دولتی که در روسيه از دل انقلاب اکتبر سر بر آورده بود، قصد داشت نظام سوسياليسم را در جامعه شوروی برقرار کند، اما با کسب سيادت انحصاری دستگاه دولتی و تشکيلات حزبی، نظامی غيرعادلانه در جامعه برقرار شد، که به جای آن که به طبقه کارگر و توده زحمتکشان متکی باشد، پايگاهی شد برای ترقی عناصر بوروکراتيک. بعد از استالين افراد حزبی مانند خروشچف به خطری که در نظام ريشه دوانده بود، آگاه شدند، اما به دو دليل نتوانستند نظام را متحول و نابسامانی ها را برطرف کنند: يکی دشمنی غرب که دمی از توطئه آرام نداشت، و ديگر پايگاه سست داخلی، زيرا ديکتاتوری نظام سوسياليسم را بی محتوا کرده بود.

سوسياليسم بدون دموکراسی نقض غرض است، و هر نظام سياسی بدون پشتيبانی مردم، بدون حضور آزادانه و برابر شهروندان، و نظارت مسئولانه آنها بر امور کشور، دير يا زود به فساد و تباهی دچار می شود.

گورباچف در شرايطی برنامه اصلاحات خود را اعلام کرد، که با پيشرفت های اقتصادی و رشد فزاينده تضادهای اجتماعی، جهان به طرف جنگ پيش می تاخت. رشد اصلاحات به روندی منجر شد که شوروی سقوط کرد و اردوگاه سوسياليستی متلاشی شد، اما در عوض نيروهای کمونيست از پذيرفتن مسئوليت ورود به يک درگيری خشن جهانی راحت شدند. اين شجاعت و درايت گورباچف بود که توانست کمونيسم را از آلوده شدن به خطر جنگ جهانی نجات دهد.

به نظر من اصلاحات گورباچف اهميت زيادی برای ايران نداشت. بخشی از جنبش چپ ايران که نا آگاهانه و تعصب آميز از اتحاد شوروی پيروی می کرد، به شدت آسيب ديد. در سراسر جهان بسياری از گروه ها و حتی دولت هايی که متکی به کمک شوروی بودند، آسيب ديدند، مانند فلسطينی ها... اما به نظر من نابودی بلوک شرق راه را برای آينده هموار کرده است. در انديشه چپ موج تازه ای بلند می شود که بلندتر و سالم تر است و اميدواريم شکوفا شود....