احمد زيدآبادی کارشناس مسائل خاورميانه

پليس فلسطينی يک تاکسی را در نزديکی مرز اسرائيل و غزه بازرسی می کند

وی که با شعار پايان دادن به "انتفاضه مسلحانه" پيروزی چشمگيری در جلب آرای مردم فلسطين در انتخابات رياست جمهوری دولت خودگردان به دست آورد، درست پس از دستيابی به مقام جديد، با مبارزه طلبی شبه نظاميان مسلح اسلامگرا روبرو شد.

اين شبه نظاميان با انجام يک عمليات انتحاری در مرز کارنی در نوار غزه، شش اسرائيلی را کشتند؛ حادثه‌ای که به نوبه خود باعث قطع تماس دولت راستگرای آريل شارون با دولت محمود عباس و حمله ارتش اسرائيل به نوار غزه شد.

اين حوادث، بسياری از ناظران بين‌المللی را نسبت به موفقيت عباس و ازسرگيری مذاکرات صلح در خاورميانه بدبين کرد، به طوری که برخی از تحليلگران، تکرار سرنوشت ياسر عرفات رهبر فقيد فلسطين را برای جانشين او پيش بينی کردند.

هوشمندی سياسی محمود عباس

اما عباس با اتخاذ تصميماتی که حتی برای اسرائيل نيز غافل‌گيرانه بود، جهت تحولات را تغيير داد. وی ابتدا دستور داد که نيروهای امنيتی فلسطين در مناطق شمالی نوار غزه و در شهرهايی چون بيت حانون، بيت لاهيا و اردوگاه جباليا مستقر شوند تا از شليک موشک‌های "قسام" به شهرک‌های اسرائيلی همجوار مرز جلوگيری کنند. يکی از فرماندهان ارشد امنيتی فلسطين حتی از دستور عباس برای تيراندازی به سوی شبه نظاميان بی‌اعتنا به اين فرمان خبر داده است.

محمود عباس در عين حال در پی استقرار پليس و نيروهای امنيتی فلسطين در خان يونس در بخش ميانی نوار غزه و همچنين در اردوگاه رفح در جنوب اين منطقه است تا بدين وسيله، مانع قاچاق اسلحه از مرز مصر – کريدور فيلادلفی – به داخل سرزمين‌ها و پيشگيری از انجام عمليات مسلحانه ضد اسرائيلی شود.

همزمان با اين اقدامات، محمود عباس مذاکرات فشرده‌ای را با گروههای شبه نظامی فلسطينی به منظور متقاعد کردن آنان برای پذيرش آتش بس با اسرائيل آغاز کرده است که بر اساس آخرين خبرها با موفقيت قابل توجهی روبرو بوده است.

تمايل اسرائيل به همکاری

ظاهرا گروههای شبه نظامی فلسطين با اعلام آتش بس با اسرائيل مخالفتی ندارند، مشروط به اينکه ارتش اسرائيل تضمين دهد به حملات خود عليه سرزمين‌های فلسطين و "قتل هدفمند" رهبران شبه نظامی پايان دهد.

مقام های دولت و ارتش اسرائيل تاکنون علائم مثبتی از احتمال پذيرش چنين درخواستی ارسال کرده اند. بنيامين بن‌اليعازر از رهبران بلندپايه حزب کارگر که به تازگی به کابينه شارون پيوسته، تاکيد کرده است که در صورتی که از جانب فلسطينی‌ها حمله ای عليه اسرائيل صورت نگيرد، دليلی برای حمله ارتش به سرزمين‌ها و يا قتل و دستگيری شبه نظاميان باقی نمی ماند.

مقام‌های ارشد وزارت دفاع اسرائيل نيز همين سخن را با لحن‌های متفاوت تکرار کرده اند، و اگر مشکل غير منتظره‌ای پديد نيايد، امکان اجرای آتش بس بين دو طرف بيش از هر زمانی در طول چهار سال گذشته است.

شکنندگی صلح

با اين همه، نبايد از ياد برد که روند صلح بين اسرائيل و فلسطينی‌ها بسيار آسيب‌پذير و شکننده است و يک اقدام نابهنگام چه از جانب اسرائيل و چه از سمت فلسطينی‌ها می‌تواند در يک آن، ثمره ماهها و بلکه سالها گفتگو و تلاش ديپلماتيک را به باد دهد. احتمالا حساسيت "خارق‌العاده" طرف‌های بين‌المللی دخيل در بحران خاورميانه نسبت به هرگونه کارشکنی در روند صلح ناشی از همين شکنندگی است.

آنها بارها شاهد بوده اند که شخصيت‌های سرشناس بين‌المللی در مأموريت‌های چند ماهه خود، درست در زمانی که به موفقيت تلاش‌های خود برای برقراری آتش بس و ازسرگيری مذاکرات اميدوار شده‌اند، ناگهان با يک عمليات انتحاری از سوی فلسطينيان و يا قتل هدفمند يک رهبر شبه نظامی فلسطينی به دست اسرائيلی ها، همه چيز به نقطه آغاز خود بازگشته و آشوب و درگيری اوج گرفته است.

دقيقا شبيه کار چينی بندزنی که با مشقت و مهارت بسيار تکه‌پاره‌های يک ظرف چينی متلاشی شده را به هم وصل کند و هنگامی که ظرف در حال بازيابی شکل نخستين خود است، با ضربه‌ای دوباره از هم فروپاشد!

مشکل راستگرايی اسرائيلی و چپگرايی فلسطينی

از اين رو، برای تداوم آتش‌بس احتمالی بين اسرائيل و فلسطينی‌ها، دو طرف راهی جز نشان دادن ميزانی از "خويشتنداری" در مقابل رفتارهای طرف مقابل ندارند، اما چنين نشانه‌ای هنوز چه در بين رهبران راستگرای اسرائيل و چه ميان گروههای مسلح فلسطينی ديده نمی‌شود. هر دو طرف هنوز از لزوم "انتقام‌گيری فوری" در برابر حمله احتمالی طرف مقابل سخن می‌گويند و چنين روحيه‌ای نمی‌تواند به آتش‌بس پايداری بين دو طرف منجر شود. چاره اين مشکل دخالت مؤثر کشورهای ثالث بويژه کميته چهارجانبه بين‌المللی است تا دو طرف را از ناديده گرفتن آتش‌بس به بهانه بروز حوادث کم اهميت، باز دارد.

در عين حال، مشکل جاری بين اسرائيل و دولت خودگردان فلسطين به صرف آتش‌بس حل نمی‌شود. دولت شارون اصرار فراوانی بر خلع سلاح گروهای مسلح فلسطينی دارد و هر چند که محمود عباس هم با اين خواسته موافق است و وعده انجام آن را داده است، اما گروههای شبه نظامی بويژه حماس و جهاد اسلامی با خلع سلاح نيروهای خود به شدت مخالفند و به سادگی تن به آن نمی‌دهند.

فقط در صورتی که دولت اسرائيل در طول اجرای آتش‌بس، به مجموعه فشارهای خود عليه جمعيت ساکن سرزمين‌ها پايان دهد به طوری که مردم عادی فلسطين "مزايا"ی دوری از درگيری‌های مسلحانه را در زندگی روزمره خود تجربه کنند، در آن صورت حمايت فلسطينی‌ها از عمليات مسلحانه عليه اسرائيل کاهش می‌يابد و اين موضوع به نوبه خود سبب تقويت عباس و تضعيف شبه نظاميان می‌شود. در چنين شرايطی رهبر جديد دولت خودگردان می‌تواند به وعده خود مبنی بر "توقيف هر سلاحی که در دست نيروهای رسمی فلسطين نيست" راحت‌تر عمل کند.