احمد زیدابادی کارشناس مسايل سياسی ايران و خاورميانه

آمریکا برای حفظ ثبات عراق پس از سقوط صدام حسين، به سطحی از همکاری ایران نیاز دارد

چنین وضع تناقض آمیزی، بسیاری از تحلیلگران سیاسی را سردرگم و بسیاری از مطبوعات را نسبت به جنس روابط ایران و ایالات متحده، بویژه آنچه به سیاست دو کشور در عراق مربوط می شود، گمراه کرده است.

از نقطه نظر استراتژیک، سیاست آمریکا در برابر ایران کمابیش روشن است. به زعم مقامهای کاخ سفید ایران دارای رژیمی یاغی و حامی تروریسم است و به طور مخفی می کوشد که به سلاح اتمی نيز دست يابد.

چنین رژیمی از دیدگاه ایالات متحده تهدیدی مستقیم برای منافع و امنیت ملی آمریکا به شمار می رود که در نهایت باید آن را خنثی کرد ولی پیش از خنثی سازی لازم است نفوذ آن را تاحد ممکن در منطقه کاهش داد از این رو آمریکا سرسختانه مخالف بسط و گسترش نفوذ ایران در عراق است.

با این همه، واشنگتن می داند که ایران به دلیل ارتباطش با بعضی از گروههای شیعه عراقی و مهمتر از آن، مرز طولانی اش با عراق، قادر است بر دردسرهای ارتش آمریکا در عراق بیفزاید و گرفتاری پنتاگون را در آن کشور نا آرام و در حال گذار، بیشتر کند.

به همین علت آمریکا برای حفظ ثبات عراق به درجه ای از همکاری ایران نیاز دارد و در مواقع ضروری از درخواست علنی همکاری نيز دریغ نمی کند.

این در حالی است که حکومت ایران سیاستهای ایالات متحده آمریکا را در خاورمیانه خصوصا سیاستی که "طرح خاورمیانه بزرگ برای صلح و دمکراسی" نام گرفته است مغایر موجودیت خود می داند و از این نکته آگاه است که هرگاه آمریکا از بحران عراق خلاص شود، فعالیت خود را بر تغییر بنیادی رفتار رژیم ایران و یا تغيير آن متمرکز خواهد کرد.

ايران نگران اين است که سازمان مجاهدين خلق همچنان از عراق به عنوان پايگاه خود استفاده کند

به همین سبب حکومت ایران به لحاظ استراتژیک نه فقط کمترین علاقه ای به موفقیت سیاست آمریکا در عراق ندارد، بلکه در آرزوی آن است که عراق به صورت باتلاقی برای واشنگتن درآید. باتلاقی همچون جنگ ویتنام که سالهای سال ایالات متحده را به خود مشغول کند و این ابرقدرت بی مهار را از ادامه سیاست منطقه ای خود باز دارد.

و این نکته ایست که حتی رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام (اکبر هاشمی رفسنجانی) آن را هرگز کتمان نکرده است. با این وجود، زمامداران ایران به خوبی واقفند که بی ثباتی و هرج و مرج گسترده در عراق ممکن است بر ثبات و امنیت ايران تاثیر بگذارد و گروههای مسلح مخالفی را که در خاک عراق پناه گرفته اند برای نفوذ به خاک ایران و یا دست زدن به عملیات ایذایی تحریک و ترغیب کند.

به این دلیل حکومت ایران گسترش بی ثباتی در عراق را نیز تاب نمی آورد و در حد توان خود می کوشد تا درجه ای که به تثبیت موضع آمریکا در عراق منجر نشود از دامنه نا آرامیهای آن کشور بکاهد.

بدین ترتیب، تضاد بین استراتژی و تاکتیک ایران و آمریکا در عراق، رفتارهای دو کشور را تناقض آمیز جلوه می دهد.

آمریکا از یک سو ایران را به در پیش گرفتن سیاستی سازنده ومفید در برابر بحران عراق فرا می خواند و در عین حال هرگونه نقش میانجیگرانه تهران را که به تقویت نفوذ رژیم ایران بیانجامد قاطعانه رد می کند. ایران نیز به نوبه خود تبلیغات رسانه ای و سیاسی اش را یکسره در جهت ترویج بی ثباتی و هرج و مرج در عراق بسیج میکند اما در همان حال برای کمک به برقراری آرامش در عراق هیات سیاسی بلند پایه به آن کشو می فرستد.

این نوع رفتارهای دوگانه، برای ناظران وتحلیلگران سیاسی سرگیجه آور است؛ به گونه ای که رسانه های جهانی یک روز از نزدیکی ایران آمریکا و آشتی احتمالی دو کشور و روز دیگر از تشدید خصومت بین دو طرف سخن می گویند.

آیا زمینه هایی مانند بحران عراق که همکاری تاکتیکی ایران و آمریکا را طلب می کند می تواند در جهت رفع خصومت استراتژیک بین دو کشور موثر واقع شود؟

ظاهرا محافلی در داخل حکومت ایران به این موضوع دل خوش کرده اند و تنها راه موفقیت دیپلماسی آمریکا را در خاورمیانه همکاری نزدیک واشنگتن با تهران و پذیرش دایمی نظام سیاسی ایران از سوی ایالات متحده می دانند. تجربه افغانستان اما نشان می دهد که نیازهای مقطعی و تاکتیکی دو کشور به یکدیگر، به رفع دشمنی استراتژیک بین آن دو منجر نمی شود.