علی اف و خاتمی خواهند کوشيد مسير گسترش همکاری دو کشور را مشخص کنند

در اين سفر، که نخستين ديدار آقای علی اف به ايران در مقام رييس جمهوری آذربايجان است و به دعوت محمد خاتمی، رييس جمهوری ايران صورت گرفته، رييس مجلس و وزيران امور خارجه، صنايع، آموزش و پرورش، بهداشت و توسعه آذربايجان وی را همراهی می کنند.

رييس جمهوری آذربايجان هنگام ورود در فرودگاه مهرآباد تهران مورد استقبال علی صوفی، وزير تعاون و رييس ايرانی کميسيون مشترک دو کشور، قرار گرفت. سپس مراسم استقبال رسمی از آقای علی اف با حضور محمد خاتمی در کاخ سعدآباد تهران برگزار شد.

علاوه بر گفتگو با محمد خاتمی، رييس جمهوری، ديدار با آيت الله خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی، هاشمی رفسنجانی، رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام و چند مقام ديگر جمهوری اسلامی در برنامه آقای علی اف گنجانده شده است.

سفر الهام علی اف به تهران به منزله گامی ديگری در بهبود روابط دو کشور تلقی می شود که از زمان استقلال جمهوری آذربايجان در سال 1991 دستخوش فراز و نشيب بوده و تا سال 2000 ميلادی رو به سردی داشت

زمينه های بازرگانی، امنيتی و فرهنگی و طرح انتقال گاز ايران به جمهوری خودمختار نخجوان و همکاری در بخش حمل و نقل ريلی و جاده ای، حفظ محيط زيست، برق و احداث جاده باکو - آستارا از جمله سندهايی است در سفر رييس جمهوری ايران به آذربايجان به امضا رسيد.

احتمالا، بخشی از مذاکرات مقامات دو کشور در جريان سفر الهام علی اف به تهران به پيشرفت در نهاايی کردن يا اجرای اين توافقنامه ها اختصاص دارد.

موضوع ديگری که احتمال دارد در مذاکرات دو طرف در تهران مطرح شود مساله وضعيت حقوقی دريای خزر است.

روابط پر فراز و نشيب

عمده منابع نفتی جمهوری آذربايجان در مناطق ساحلی خزر در آب و خشکی واقع شده و دولت اين کشور همکاری با شرکت های خارجی در زمينه استخراج و صدور اين منابع را آغاز کرده است.

دولت آذربايجان خواستار تقسيم سطح و بستر دريای خزر بين کشورهای حاشيه است در حاليکه جمهوری اسلامی مايل است اداره و استفاده از منابع اين درياچه به شکل مشاع و با همکاری تمامی کشورهای ساحلی صورت گيرد.

به اين ترتيب، در زمينه وضعيت حقوقی دريای خزر، که هنوز هم مشخص نشده است، دو کشور ايران و آذربايجان نظرات متفاوتی داشته اند.

طرح خط لوله جيهان، ايران را از بخش صادرات نفت آذربايجان حذف کرد

استقلال آذربايجان تلاش دولت وقت اين کشور برای نزديکی به غرب و همچنين گرايش مليگرايانه برخی محافل سياسی و دولتی، شامل شعار وحدت با آذربايجان ايران، را در پی داشت که باعث سردی روابط دوجانبه شد.

در سال 1994، دولت آذربايجان قراردادی را برای استخراج و صادرات نفت با کنسرسيومی به رهبری شرکت های آمريکايی امضا کرد که در آن انتقال نفت صادراتی آذربايجان از طريق خط لوله باکو - تفليس - جيهان پيش بينی شده بود در حاليکه مقامات ايرانی صادرات نفت آذربايجان از طريق ايران را مقرون به صرفه تر دانسته و حذف ايران از اين قرارداد را دارای انگيزه سياسی تلقی می کردند.

در سال های بعد، مساله استقرار پايگاه های نظامی آمريکا و ناتو در خاک آذربايجان و موضعگيری برخی از رسانه های آن کشور عليه جمهوری اسلامی باعث سردی بيشتر روابط شد.

با اينهمه، از سال 2000 ميلادی، سياست خارجی آذربايجان به سوی بهبود روابط با روسيه و در پی آن، ايران گرايش يافت که سرانجام به سفر حيدر علی اف، رييس جمهوری سابق آذربايجان به تهران، و سفر محمد خاتمی به باکو منجر شد.