محمد منظرپور

اما در نهايت اين زنان روسيه بودند که در بحبوحه جنگ اول جهانی و در پی کشته شدن ۲ ميليون سرباز روس در سال ۱۹۱۷، اين روز را برای اعتصاب انتخاب کردند. اين اقدام جمعی که تحت عنوان اعتصاب برای صلح و نان برگزار شد، در نهايت به عزل تزار و برچيده شدن نظام تزاری در روسيه منتهی شد و از آن زمان هشتم ماه مارس به عنوان روز جهانی زن رسميت يافت.

با اين همه، بر اساس يک مقاله تحليلی مندرج در سايت زنان ايران، جنبش زنان در ايران مربوط به عصر حاضر نيست و سابقه ای کهن دارد. در ايران باستان، پنجمين روز از ماه اسفند که به اسفندگان مشهور بوده، به گراميداشت زنان اختصاص داشته است. بر اساس متون زرتشتی، اين روز، روز عيد زنان بوده و مردان به زنان هديه می دادند.

اما حرکتهای اجتماعی معاصر زنان در ايران را می توان در مقطع انقلاب مشروطيت و اوايل دوران پهلوی رديابی کرد. در اين مقطع بود که تغييرات اجتماعی- اقتصادی و پاگيری نهال آموزش همگانی تاثيرات عميقی بر اعتقادات رايج جامعه به دنبال داشت که از آن جمله می توان به ناپسند شمرده شدن چند همسری اشاره کرد.

اين تحولات البته با مقاومت شديد لايه های سنتی و بخش عمده ای از روحانيت مواجه بود و برخی از مخالفين، بانيان مدارس دخترانه را بهائی خواندند و فتوای قتلشان را صادر کردند. از زنان فعال در دوره مشروطه می توان به طوبی آزموده، مدير مدرسه ناموس، ماهرخ گوهر شناس، مدير مدرسه ترقی بنات و زينب پاشا، زن مبارز آذربايجانی اشاره کرد.

روز جهانی زن نخستين بار در سال ۱۳۰۰ شمسی توسط گروه قليلی از زنان سوسياليست ايران در بندر انزلی برگزار شد. اين مراسم تا پنجاه و هفت سال بعد يعنی تا هفدهم اسفند ماه ۱۳۵۷ و اندکی بعد از انقلاب تکرار نشد و در آن سال نيز با واکنش خشمگين نيروهای موسوم به حزب الهی مواجه شد.

روزنامه شرق در تحليلی به اين مناسبت در خصوص وقايع آن سال می نويسد: تلويزيون رسمی کشور يک روز پيش از برگزاری اين مراسم در سال ۵۷ از قول زنان مجاهد مسلمان اعلام می کند که اين روز يک سنت غربی است و روز زن در حکومت اسلامی به زودی اعلام خواهد شد. در فردای همان روز، مراسم گراميداشت روز زن در دانشگاه تهران توسط گروهی از مردان مختل می شود و زنان شرکت کننده در اين مراسم در مسير بازگشت مورد حمله قرار می گيرند.

در سالهای بعد، عملا ً اجازه و يا امکان برگزاری مراسم هشتم مارس از زنان سلب شد و پاسداشت اين روز به نهانگاه خانه ها محدود شد. اين ممنوعيت تا سال ۱۳۷۸ ادامه داشت، اما طی ۵ سال گذشته، زنان ايران موفق شده اند علیرغم مخالفتها و حتی برخوردهای فيزيکی عناصر موسوم به انصار حزب الله، هشتم مارس را بصورت علنی جشن بگيرند.