اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد		صفحه بدون عکس

جمشيد برزگر

بازتاب خبری گسترده انتخاب شيرين عبادی، حقوقدان و فعال حقوق بشر ايرانی به عنوان برنده جايزه صلح نوبل سال 2003 در رسانه های سراسر جهان و استقبال نه چندان گرم رسانه های حکومتی در جمهوری اسلامی، خود تصويری گويا و شفاف از ابعاد و پيامدهای جهانی و داخلی اين رويداد تاريخی به دست می دهد.

اعطای جايزه صلح نوبل به خانم عبادی، نه تنها وی را در موقعيتی منحصر به فرد قرار داده، بلکه باعث شده که وضعيت حقوق بشر در ايران بيش از پيش مورد توجه افکار عمومی در سطح جهان قرار گيرد و فعاليت ها و رويدادها در اين زمينه ابعادی تازه و موثرتر بيابد

در حالی که بلندپايه ترين مقامات بسياری از کشورهای عمده در عرصه مناسبات بين المللی، يکی پس از ديگری، با ارسال پيام های تبريک به خانم عبادی، نسبت به پيشرفت دموکراسی و رعايت حقوق بشر در ايران اظهار اميدواری کرده اند، مقامات اصلی در جمهوری اسلامی، همچنان به سکوت خود در اين زمينه ادامه داده اند.

اگرچه شماری از چهره های اصلاح طلب و نيز برخی تشکل ها نظير جبهه مشارکت، اين موفقيت را به خانم عبادی تبريک گفته اند، اما سکوت مراکز و افراد اصلی تصميم گير در ايران می تواند نشانه ای آشکار از ناخرسندی رهبران حاکميت از چنين رويدادی باشد.

با اين همه، به نظر می رسد که مسئولان جمهوری اسلامی، پس از خروج از شوک اوليه انتخاب حقوقدانی که روزهايی را در زندان ايران سپری کرده و دستگاه قضايی برای مدتی وی را از اشتغال به شغل وکالت محروم کرده بود، اکنون در جست و جوی راهی برای کنار آمدن با اين موقعيت جديد هستند.

انتخاب خانم عبادی به عنوان نخستين ايرانی و نخستين زن مسلمانی که برنده جايزه صلح نوبل شده است، به همان ميزان که در ميان کوشندگان حقوق بشر و منتقدان و مخالفان جمهوری اسلامی شادمانی آفريده، محافظه کاران را برآشفته است؛ با اين حال، آنان اکنون برای مقابله احتمالی با خانم عبادی، با دشواری های به مراتب بيشتری مواجه هستند.

گفته می شود شيرين عبادی که هم اکنون در پاريس به سر می برد، سه شنبه شب به ايران بازخواهد گشت.

به رغم درخواست همکاران خانم عبادی از رييس جمهوری و رييس مجلس برای برگزار کردن مراسم استقبالی با شکوه از خانم عبادی، هنوز دولت هيچ واکنش رسمی در اين زمينه از خود نشان نداده است؛ هرچند به نظر می رسد که وی به هنگام ورود از سوی مردم و تشکل های غير دولتی به گرمی مورد استقبال قرار گيرد.

اعلام اين خبر از سوی يک روزنامه کانادايی که شيرين عبادی، وکالت استفان هاشمی فرزند زهرا کاظمی، خبرنگار کانادايی ايرانی الاصل را که در هنگام بازداشت کشته شد پذيرفته است، می تواند نمونه ای از دشواری های تازه ای باشد که از اين پس دستگاه قضايی تحت کنترل محافظه کاران، خود را با آن رودر رو می بيند.

اعطای جايزه صلح نوبل به خانم عبادی، نه تنها وی را در موقعيتی منحصر به فرد قرار داده، بلکه باعث شده که وضعيت حقوق بشر در ايران بيش از پيش مورد توجه افکار عمومی در سطح جهان قرار گيرد و فعاليت ها و رويدادها در اين زمينه ابعادی تازه و موثرتر بيابد.

در اين ميان، دو روز پس از سکوت چشمگير رسانه های دولتی، خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی گفتگويی با خانم عبادی انجام داد که در آن بويژه بر عدم وجود تعارض بين اسلام و حقوق بشر تاکيد شده است.

چنين اقداماتی و تازه ترين اظهارات برخی مقامات و فعالان سياسی در جمهوری اسلامی، حکايت از آن دارد که دست کم طيفی از حاکميت به دنبال آن است که مانع از گسسته شدن همه راه ها و پل های ارتباطی حکومت با فردی شود که اکنون وجهه ای جهانی يافته است.

اين تلاش ها بويژه با آن هدف صورت می گيرد که اقدامات طيف تندرو جمهوری اسلامی موجب رويارويی احتمالی کسی مانند شيرين عبادی با جمهوری اسلامی نشود و او يکسره در جبهه مخالفان نظام قرار نگيرد، امری که می تواند هزينه های حکومت را بيش از پيش افزايش دهد.

هرچند خانم عبادی، اساسا همواره در چارچوبی مسالمت جويانه فعاليت کرده و به پيروی از مشی اعتدال آميز و قانونی مشهور است، اما اکنون وی بار مسئوليت های تازه ای را به دوش خود احساس خواهد کرد و همزمان خود را با انتظارات به مراتب بيشتری مواجه خواهد ديد.

همين واقعيت، موجب خواهد شد تا اقدامات و فعاليت های بعدی وی، با حساسيت و دقت فراوانی هم از سوی جمهوری اسلامی و هم از طرف منتقدان و مخالفان آن پيگيری شود.

چنين دقتی به معنای آن است که جنبشی که در ايران امروز، دموکراسی و حقوق بشر را به عنوان اصلی ترين هدف خود برگزيده، نه تنها نگاه های بيشتری را معطوف خود خواهد کرد، بلکه بويژه در شرايط کنونی منطقه می تواند بر سرعت تکوين فرآيندهای سياسی مهم و تعيين کننده ای بيفزايد.