تاسياست انتقال نفت ايران در ساحل دريای خزر، روز پنجشنبه با حضور مقام های جمهوری اسلامی افتتاح شد

محمد خاتمی، رييس جمهور ايران و بيژن نامدار زنگنه، وزير نفت، در مراسم افتتاح اين خط لوله که نفت کشورهای روسيه، قزاقستان و ترکمنستان را منتقل می کند حضور داشتند.

وزير نفت ايران در مراسم افتتاح اين خط لوله گفت: امکان انتقال روزانه يک ميليون بشکه نفت کشورهای حاشيه دريای خزر بدون ايجاد خطوط طولانی نفت، وجود دارد.

البته ظرفيت خط لوله ای که فعلا افتتاح شده بيش از 170 هزار بشکه در روز نيست.

وی افزود: جمهوری اسلامی، سريعترين، اقتصادی ترين و مطمئن ترين مسير برای انتقال نفت کشورهای حوزه خزر به آبهای آزاد بين المللی است.

البته جمهوری اسلامی رقيبی جدی برای انتقال نفت دريای خزر به آبهای آزاد دارد. اين رقيب، خط لوله ای است که از بندر از باکو در جمهوری آذربايجان آغاز می شود و تا بندر جيحان در ترکيه امتداد می يابد و آمريکا و چند کشور ديگر، از جمله آذربايجان و ترکيه، حامی يا سرمايه گذار آن هستند.

تيرگی روابط ايران و آمريکا از عمده ترين دلايلی است که تا کنون از تبديل شدن ايران به مسير اصلی برای انتقال نفت دريای خزر جلوگيری کرده است

خط لوله باکو - جيحان هم طولانی تر از خط لوله ايران است، هم بسيار پرهزينه تر ضمن اينکه از مسيری می گذرد که تامين امنيت آن مستلزم تلاش های فراوانی است.

اين خط لوله ۱۷۵۰ کيلومتری، ظرفيت انتقال روزانه يک ميليون بشکه نفت خام را داراست و قرار است اوايل سال ۲۰۰۵ به بهره برداری برسد.

در مقابل، ايران خود هم يک توليد کننده بزرگ نفت است و هم مصرف کننده بزرگی در منطقه محسوب می شود. منابع نفتی ايران عمدتا در جنوب اين کشور و در خليج فارس قرار دارند در حالی که تعداد زيادی از پالايشگاه های آن در مرکز يا شمال غرب واقع شده اند. در نتيجه ايران تصميم گرفته با احداث خط لوله ای 320 کيلومتری از ساحل خزر تا پالايشگاه های مرکزی، نفت کشورهای حاشيه خزر را به مصرف داخلی برساند و در مقابل، به ميزان مساوی (از نظر ارزش) نفت خام چاه های خود را در خليج فارس، در اختيار کشورهای مذکور قرار دهد تا به سهولت به هرجا که خواستند صادر کنند.

قرار است 170 هزار بشکه نفتی که در مرحله اول به طور روزانه از خزر وارد می شود در سه پالايشگاه تهران، اراک و تبريز مصرف شود اما وزير نفت ايران گفته که "در صورت وجود نفت بيشتر، در آينده می توان پالايشگاه اصفهان را به اين مجموعه اضافه کرد و با ايجاد خط جديد، ظرفيت انتقال نفت را به يک ميليون بشکه در روز رساند."

منابع نفتی ايران عمدتا در جنوب اين کشور و در خليج فارس قرار دارند در حالی که تعداد زيادی از پالايشگاه های آن در مرکز يا شمال غرب واقع شده اند. در نتيجه ايران تصميم گرفته با احداث خط لوله ای 320 کيلومتری از ساحل خزر تا پالايشگاه های مرکزی، نفت کشورهای حاشيه خزر را به مصرف داخلی برساند و در مقابل، به ميزان مساوی (از نظر ارزش) نفت خام چاه های خود را در خليج فارس، در اختيار کشورهای مذکور قرار دهد تا به سهولت به هرجا که خواستند صادر کنند

با وجود اينکه خط لوله باکو - جيحان نيز در حال اجراست و به خاطر حمايت آمريکا از آن احتمالا با آغاز بهره برداری از آن ممکن است عمده کشورهای منطقه علاقمند به استفاده از آن باشند، اما جمهوری اسلامی نيز به سرمايه گذاری در اين زمينه ادامه داده و برنامه ای برای ساخت شش کشتی نفتکش 63 هزار تنی را با شرکت های خارجی بسته و اميدوار است هرچه سريعتر ظرفيت انتقال نفت از ايران را افزايش دهد.

البته مقام های جمهوری اسلامی برای افزودن بر اطمينان خويش و همينطور فايق آمدن بر مشکلات تامين سرمايه لازم برای اجرای اين طرح ها، از مشارکت سرمايه گذاران خارجی نيز استفاده کرده اند و حتی کشتی های نفتکش نيز قرار است با سرمايه های خارجی ساخته شود.

تيرگی روابط ايران و آمريکا از عمده ترين دلايلی است که تا کنون از تبديل شدن ايران به مسير اصلی برای انتقال نفت دريای خزر جلوگيری کرده است. اگرچه پنج کشور حاشيه دريای خزر همچنان بر نحوه تقسيم بستر اين دريا در ميان خود دچار اختلاف نظر هستند و همين مساله به سدی دربرابر ساير توافق ها بدل شده است.

ايران اگرچه هم اکنون درحال صادرات نفت برخی از کشورهای حاشيه خزر است اما قبلا چندبار اعلام کرده که مخالف هرگونه اجرای عمليات اکتشاف و استخراج نفت تا پيش از روشن شدن تکليف وضعيت حقوقی اين دريا است.