اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد		صفحه بدون عکس

جمشيد برزگر

خالد اسلامبولی نماد دوره ای از سياست خارجی جمهوری اسلامی که به پايان رسيده است

تغيير نام دو خيابان در قاهره و تهران، نشانه ای نمادين از رفع آخرين موانعی است که در بيش از دو دهه گذشته بر سر راه عادی شدن روابط ايران و مصر وجود داشته است.

شورای شهر تهران، که در اختيار نيروهای محافظه کار است، روز سه شنبه 6 ژانويه( 16 دی)، در همراهی با نظر اصلاح طلبان و به دنبال درخواست وزارت امور خارجه، با تغيير نام خيابان خالد اسلامبولی، عامل سوء قصد به جان انورسادات، رييس جمهوری پيشين مصر موافقت کرد.

اين توافق پس از اقدام اخير مصر صورت گرفت که طی آن، نام خيابان"پهلوی" به خيابان "دکتر محمد مصدق" تغيير يافت و وزير امور خارجه مصر، که به تازگی از سفر به اسراييل بازگشته، برای تلطيف فضا سخن از آن گفت که پيمان کمپ ديويد، به گذشته تعلق دارد

روابط دو کشور، پس از انقلاب 1357 روبه تيرگی نهاد و پس از آنکه مصر، محمد رضا پهلوی، شاه پيشين ايران را در خاک خود پذيرفت و از تحويل وی به جمهوری اسلامی سرباز زد، قطع شد.

امضای معاهده کمپ ديويد از سوی مصر در جريان مذاکرات صلح خاورميانه، عامل مهم ديگری بود که سران حکومت تازه تاسيس جمهوری اسلامی را به شدت برآشفت و آنان را واداشت تا مصر را نيز در کنار اسراييل، مورد حملات و انتقادات خود قرار دهند.

تا پيش از انقلاب، مصر پس از جمال عبدالناصر، رييس جمهوری پايه گذار ناسيوناليسم عربی، يکی از دوستان نزديک ايران محسوب می شد و محمد رضا پهلوی و انور سادات، روابط دوستانه بسيار نزديکی با يکديگر داشتند؛ روابطی که پس از خروج شاه از ايران، به کمک وی آمد و در نهايت باعث شد که پس از مرگ، وی در خاک مصر دفن شود.

به رسميت شناختن اسراييل و پذيرفتن شاه سابق ايران، تنها دلايل ادامه دشمنی و خصومت ميان دو کشور نبود.

حمايت گسترده مصر از عراق، در جريان جنگ هشت ساله ايران وعراق، از ديگر موانع اصلی در از سرگيری روابط دو کشور محسوب می شد.

با اين همه، پس از پايان جنگ و آغاز دوره ای که در جمهوری اسلامی از آن به عنوان دوره تنش زدايی ياد می شود، ايران تلاش گسترده ای را آغاز کرد که روابط خود با کشورهای منطقه، بويژه اعراب را بهبود بخشد.

اين تلاش ها اگرچه در سال های اخير در موارد مهمی از جمله در رابطه با عربستان سعوی، کويت و اردن به نتيجه رسيد و وضعيت مخدوش شده ايران را در منطقه تا حدود فراوانی ترميم کرد، اما در عين حال، نتوانست دامنه خود را تا مصر، که از تاثيرگذارترين کشورهای منطقه است، گسترش دهد.

در حقيقت، حل مشکل مصر، به عنوان ميراثی به جا مانده از شور انقلابی نخستين، ابعادی پيچيده تر داشت و نگاه ايدئولوژيک طيف تندرويی که تاثيری چشم گير بر جهت گيری های جمهوری اسلامی در سياست خارجی دارد، عملا مانع هرنوع انعطاف پذيری در اين زمينه بود.

در آميختن رابطه با مصر با مساله اسراييل که همچنان نقطه محوری سياست خارجی جمهوری اسلامی است، به معنای آن بود که به رغم تمايل طيفی از تصميم گيران، هيچ چشم اندازی پيش روی عادی شدن روابط دو کشور وجود ندارد.

اما تغيير جغرافيای سياسی جهان و خصوصا خاورميانه پس از حوادث يازدهم سپتامبر سال 2001، بسيار وسيع تر و عميق تر از آن بود که تندروهای مخالف عادی سازی روابط ايران و مصر را به اصرار بر ديدگاه های سابق خود وادارد.

سقوط طالبان و صدام در دو سوی ايران در فاصله دو سال، پيامدهايی به مراتب عمده تر از قطع رابطه با کشورهای منطقه داشت و تاکيد دوباره ای بود بر ضرورت تقويت جايگاه ايران در ميان کشورهای منطقه برای مقابله با بحران های احتمالی آينده.

اين راهبرد جديد، تنها در گسترش مناسبات با کشورهايی چون عربستان، اردن و اکنون مصر، که همگی از متحدان آمريکا در منطقه محسوب می شوند، خلاصه نشده و جمهوری اسلامی می کوشد با حضور در اتحايه عرب، پيوندهای خود را با کشورهايی که در دو دهه گذشته بخشی عمده از مشکلات عرصه سياست خارجی اش را شکل بخشيده بودند، تقويت کند.