مذاکرات اتمی ایران و قدرتهای جهانی در مسکو
ایران و شش قدرت جهان هنوز نتوانستهاند بر سر زمان و مکان دور تازه مذاکرات هستهای توافق کنند.
گفته شده که ایران پیشنهاد برگزاری دور بعدی گفتگوها را در استانبول نپذیرفته و به دنبال محلی جدید است.
حساسیت ایران به محل مذاکرات، گفتگوهای هستهای را به یک تور جهانگردی تبدیل کرده و معلوم نیست میزبان بعدی کدام شهر خواهد بود. بعد از مذاکرات سال گذشته در استانبول و بغداد و مسکو، حالا پیشنهادهایی درباره قاهره مصر یا آستانه قزاقستان به گوش میرسد.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه روز دوشنبه گفت که ایران و قدرتهای جهانی باید از رفتارهای بچه گانه دست بردارند و بر سر مکان و زمان گفتگوهای هستهای توافق کنند.
اما چرا انتخاب میزبانی مذاکرات هستهای اینقدر مهم شده؟
مارک فیتز پاتریک، کارشناس موسسه بین المللی مطالعات استراتژیک، به بیبیسی فارسی گفت: «بزرگ کردن مساله مکان مذاکرات از جانب ایران یک بازی است. محل مذاکرات بر محتوای مذاکرات تاثیری ندارد. کشور میزبان نقشی در مذاکره ندارد و فقط اتاق مذاکرات را مهیا میکند و هماهنگیها را انجام میدهد و حداکثر میکوشد فضایی مثبت برقرار کند. البته به جز مذاکرات مسکو که روسیه چون خودش یکی از اعضای گروه ۵+۱ بود، در آن نقش داشت. در استانبول و بغداد، کشور میزبان حتی در مذاکرات شرکت نداشت».
چانه زنی بر سر مکان مذاکرات بعدی در هر دور از گفتگوها –که معمولا دو روز بیشتر نیستند- وقت زیادی از هر دو طرف گرفته، آنقدر که دیپلماتهای غربی در حاشیه مذاکرات آشفتگی خود را پنهان نکردهاند و گفتهاند ترجیح میدهند یک مکان ثابت مثل ژنو برای گفتگوها انتخاب شود و بعد از آن کشورها فقط سر زمان توافق کنند.
منوچهر متکی، وزیر امور خارجه پیشین ایران هم در یادداشتی در وبلاگش از «اصلی کردن یا برجسته سازی موضوع فرعی محل مذاکرات» انتقاد کرده و حتی گفته که پیشنهاد محلهایی مثل قاهره بدون هماهنگی با طرف مقابل ناپخته است و برگزاری گفتگوهای هستهای در خرداد ماه امسال در بغداد، عجیب بوده است: «مدتی قبل، طرف ایرانی در حالی کشور عراق را به عنوان محل مذاکرات ایران و ۵+۱ پیشنهاد داد که مشخص نیست با چه تحلیلی کشوری که هنوز از استانداردهای لازم امنیتی برای چنین اقداماتی برخوردار نیست، باید به عنوان محل مذاکرات پیشنهاد شود».
چرا بغداد؟
آقای متکی از برگزاری مذاکرات هستهای در بغداد انتقاد کرده است
ایران البته آن زمان از بردن مذاکرات به زمین بغداد، احتمالا اهدافی غیرهستهای را هم دنبال میکرد.
در نیمه دومین روز مذاکرات بغداد صدای بلند انفجاری در اتاق مذاکرات هم شنیده شد. شلیک خمپاره به مرکز بغداد یک نفر را کشت. این فرصتی استثنایی برای ایران بود که ناآرامیهای عراق را به رخ کشورهای غربی بکشد.
از سوی دیگر ایران با بردن مذاکرات به عراق میخواست به ترکیه (میزبان قبلی گفتگوها در فروردین امسال) این پیام را بدهد که اختلاف بر سر مسئله سوریه، اختلافی جدی است و بر روابط این دو همسایه تاثیر گذاشته است.
همان زمان بود که محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام علنا پیشنهاد داد در جواب «بد قولیهای ترکیه» مذاکرات بعدی هستهای در بغداد، دمشق و یا بیروت برگزار شود.
میزبان بعدی؟
منوچهر متکی گفته است که اساسا برگزاری نشستهای ایران با ۵+۱ در خارج از کشورهای مذاکره کننده منفعت خاصی برای ایران ندارد و «بهترین محل برگزاری این گفتگوها، پایتخت کشورهای مذاکره کننده به صورت تناوبی است مثلا... پاریس، تهران و یا پکن».
اما ایران بارها نشان داده که راحتتر است در کشورهای غیرغربی مذاکرات را دنبال کند؛ ترجیحا کشورهایی که از تحریمهای یکجانبه علیه ایران حمایت نمیکنند.
"تعیین مکان مذاکرات به ایران کمک میکند که حتی در صورت شکست گفتگوها بتواند رابطه خود را با کشور میزبان بهتر کند"
باربارا اسلوین، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک
باربارا اسلوین، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک به بیبیسی فارسی گفت: «تعیین مکان مذاکرات به ایران کمک میکند که حتی در صورت شکست گفتگوها بتواند رابطه خود را با کشور میزبان بهتر کند. ایران میخواهد حداقل این استفاده جانبی را از مذاکرات بکند».
اما در مقابل، عدهای معتقدند وسواس ایران به محل مذاکرات تنها بهانهای برای به تاخیر انداختن گفتگوهاست.
مارک فیتز پاتریک میگوید: «اینکه بر سر دور بعدی مذاکرات توافق نشده به خاطر محل نیست. قدرتهای جهان حاضرند هر جایی با ایران گفتگو کنند و سخاوتمندانه گفتهاند ایران میتواند درباره محل مذاکرات تصمیم بگیرد. ایران تصمیم گیری را به تاخیر انداخته چون آمادگی گفتگو را ندارد. آنها از دیدار دوباره با شش قدرت جهان هراس دارند چون نمیدانند به بسته پیشنهادی آنها چه جوابی بدهند. ایران فقط سعی میکند زمان بخرد».
زمان خریدن ایران میتواند دو دلیل داشته باشد. یکی انتظار برای روی کار آمدن دولت جدید باراک اوباما و شاید مهمتر از آن انتظار برای انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال آینده. اگر هر کدام از این دو درست باشد، حداقل تا چند ماه آینده امید گشایشی در مذاکرات هستهای دیده نمیشود.
