخلی، منطقه ای و بين المللی بخشيده است.

انتخابات رياست جمهوری بيش از آنکه بتواند بر پرونده فعاليت های هسته ای تاثير بگذارد، خود از آن تاثير پذيرفته است

در چنين شرايطی، به طور طبيعی، موضوع فعاليت های هسته ای ايران و آينده آن، يکی از اصلی ترين محورهای مطرح شده در جريان برگزاری نهمين دوره انتخابات رياست جمهوری بوده است.

ارتباط پرونده فعاليت های هسته ای ايران، که همچنان در آژانس بين المللی انرژی اتمی گشوده مانده، با انتخابات رياست جمهوری، ارتباطی دو گانه و دو سويه بوده است؛ اگرچه ترديدهايی جدی در اين مورد که نتيجه انتخابات می تواند تاثيری تعيين کننده بر رفتار آتی جمهوری اسلامی در اين زمينه داشته باشد، وجود دارد.

در واقع، انتخابات رياست جمهوری بيش از آنکه بتواند بر پرونده فعاليت های هسته ای تاثير بگذارد، خود از آن تاثير پذيرفته است، به گونه ای که بحث درباره برنامه های اتمی و دادن وعده هايی برای حل و فصل بحرانی که بر سر اين مساله در روابط خارجی ايران پديد آمده، يکی از بخش های ثابت اظهار نظرها و برنامه های نامزدهای نهمين دوره انتخابات رياست جمهوری بوده است.

هيچ يک از نامزدها، طرحی خاص يا متفاوت برای تغيير شرايط ارايه نکرده اند و در عمل، تنها به تکرار مواضعی پرداخته اند که از آنها به عنوان چارچوب ها و سياست های کلی نظام ياد شده است

همه نامزدها، در تشريح ديدگاه هايشان، با انتقاد از مسيری که پرونده اتمی ايران تا کنون پيموده، راهکارهايی را برای عبور از وضعيت کنونی پيشنهاد کرده اند و حتی برخی از آنان، از جمله اکبر هاشمی رفسنجانی، از اين مساله و معرفی خود به عنوان تنها کسی که قادر به حل بحران است، همچون برگ برنده ای در تبليغات انتخاباتی خود بهره برده اند.

با وجود اين، تامل در اين ديدگاه ها نشان می دهد که تفاوتی جدی در مواضع و ديدگاه های نامزدهای مختلف از هر دو جناح در اين زمينه وجود ندارد.

تاکيد بر حق دستيابی ايران به فن آوری هسته ای با اهداف صلح آميز و غير نظامی، ضرورت مذاکره و همکاری برای رفع نگرانی ديگر کشورها و فعاليت شفاف و آشکار در چارچوب مقررات و پيمان های بين المللی از محورهای مشترک سخنان همه نامزدها درباره وضعيت کنونی و آينده پرونده فعاليت های اتمی بوده است.

به اين ترتيب، هيچ يک از نامزدها، طرحی خاص يا متفاوت برای تغيير شرايط ارايه نکرده اند و در عمل، تنها به تکرار مواضعی پرداخته اند که از آنها به عنوان چارچوب ها و سياست های کلی نظام ياد شده است.

چنين فرآيندی می تواند به معنای آن باشد که روندی که از آغاز مذاکرات هسته ای تا کنون وجود داشته، پس از انتخابات رياست جمهوری نيز فارغ از اينکه چه کسی برنده اين انتخابات باشد، پی گرفته خواهد شد؛ چرا که عملا تصميم گيری های اصلی در مورد پرونده فعاليت های اتمی و آينده مذاکرات در اين مورد، در جايی بيرون از اختيارات رييس جمهوری قرار داشته است.

اگر انتخابات رياست جمهوری با استقبال مردم روبه رو شود، آن گاه جمهوری اسلامی با استناد به اين موضوع که از پشتوانه مردمی و مقبوليت بالايی در جامعه برخوردار است، می تواند بيش از پيش بر مواضع خود اصرار کند؛ اما مشارکت اندک در انتخابات، می تواند همزمان با ادامه فشارهای بين المللی، رهبران جمهوری اسلامی را به اين نتيجه برساند که در مقابل خواسته های مطرح شده، انعطاف بيشتری از خود نشان دهند

در بيش از دو سال گذشته، به جای وزارت امور خارجه به عنوان دستگاه رسمی ديپلماسی کشور، اين شورای عالی امنيت ملی و حسن روحانی، دبير اين شورا بوده اند که گفته شده تحت نظر مستقيم رهبری جمهوری اسلامی مسئوليت پيگيری مذاکرات را برعهده داشته اند.

در اين ميان، هيچ يک از نامزدها دليلی در اين زمينه ارايه نکرده اند که می توانند و يا اساسا می خواهند که در فرآيند تصميم گيری ها درباره برنامه های هسته ای و مسايل مربوط به آن، تغييری عمده و اساسی پديد آورند.

به همين دليل، با وجود آنکه مذاکرات هسته ای و فشارهای بين المللی در اين زمينه بر جمهوری اسلامی، يکی از محورهای عمده ای بوده که در جريان برگزاری انتخابات رياست جمهوری بارها به آن اشاره شده، در مجموع به نظر می رسد که احتمال اندکی وجود دارد که برنده اين انتخابات به رغم وعده های کوچک و بزرگ خود بتواند تاثيری تعيين کننده در سياست های کلی و راهبردی جمهوری اسلامی در اين زمينه برجای بگذارد.

با اين همه، نحوه برگزاری اين انتخابات و به ويژه ميزان مشارکت مردم در آن می تواند تاثيری محسوس تر بر روند مذاکرات جمهوری اسلامی داشته باشد.

اگر انتخابات رياست جمهوری با استقبال مردم روبه رو شود، آن گاه جمهوری اسلامی با استناد به اين موضوع که از پشتوانه مردمی و مقبوليت بالايی در جامعه برخوردار است، می تواند بيش از پيش بر مواضع خود اصرار کند؛ اما مشارکت اندک در انتخابات، می تواند همزمان با ادامه فشارهای بين المللی، رهبران جمهوری اسلامی را به اين نتيجه برساند که در مقابل خواسته های مطرح شده، انعطاف بيشتری از خود نشان دهند.