ايران با کمک برخی کشورها، پيشرفتهای چشمگيری در دستيابی به تکنولوژی اتمی داشته است

محور اين مقاله که به قلم کنت پولاک (Kenneth Pollack) و ری تکيه (Ray Takeyh) نوشته شده، بر اين اصل استوار است که اگر ايالات متحده آمريکا خواهان متوقف کردن برنامه های اتمی ايران است، بايد از شکاف موجود ميان تندروهای ايران که عمده دغدغه آنها مسايل امنيتی است و عملگرايان که هدف اصلی آنها درمان اقتصاد بيمار اين کشور است، استفاده کند.

سياست پاداش و تنبيه

نويسندگان نشريه 'سياست خارجی' چنين ارزيابی کرده اند که ايالات متحده می تواند با تعيين پاداشی بزرگ در ازای همکاری و تنبيهی سخت در صورت عدم همکاری ايران، موضع عملگرايان داخل حاکميت جمهوری اسلامی را که معتقدند ايران بايد جايزه را به بمب ترجيح دهد، در داخل جمهوری اسلامی تقويت کند.

نيازهای اقتصادی ايران به جهان خارج و قدرت عملگرايان به حدی است که احتمالا می تواند در صورت به کار گرفتن سياستهايی سنجيده از سوی آمريکا، مانع از اتخاذ تصميم نهايی مقامهای جمهوری اسلامی، در حرکت به سوی توليد سلاحهای اتمی شود. برخی مديران ارشد ايران حتی تا آنجا پيش رفته اند که می گويند چنانچه روابط ايران و آمريکا همچنان تنش آميز باقی بماند، مشکلات اقتصادی جمهوری اسلامی قابل حل نيست

اين مقاله از برنامه های اتمی جمهوری اسلامی به عنوان "يک بحران بزرگ در عرصه امنيت ملی آمريکا" ياد کرده است و اتخاذ شيوه ای حساب شده برای رويارويی با آن را ضروری دانسته است.

نويسندگان اين مقاله خاطرنشان کرده اند "شکی نيست که ايالات متحده آمريکا، خاورميانه و احتمالا بقيه دنيا اصولا اگر با يک ايران اتمی سر و کار نداشته باشند راحت تر هستند. اما بخش دشوار در اين ميان کسب اطمينان از اين است که ايران به قدرت [نظامی] اتمی تبديل نشود."

البته مقاله در ادامه شرح می دهد که ظاهرا ايران با کمک چينی ها، آلمانها، پاکستانی ها، روسها و شايد کره شمالی ها، به پيشرفتهای قابل توجهی در برنامه های اتمی خود دست يافته است.

هنوز دير نشده!

کنت پولاک و ری تکيه در ادامه اين مقاله ابراز خوشبينی می کنند با وجود اين، هنوز گزينه هايی برای تغيير دادن مسير ايران، پيش روی آمريکا قرار دارد. توصيه نويسندگان مذکور به سران ايالات متحده، بهره گرفتن از نقاط آسيب پذير جمهوری اسلامی است.

محافظه کاران ايران، اگرچه بنا به استدلالهای اين مقاله در مواردی، از جمله مقابله با اصلاح طلبان، اتحاد خود را به خوبی حفظ کرده اند، اما بر سر برخی موارد حساس همچون لزوم برخورداری از تسليحات هسته ای، شديدا دچار چند دستگی هستند. در حالی که گروهی از محافظه کاران، مسايل امنيتی را در صدر تمامی اولويتهای جمهوری اسلامی، حتی بالاتر از سياست خارجی و اقتصاد قرار می دهند، عملگرايان، در جهت متضاد، معتقدند که بقای جمهوری اسلامی در بلند مدت، مبتنی بر حل مشکلات اقتصادی است. اما در ميان اين دو گروه کاملا متضاد، طيف عظيمی از تصميم گيرندگان نظام اسلامی قرار دارند که ترجيح می دهند مجبور به انتخاب از ميان دو گزينه متضاد، يعنی يا بمب يا شيرينی نشوند.

نشريه سياست خارجی، از اين تفاوت ديدگاه ها به عنوان موقعيتی ويژه برای آمريکا، اروپا و ساير متحدان آنها جهت متوقف کردن برنامه های اتمی ايران ياد کرده است.

همان عملگراهای خوب

عملگراهای ايران از ديد نشريه سياست خارجی همانهايی هستند که حتی در شرايط پر التهاب پس از انقلاب اسلامی نگذاشتند حضور ايران در بازارهای جهانی نفت دچار خلل شود و اکنون نيز پستهای مهمی را در ساختار جمهوری اسلامی در اختيار دارند. اين محافظه کاران عملگرا به جای يک دندگی، کوشيده اند ترتيبات و مناسبات اقتصادی و امنيتی خود را با قدرتهايی مطرح در جهان مانند چين، اروپا و روسيه برقرار سازند و در واکنش به تغيير حکومتهای افغاسنتان و عراق توسط آمريکا، سياستهايی اگرچه متفاوت، اما معتدل را در پيش گرفتند.

دلايل تمايل احتمالی به سلاح های اتمی

برخی سران روحانی جمهوری اسلامی در مجموع با اين ايده موافق هستند که ايران بايد برنامه های تحقيقات اتمی خود را ادامه دهد تا سرانجام به توانايی ساخت سلاح های اتمی دست يابد.

البته نشريه سياست خارجی نتيجه می گيرد که اعمال سياست عمليات پيشگيرانه نظامی توسط امريکا، تمايل ايران به داشتن سلاح های اتمی را از نظر استراتژيک، توجيه می کند و نمی توان در اين زمينه، تهران را به طور کامل مقصر شناخت.

شکی نيست که ايالات متحده آمريکا، خاورميانه و احتمالا بقيه دنيا اصولا اگر با يک ايران اتمی سر و کار نداشته باشند راحت تر هستند. اما بخش دشوار در اين ميان کسب اطمينان از اين است که ايران به قدرت [نظامی] اتمی تبديل نشود کنت پولاک و روی تکيه

وقتی آمريکا پيش از اينکه تاييد شود عراق به سلاحهای اتمی دست يافته، به اين کشور حمله کرد اما از بکار بردن نيروی نظامی عليه کره شمالی که معلوم شده بود به مرحله توليد سلاحهای هسته ای رسيده خوداری ورزيد، ايرانی ها نيز می توانستند ببينند که سلاحهای اتمی تنها عامل بازدارنده حمله احتمالی آمريکا است.

تصميم آخر

البته با وجود اين استدلال، نويسندگان مقاله نشريه سياست خارجی، همچنان معتقدند نيازهای اقتصادی ايران به جهان خارج و قدرت عملگرايان به حدی است که احتمالا می تواند در صورت به کار گرفتن سياستهايی سنجيده از سوی آمريکا، مانع از اتخاذ تصميم نهايی مقامهای جمهوری اسلامی، در حرکت به سوی توليد سلاحهای اتمی شود. برخی مديران ارشد ايران حتی تا آنجا پيش رفته اند که می گويند چنانچه روابط ايران و آمريکا همچنان تنش آميز باقی بماند، مشکلات اقتصادی جمهوری اسلامی قابل حل نيست.

نويسندگان سياست خارجی سپس از زاويه ای ديگر به اهداف ايران نگاه کرده و اين احتمال را مطرح می کنند که ممکن است رهبران ايران قصد اين را داشته باشند که از برنامه های اتمی به عنوان اهرمی در مذاکرات خارجی، به ويژه اگر مذاکراتی با آمريکا برقرار شود استفاده کنند.

مشوق بزرگ و تنبيه خطرناک

با اين استدلالها، نويسندگان مقاله حاضر سپس به تشريح آنچه می تواند مشوقی موثر در مقابل ايران باشد می پردازند و می گويند چنين مشوقی بايد چنان بزرگ باشد که بتواند اقتصاد ايران را احيا کند. اگرچه در مقابل از تنبيهی بزرگ در صورت عدم موافقت ايران سخن می گويند و می افزايد تنبيه نيز بايد شامل تحريمهايی باشد که در صورت اجرا، اقتصاد را کاملا زمينگير کند.

اين مقاله در عين حال تاکيد می کند که ايران نبايد صرفا تهديد شود بلکه ابتدا لازم است تشويق شود.

طبيعتا آمريکا در اجرای چنين توصيه هايی به همراهی کامل متحدان اروپايی و آسيايی و دوستان خود در اطراف جهان نياز دارد. ايران تا کنون توانسته است از اختلاف رويکردهايی که ميان آمريکا و متحدانش وجود دارد استفاده کند.

نويسندگان مقاله همچنين با برشمردن دلايلی، آمريکا را از دست زدن به حمله نظامی عليه ايران يا تغيير رژيم از طريق کودتا يا ساير روشهای مشابه بر حذر داشته و اين راه ها را نا کارآمد توصيف و در خاتمه بار ديگر بر لزوم معرفی مشوقهای مناسب و هماهنگی ميان آمريکا و متحدانش در مواجهه با برنامه های اتمی ايران تاکيد کرده است.