جمشيد برزگر

انتخابات مجلس هفتم، سرآغازی برای ائتلاف های جديد خواهد بود؟

بحران پيش آمده بر سر رد صلاحيت های گسترده و عملکرد دوگانه نيروهايی که در شش سال گذشته در ائتلافی به نام جبهه دوم خرداد گرد هم آمده بودند، اکنون چنان دامنه ای يافته که به نظر می رسد انشعاب و يا از هم گسستن چنين ائتلافی را قريب الوقوع کرده است.

شماری از نيروهای اصلاح طلب که از سوی مخالفان خود راديکال و ساختار شکن خوانده شده اند و اغلب از اعضای احزابی نظير جبهه مشارکت و سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی و يا تشکل هايی دانشجويی مثل دفتر تحکيم وحدت هستند، انتخابات مجلس هفتم را تحريم کرده اند.

شرکت يا عدم شرکت در انتخاباتی که از سوی طيفی از اصلاح طلبان فرمايشی و از سوی طيفی ديگر، حداقل غيررقابتی و نه چندان آزاد خوانده شده، تنها دليل برای بروز انشقاق و دو گانگی در جبهه دوم خرداد نيست.

اين درحالی است که طيف های ميانه رو در بين اصلاح طلبان درون حاکميت، به مرکزيت مجمع روحانيون مبارز، پس از آنکه اعضای خود را تاييد صلاحيت شده ديدند، از شرکت در انتخابات دفاع کردند.

اما، شرکت يا عدم شرکت در انتخاباتی که از سوی طيفی از اصلاح طلبان فرمايشی و از سوی طيفی ديگر، حداقل غيررقابتی و نه چندان آزاد خوانده شده، تنها دليل برای بروز انشقاق و دو گانگی در جبهه دوم خرداد نيست.

هرچند اقداماتی نظير نامه اخير نمايندگان معترض به آيت الله خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی و يا صدور بيانيه های شديد اللحن در تشويق به تحريم و يا عدم شرکت در انتخابات، اساسا بر سر حوادث انتخابات مجلس هفتم شکل گرفته باشند.

از سوی ديگر، به نظر می رسد برخورد گزينشی جناح محافظه کار، که عملا مهار قدرت را در جمهوری اسلامی در دست دارد، با اعضای يک ائتلاف فراگير، اما شکننده، اکنون نتيجه داده است.

محافظه کاران از يک سو با برخورد تند و حذفی، شماری از اصلاح طلبان دورتر از هسته مرکزی قدرت را کنار زده اند و از سوی ديگر، با گروه های ميانه روتری مثل مجمع روحانيون مبارز، حزب کارگزاران، حزب همبستگی، حزب اسلامی کار و خانه کارگر، رفتاری دو پهلو در پيش گرفته اند و بسته به شرايط و عملکرد آنان، شدت و ضعف برخوردهای خود را تنظيم کرده اند.

مشکل اصلی ائتلافی که پس از پيروزی محمد خاتمی در انتخابات سال 1376 شکل گرفت، به ترکيب نيروهای سازنده اين ائتلاف و تفسيرها و تلقی های گوناگون آنها از اصلاحات و شعارهای مطرح شده از سوی آنان مربوط می شود.

با وجود اين، نحوه برخورد جناح محافظه کار با اصلاح طلبان، خود نشانه ای از مواضع گوناگون احزاب موتلف در جبهه دوم خرداد است.

در حقيقت، مشکل اصلی ائتلافی که پس از پيروزی محمد خاتمی در انتخابات سال 1376 شکل گرفت، به ترکيب نيروهای سازنده اين ائتلاف و تفسيرها و تلقی های گوناگون آنها از اصلاحات و شعارهای مطرح شده از سوی آنان مربوط می شود.

اظهارات روزهای اخير کسانی مثل رسول منتجب نيا، مجيد انصاری و مهدی کروبی از اعضای شورای مرکزی مجمع روحانيون مبارز به خوبی روشن می کند که آنها، خود را بخشی جدايی ناپذير از جمهوری اسلامی می دانند.

در سال های اخير نيز، به ويژه اعضای اين تشکل روحانی، بارها و در هنگام بروزبرخی بحران ها، نارضايتی خود را از موتلفانی نظير جبهه مشارکت و سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی آشکار کرده بودند، اما به دليل مقبوليت نسبی اين احزاب در جامعه، عملا راهی جز مدارا پيش روی خود نمی ديدند.

شايد همين نارضايتی از برتری گهگاهی ديدگاه هايی که از نظر اصلاح طلبان ميانه رو، تندروانه و يا حتی ساختار شکنانه تلقی می شود، اکنون موجب شده که از نگاه برخی، فرصت خوبی برای کنار زدن تندروها و اتحاد دوباره وفاداران به آنچه که آرمان های انقلاب و راه امام و رهبری خوانده شده، پديد آمده باشد.

چنين تلقی از وضعيت، به همان اندازه که نزديکی طيف هايی از نيروهای دو جناح محافظه کار و شايد سابقا اصلاح طلب را در پی دارد، اما همزمان، به شکل گيری ائتلاف های تازه ای در طيف مقابل هم شتاب بيشتری خواهد داد.

ائتلافی که محور آن، ممکن است ديگر بر عملکرد در چارچوب قانون اساسی و ساختارهای موجود استوار نباشد و خواسته ها و شعارهای به مراتب فراگيرتری را در برگيرد.