مسعود بهنود روزنامه نگار مستقل

حسن روحانی، روز دوشنبه در زمانی برای دادن گزارش مذاکرات هسته ای به مجلس رفت که چند تن از نمايندگان بی تاب مجلس روز قبل از آن طرح ملزم کردن دولت به خروج از پيمان های هسته ای را تهيه کرده بودند که تنها سه امضا برای آن جمع آوری شد، ولی روز بعد دو فوريت طرحی ملايم تر به تصويب اکثر نمايندگان رسيد.

آمريکا و سياست هسته ای ايران  آمريِکائی ها به زور وارد شدند و کارها را در دست گرفتند يک مقدار نفت می فروشند و پول آن را [ برای پرداخت غرامت های جنگی کويت] برمی دارند اما برای ما کسی اين کار را نمی کند. يکی از راه ها اين است که ما نيروهای موثر را ناديده نگيريم . اين جا جای اولويت هاست ما هر وقت به آن ها يک مقدار نزديک شديم، مسائلمان يک مقدار حل شد هاشمی رفسنجانی

اصلاح طلبان با اشاره به پيش بينی های قبلی خود طرح دوفوريتی محافظه کاران مجلس را بی اهميت دانسته و مذاکره گران را در حال پذيرش پيشنهاداتی دانسته اند که با همه هياهوها و ابراز مخالفت ها، از پيش روشن بوده که جز آن کاری نمی کنند.

يکی از نمايندگان مجلس روز يکشنبه در مخالفت با طرح اوليه برای ملزم کردن دولت به از سرگيری غنی سازی اورانيوم -که روزنامه های تندرو تهران هم آن را حمايت می کردند- گفت مسائل هسته ای از مسائل مهم مملکتی است که در سطوح بالا مطرح و تصميم گيری می شود و کشاندن کارهای بزرگ به ميدان های کوچک از اهميت آن می کاهد.

نگاه مثبت به پيشنهادهای اروپا

پيش از آشکار شدن واکنش محتاطانه اما اميدوارانه دبير شورای عالی امنيت ملی به پيشنهاد سه کشور اروپائی حسين موسويان سخنگوی هيات ايرانی مذاکره گر هسته ای از وجود نکات مثبت در پيشنهاد اروپائی ها سخن گفته بود.

حسن روحانی در ديدار با نمايندگان مجلس با لحنی آرام و مطمئن در مورد مناقشه برانگيزترين بخش پيشنهادهای تازه اروپا که به لزوم تعليق نامحدود غنی سازی اورانيوم از سوی ايران اختصاص دارد گفت نامحدود در اين جا به معنای بی نهايت نيست بلکه چون پايان مذاکرات نامعلوم است، اين زمان باز گذاشته شده است.

چانه زنی بر سر تعليق نامحدود غنی سازی

روزنامه جمهوری اسلامی از زبان تندروترين جناح کشور و مخالفان مذاکرات هسته ای با اروپا روز دوشنبه نوشت اروپائی ها تصور کرده اند با کودکانی ساده انديش طرفند که حاضرند دارايی های ارزشمند خود را با يک خروس قندی عوض کنند و خودشان را هم برنده اين معامله بدانند.

اما واکنش تامل برانگيزتر از جانب کيهان نشان داده شد که در روزهای قبل پرچمدار تندروی و شعار خروج از معاهدات بين المللی بود اما روز سه شنبه در مقاله ای به "تعليق نامحدود" در پيشنهادهای اروپا ايراد گرفت و آن را دارای دو معنا دانست که يکی از اين معانی هر فعاليتی بر روی مواد راديو اكتيو از استخراج تا فرآوری، غنی سازی و توليد غلاف سوخت، را غيرممکن می کند.

نگرانی از قبول چنين تعهدی در مذاکره با اروپائيان، از ديد ناظران سياسی همان است که طرح دوفوريتی مجلس هم بر آن تاکيد دارد و موضوع چانه زنی های در مذاکرات پايان هفته در وين خواهد بود.

خلاصه شدن اختلافات ايران و سه کشور اروپائی که برای اعتمادسازی جامعه بين المللی نسبت به فعاليت های هسته ای ايران پيشقدم شده اند، در برداشت از " تعليق نامحدود"، از سوئی نشان دهنده علاقه شديد ايران به حفظ امکان دسترسی به توليد سوخت نيروگاه هائی است که افتتاح اولين آن ها هم به موفقت مذاکرات فعلی گره خورده است و از طرفی بازگوی رضايت ايران از مهار بحرانی است که سه ماه پيش با گمانه زنی بر سر حملات نظامی به تاسيسات هسته ای ايران به اوج خود رسيده بود.

افشای توليد زيرکنيوم و شفاف سازی

همزمان با موفقيتی که به نظر می رسد ايران با شفافيت بخشيدن به فعاليت های هسته ای چندين ساله خود و جلب اعتماد نسبی اروپا به دست آورده است، در روزهای گذشته اطلاعات تازه ای هم از اکتشاف ها و مراکز توليدی مرتبط با صنايع هسته ای افشا گرديد که می تواند گام های ديگری در جهت شفاف سازی ها تلقی شود.

بخشی از نمايندگان مجلس روز قبل از جلسه خود با حسن روحانی، به ديدار يکی از تاسيسات هسته ای اصفهان دعوت شده بودند که رسانه های داخلی آن ها را در حال تکميل توليد يکی از پيشرفته ترين مواد سوخت اتمی [زيرکنيوم] توصيف کردند.

در عين حال به مناسبت های مختلف، رسانه های ايران و مقامات مسوول از پيشرفت های کشور در زمينه دست يافتن به تکنولوژی های مناسب برای پيشبرد برنامه های صلح آميز هسته ای نوشته و از جمله از خودکفائی ايران در زمينه توليد سوخت نيروگاه های هسته ای خبر دادند، امری که از جانب ناظران سياسی به منزله روحيه دادن به مردم در آستانه توافق های هسته ای تلقی شده است.

رفسنجانی، آمريکا و سياست هسته ای

بخشی از محافل سياسی نزديک بودن مهار بحران هسته ای را مقدمه حل مسائل بزرگ تر هم دانسته اند، چنان که سردبير "آفتاب يزد" با نقل سخنان مقامات کشور که هدف از گفتگو با اروپا را دفع فشار های آمريکا و اعتماد سازی جهانی خوانده بودند، بدون اشاره مستقيم به ايالات متحده، از تصميم شجاعانه ای نوشته که احتمال دارد فرصت مناسب برای آن فراهم آمده باشد.

در بخشی از سرمقاله آفتاب يزد اين گفته هاشمی رفسنجانی رييس مجمع تشخيص مصلحت نقل شده که در بحث غرامت های جنگی ايران از عراق گفته بود: "آمريِکائی ها به زور وارد شدند و کارها را در دست گرفتند يک مقدار نفت می فروشند و پول آن را [ برای پرداخت غرامت های جنگی کويت] برمی دارند اما برای ما کسی اين کار را نمی کند. يکی از راه ها اين است که ما نيروهای موثر را ناديده نگيريم . اين جا جای اولويت هاست ما هر وقت به آن ها يک مقدار نزديک شديم، مسائلمان يک مقدار حل شد."

سردبير آفتاب يزد با نقل اين جمله و اشاره به آمادگی محمدخاتمی در آغاز رياست جمهوری اش برای پايان دادن به خصومت با آمريکا نوشته همان طور که درگذشته فرصت ها از دست رفت و ايران بابت حل نشدن ماجراهايش اعلام تاسف کرد، اگر قرارست در آينده باز اين تاسف ها دست بدهد، بهترست از هم اکنون برای تصميمی شجاعانه برنامه ريزی شود.

دگرگونی اساسی در آينده نزديک؟

سخن گفتن از تصميم هائی که تا چندی پيش در ايران نگفتنی می نمود در زمانی رخ می دهد که هفت ماهی بيش تر از عمر دولت محمدخاتمی باقی نمانده و فعاليت های هسته ای ايران موضوع ثابت مبارزات انتخاباتی رياست جمهوری آمريکا شده است.

ناظران سياسی معتقدند اگر در روزهای آينده مذاکرات هسته ای با اروپا چنان ادامه يابد که طرفين اميدوارند، می توان پيش بينی کرد دولت محمد خاتمی که تنش زدائی از روابط خارجی در صدر اولويت هايش بود، در آخرين ماه عمر خود گامی بزرگ در اين جهت برداشته و زمينه را برای جانشينان خود مناسب تر از پيش کرده باشد.

اما برای آن که بازی حساس و ظريف هسته ای به موفقيت هر دو طرف منتهی شود بايد ديد عقاب هائی که در تهران و واشنگتن در دو سال گذشته جز با زبان خشونت و تهديد با هم سخن نگفته اند تا چه حد زمينه کار را به دولتمردان ميانه رو واگذار می کنند.

امری که اطمينان يافتن از آن، با توجه به تعيين مهلت اروپا و آژانس بين المللی انرژی اتمی و انتخابات رياست جمهوری آمريکا، زمان زيادی در پيش ندارد.