BBC Persian

در سالی که گذشت، جامعه ايران بستر تحولات و حوادث کوچک و بزرگی بود که سهم رويدادهای ناگوار در آن ميان، بيشتر بود.

در ساعت يک و پنجاه و شش دقيقه و پنجاه و شش ثانيه بامداد جمعه پنجم ديماه ۱۳۸۲، شهر بم شاهد مرگبارترين زلزله ثبت شده در تاريخ ايران بود. بيش از ۴۱۰۰۰ نفر در اين حادثه جان باختند و تعداد زيادی نيز مجروح شدند.

سيل امدادگران و کمکهای داخلی و خارجی به بم سرازير شد، اگر چه با گذشت نزديک به سه ماه از زلزله، هنوز ابهامات بسياری در مورد نحوه توزيع و ارايه کمکها به حادثه ديدگان وجود دارد. تا آنجا که دکتر احمد علی نوربالا، رئيس جمعيت هلال احمر ايران اعلام کرد که از نزديک به ۱۲ميليون دلاری که از سوی کشورهای متعهد به جمعيت هلال احمر کمک شده، تنها مبلغی حدود دو ميليون دلار به اين سازمان رسيده است.

کمتر از دو ماه پس از زلزله بم، در روز چهارشنبه ۳۰ بهمن ماه ۱۳۸۲، ساکنان بسياری از مناطق استان خراسان، زلزله ديگری را حس کردند که بعد مشخص شد، نه زلزله بلکه قدرت انفجار قطاری در ايستگاه خيام نيشابور بوده، که حامل گوگرد، پنبه، مازوت و بنزين بوده است. . ۳۲۰ نفر در اين حادثه جان باختند، چند صد نفر مجروح شدند و محمد خاتمی رئيس جمهور ايران هيئتی را مامور بررسی علت حادثه کرد.

حادثه انفجار قطار در نيشابور، تنها حادثه مهم پهنه حمل و نقل ايران در سال ۱۳۸۲ نبود. سقوط هواپيمای مسفربری کيش اير از نوع فوکر ۵۰، با ۴۵ خدمه و مسافر در نزديکی فرودگاه شارجه، بار ديگر موضوع ايمنی پروازها و لزوم نوسازی شبکه هوائی ايران را با هواپيماهای نو و نه دست دوم، مطرح ساخت.

اما ناامن ترين وسيله سفر در ايران، در سال ۱۳۸۲، نه هواپيما و نه قطار، بلکه اتومبيل بود. زمانی که در آبان ماه گذشته، تصادف مرگباری در نزديکی يزد، ۳۳ کشته و ۱۰ مجروح بر جای گذاشت، بار ديگر ايمنی جاده ها در ايران به زير سوال رفت. ايران دارای بالاترين آمارها در سوانح رانندگی در جهان است و کارشناسان، رانندگی سهل انگارانه، وسايل نقليه فرسوده و جاده های غير استاندارد را از عمده ترين دلايل تصادفات رانندگی در جهان مي دانند.

در ميان اين اتفاقات ناگوار، آنچه که در يک جمعه پائيزی، بسياری از ايرانيان را بهت زده و شادمان کرد، اعلام اعطای جايزه صلح نوبل به شيرين عبادی، حقوقدان ايرانی بود. صرفنظر از فعاليت های حقوق بشر و آنچه که در حيطه سياسی، به اين جايزه مربوط می شود، يکی از دلايل تعلق اين جايزه به خانم عبادی، تلاش او در زمينه های اجتماعی حقوق کودکان و زنان در ايران عنوان شد. اگرچه درايران مخالفت های بسياری هم با او، به ويژه پس از آنکه در مراسم دريافت جايزه در اسلو، بدون حجاب اسلامی ظاهر شد، صورت گرفت.

توقف دو حکم اعدام برای دو زن که به جرم قتل در زندان به سر می برند، از جمله خبر سازترين وقايع سالی که گذشت بود. افسانه نوروزی و کبری رحمانپور که اولی در پانزدهم تيرماه ۱۳۷۶، رييس حفاظت اطلاعات نيروی انتظامی در جزيره کيش را به قتل رسانده بود و دومی نو عروسی است که مادر شوهر خود را کشت.

افسانه نوروزی در دفاعيات خود مدعی شد که مقتول، که در جزيره کيش ميزبان خانواده آنها بوده، در غياب همسرش، قصد تجاوز به او را داشته و کبری رحمانپور هم که يکبار از پای چوبه دار بخاطرنبود طناب دار بازگشت، در دفاعيات خود آزار وتحقيرمادر شوهر را دليل قتل عنوان کرد. فعالان حقوق بشر با استقبال از توقف حکم اين دو، خواستار تغيير احکام هستند و محمود هاشمی شاهرودی رييس قوه قضائيه حتی از احتمال محاکمه مجدد افسانه نوروزی سخن گفته است.

در سالی که گذشت اتفاق بزرگی نيز در زمينه حقوق کودکان در ايران افتاد، در يکی از روزهای پايانی پاييز، مجمع تشخيص مصلحت نظام، مصوبه مجلس در مورد واگذاری حضانت کودکان تا هفت سال، اعم از پسر و دختر، به مادر را تاييد کرد. پس از سن ۷ سالگی نيز دادگاه بطور موردی تعيين خواهد کرد که حضانت کودک پس از طلاق بر عهده کيست. شيرين عبادی در نطقی پس از تغيير اين قانون، آن را يک پيروزی بزرگ برای همه کودکان و زنان ايرانی و نتيجه بيست سال تلاش خواند.

تساوی ديه اقليت های مذهبی با مسلمانان نيز، از ديگر رويدادهای مهم سال ۱۳۸۲ در ايران بود. مجمع تشخيص مصلحت نظام ، با تاييد مصوبه مجلس، به مباحثات طولانی در مورد برابری خونبهای مسلمانان به غير مسلمانان خاتمه داد. پيشتر آيه الله علی خامنه ای، رهبر ايران از برابری ديه اقليت های مذهبی با مسلمانان حمايت کرده بود اما با وجود اين، شورای نگهبان آن را خلاف شرع اعلام کرده بود و در نهايت مجمع تشخيص مصلحت، به نفع مجلس رای داد.

اما در مقابل، طرح پيوستن ايران به کنوانسيون رفع تبعيض عليه زنان، از جمله طرحهايی است که پس از اختلاف نظر مجلس و شورای نگهبان، سرنوشتش در مجمع تشخيص مصلحت نظام هنوزنامعلوم است.

اين طرح با شرط تحفظ در مجلس به تصويب رسيد به اين معنا که ايران در مقابل موادی از کنوانسيون که مطابق قوانين اسلامی نباشد، متعهد نيست اما با اين حال شورای نگبان آن را رد کرد و طرح به مجمع تشخيص مصلحت ارجاع شد.

سال ۱۳۸۲ برای بخش بهداشت و درمان ايران نيز سال پر افت و خيزی بود. در روزهای پايانی سال، خبر استعفای دسته جمعی ۴۴ رئيس دانشگاههای علوم پزشکی سراسر ايران، بخاطرحل نشدن مشکلات مالی بيمارستانها و مراکز بهداشتی درمانی، بهت آور بود. استعفاهايی که البته پذيرفته نشد اما با مطرح شدن آنها مشکلات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ايران، از پرده بيرون افتاد، مقامات اين وزارتخانه اعلام کردند که مدت شش ماه است که حقوق و مزايای کامل کارمندان پرداخت نشده است و اداره بيمارستانها و مراکز درمانی با مشکل روبروست.

طرح مايه کوبی عليه بيماری سرخجه در ايران، بزرگترين طرح سراسری واکسيناسيون در جهان بود که در سال ۱۳۸۲ در ايران انجام شد. حدود ۳۳ ميليون نفر از شهروندان ايرانی بين سنين ۵ تا ۲۵ سال عليه اين بيماری واکسينه شدند. اين برنامه بخشی از يک طرح گسترده بين المللی برای کاهش تلفات ناشی از سرخجه به نصف، تا سال ۲۰۰۵ ميلادی بود.

جدای از مشکلات مالی وزارت بهداشت و درمان که در سال ۱۳۸۲ عيان شد، وزارت آموزش و پرورش نيز در اين سال با بحران پرداخت حقوق به معلمان روبرو شد و در نهايت، به اعتصاب تعداد زيادی از معلمان ، به مدت يکهفته در اسفند ماه، منجر شد که نظم امور آموزشی را در بيش از ۴۰۰ مدرسه تهران مختل کرد.

اما نمی توان وقايع اجتماعی سال ۱۳۸۲ را بدون نام بردن از لاله و لادن بيژنی به پايان برد. دو قلوهای به هم چسبيده ايرانی که پس از يک عمل طولانی ۵۰ ساعته در بيمارستانی در سنگاپور، سرانجام پس از ۲۹ سال از هم جدا شدند اما به علت خونريزی شديد، لحظات جدائی را در آغوش خاک گذراندند.

مراحل عمل جراحی اين دو خواهر در بيمارستان رافلز در سنگاپوررا بسياری از مردم در سراسر جهان مرحله به مرحله دنبال کردند. بيش از سی پزشک و يکصد دستيار اتاق عمل و پرستار دراين عمل مشارکت داشتند.

هر دو خواهر در رشته حقوق تحصيل کرده بودند، لادن که دوست داشت پس از جدايی در رشته حقوق ادامه تحصيل دهد، بلافاصله پس از عمل درگذشت و لاله که می خواست خبرنگار شود، ۱۶ ساعت پس از او چشم از جهان فروبست و ميليونها نفر در سراسر جهان، به آنان بخاطر شهامت، بردباری و روحيه مثال زدنيشان، ادای احترام کردند.

خدمات