آذر ابتهاج: من زن شجاعی هستم دلم را به دريا می زنم و قصد دارم به ايران بروم

اگر نيمی از رخ ايران در ربع قرن گذشته را حوادث و رويدادها می سازند که در خبرها و گزارش ها می آيند، نيم رخ ديگر آن در زندگی تک تک مردمی آشکار می شود که در آن زيسته اند. زندگی تيپ هائی از هر طبقه و گروه که تصوير ايران در ربع قرن گذشته را کامل می کنند.

در هشتمين بخش از رشته برنامه های نيم رخ، مسعود بهنود پای صحبت آذر ابتهاج می نشيند.

صدای نارضايتی ها می آمد

آذر صنيع [ ابتهاج] فرزند بزرگ دکتر حسين صنيع از دندانپزشکان صاحب نام مازندران است که تحصيلات خود را در دانشگاه تهران در رشته تخصصی پدر دنبال کرد اما روزگار جز دوره کوتاهی که وی به تدريس در دانشگاه پرداخت به وی مجال دندانپزشکی نداد.

او با ازدواج با ابوالحسن ابتهاج دولتمرد صاحب نام سال های اول سلطنت محمدرضا شاه پهلوی وارد فعاليت های اقتصادی شد و زمانی که شوهرش کارهای دولتی را در مخالفت با پادشاه ترک گفت و بانک ايرانيان را با شراکت چند بانک بزرگ آمريکائی تاسيس کرد، آذر ابتهاج به عنوان اولين زن عضو هيات مديره يک بانک رسما وارد عالم مديريت بانک شد.

آذر ابتهاج در بيست و پنجمين سالگرد انقلاب که ربع قرن مهاجرت او و خانواده اش را نيز در بر می گيرد در مصاحبه با مسعود بهنود خاطراتی از دوران رژيم سابق باز می گويد و از جمله به درگيری ابوالحسن ابتهاج با توده ای ها در دوران رياست وی بر بانک ملی ايران ياد می کند.

به نظر وی در آستانه انقلاب، از يک سو کمونيست ها اختلاف قديمی خود را با ابتهاج پيش کشيدند و با گذاشتن نام وی در فهرست خارج کنندگان غيرقانونی ارز از کشور، انتقام گرفتند و از سوی ديگر هواداران محمد رضا شاه می خواستند عده ای را قربانی و وانمود کنند که آن ها اوضاع کشور را به اين روز انداخته اند.

وی که تنها زنی بود که نامش در فهرست ۵۲ نفری صاحبان سرمايه و صنايع بزرگ از شورای انقلاب اعلام شد که اموالشان در اختيار دولت قرار گرفت می گويد: "من خودم از اين عنوان تعجب زده شدم چون نه مقاطعه کار بودم و نه صاحب سرمايه، فقط عضو هيات مديره بانکی بودم که شوهرم بنيان نهاده بود، فکر می کنم بيش تر حسادت ها کار ما را به اين جا کشاند."

از ديد خانم ابتهاج از مدت ها پيش از انقلاب صدای نارضائی مردم شنيده می شد که بيشتر از تبعيض و فساد به ستوه آمده بودند و از همين جهت ابوالحسن ابتهاج در نطقی در اجلاس بانک جهانی انفجار را پيش بينی کرد و به دنبال آن نطق وقتی به تهران برگشت پرونده ای برای او ساخته شد و به زندان افتاد.

در پاسخ به اين که آيا جمهوری اسلامی پيامی برای او فرستاده و يا منعی برای بازگشت وی فراهم آورده است خانم ابتهاج می گويد: "نه، وقتی انقلاب شد، ابتهاج قصد داشت به ايران بازگردد و فکر می کرد به علت خدماتی که به مملکت انجام داده فرش قرمز زير پای او پهن خواهند کرد اما همه گفتند مبادا برويد که هر دو تان را خواهند کشت و ما مانديم تا حالا. پس از مرگ آقای ابتهاج به ديدار سفير جمهوری اسلامی در بريتانيا رفتم و ايشان در پاسخ نامه من خبر داد که مانعی در راه بازگشت من به کشور وجود ندارد."

همسر ابوالحسن ابتهاج به عنوان نمونه ای از اشراف رژيم سابق از طولانی شدن دوران تبعيد ابراز ناخشنودی می کند و می گويد: "من در انتظار سقوط جمهوری اسلامی نبودم و می دانستم هر حکومتی برای نشان دادن خود نياز به فرصتی دارد اما اميدوار بودم که ما بتوانيم باز گرديم."

او که زاده بابل است می گويد دلش برای مازنداران و هوای لطيف آن تنگ شده و خانه اش در لندن برايش غم آورشده است. می گويد:"ولی باز هم به من می گويند نرو خطرناک است اما من زن شجاعی هستم دلم را به دريا می زنم و قصد دارم به ايران بروم."