جمشيد برزگر

جا به جايی شعارها و رويکردها در سال های اخير به گونه ای بوده که ارزيابی ماهوی و حتی نامگذاری جناح ها و گروه ها را سيال و در عين حال دشوار کرده است

نيروهای سياسی درون حاکميت در جمهوری اسلامی، در ادامه مواضعی که پيشينه آن به پيش از انقلاب 1357 می رسد، پس از انقلاب در دو طيف عمده که عموما از آنها به عنوان چپ و راست ياد شده، جای می گرفتند.

خاستگاه اجتماعی اعضای دو طيف، وابستگی های اقتصادی و ديدگاه های متعارض آنان به ويژه درباره ميزان دخالت دولت در عرصه های اقتصادی و برخی تفاوت ها در نحوه اداره جامعه، مهم ترين زمينه های شکل گيری اين دو طيف بودند.

در وضعيت کنونی، آنچه بيشتر به نظر می رسد، نوعی در هم ريختگی در معيارها و مولفه هايی است که تا پيش از اين ملاک هايی برای دسته بندی گروه ها، احزاب و تشکل ها و جناح های سياسی به دست می داد

اما در ادامه، شکاف های موجود آن چنان افزايش يافت که رهبران جمهوری اسلامی، به رغم تاکيدات مکرر بر ضرورت حضور يکپارچه نيروهای وفادار به حاکميت، حضور و فعاليت دو جناح را تاييد کردند.

در دهه هفتاد خورشيدی، سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی با تحليل مناسبات درونی نيروهای حاضر در هر دو جناح، از وجود چهار طيف تحت عنوان راست سنتی، راست مدرن، چپ سنتی و چپ مدرن سخن گفت.

اين تقسيم بندی، به ويژه به دليل خلاء محسوسی که برای نامگذاری گستره ای از نيروهای درون حاکميت احساس می شد، با وجود واکنش های مخالفی که برانگيخت، خيلی زود رايج شد.

با اين حال، با انتخابات رياست جمهوری در سال 1376، در عمل همه طيف های حاضر در ساختار قدرت در جمهوری اسلامی در دو قطب روبه روی هم جای گرفتند و تحت دو عنوان کلی اصلاح طلب و محافظه کار طبقه بندی شدند.

اين تقسيم بندی نيز به رغم اعتراضاتی که برانگيخت در دو دوره رياست جمهوری محمد خاتمی، نه تنها مهم ترين مبنای تمايز دو جناح از يکديگر بود، بلکه اصلی ترين معيار برای شناسايی و تقسيم بندی گروه ها و تشکل های تازه تاسيس نيز محسوب می شد.

با اين همه، با دومين دوره انتخابات شوراهای شهر و روستا و به ويژه انتخابات مجلس هفتم، فضای سياسی جمهوری اسلامی عملا چهره ای به خود گرفت که باعث شد اين تقسيم بندی نيز ديگر از قابليت چندانی برای تبيين و توضيح آرايش نيروهای سياسی برخوردار نباشد.

به نظر می رسد که پس از فروکش کردن رقابت های انتخاباتی و در فضای پس از انتخابات، از متن همين شرايط، معيارهای تازه ای پديد خواهد آمد که بر اساس آن، تقسيم بندی های جديدی از نيروهای سياسی فعال در ايران به دست داده خواهد شد

انشعابات درون گروهی، پيدايش شکاف های تازه و بروز تغييراتی در مواضع دو جناح درون حاکميت و تحولات جامعه در سال های اخير از يک سو زمينه شکل گيری ائتلاف هايی تازه در بين گروه های رقيب را فراهم آورد و از سوی ديگر به شفاف تر شدن مرزها بين نيروهای درون حاکميت با نيروهای منتقد و بيرون از قدرت انجاميد.

با اين همه، در وضعيت کنونی، آنچه بيشتر به نظر می رسد، نوعی در هم ريختگی در معيارها و مولفه هايی است که تا پيش از اين ملاک هايی برای دسته بندی گروه ها، احزاب و تشکل ها و جناح های سياسی به دست می داد.

در فرآيند تحولات سال های اخير، جابه جايی شعارها و رويکردها به گونه ای بوده است که چه ارزيابی ماهوی و چه حتی نامگذاری جناح ها و گروه ها را سيال و در عين حال دشوار کرده است.

در اين ميان، حضور نيروهای تازه ای که مصر هستند در چارچوب تقسيم بندی های رايج و موجود قرار نگيرند، چنين وضعيتی را تشديد کرده است.

با وجود اين، به نظر می رسد که پس از فروکش کردن رقابت های انتخاباتی و در فضای پس از انتخابات، از متن همين شرايط، معيارهای تازه ای پديد خواهد آمد که بر اساس آن، تقسيم بندی های جديدی از نيروهای سياسی فعال در ايران به دست داده خواهد شد.

هرچند ارايه هر طبقه بندی جديدی در اين زمينه موکول به رويدادهايی است که در ماه های آينده اتفاق خواهد اتفاد، با اين همه تحولات جاری و رخدادهای ساليان اخير، اين پيش بينی را ممکن می سازد که ميزان نزديکی و دوری به قدرت و تعريف نوع وفاداری به جمهوری اسلامی می توانند از جمله مختصات اصلی هر نوع تقسيم بندی تازه برای دسته بندی جناح ها و گروه های فعال در ايران باشد.