سحر خدایاری کیست؟ خودسوزی دختر آبی که پشت در استادیوم آزادی ماند

خودسوزی و درگذشت زن جوان هوادار تیم فوتبال استقلال در برابر ساختمان دادگاه انقلاب تهران، موجی از ابراز همدردی را به دنبال داشت.

مرگ سحر خدایاری و پرونده قضایی او به بحث درباره ممنوعیت ورود زنان به ورزشگاه‌ها دامن زد.

چهره‌های ورزشی، برخی نمایندگان مجلس و همچنین فعالان اجتماعی و روزنامه‌نگاران این حادثه را دلیلی برای این دانستند که باید ممنوعیت ورود به ورزشگاه‌ها لغو شود.

رسانه‌های طرفدار حکومت هم این اظهارنظرها و پوشش رسانه‌ای ماجرا را نوعی "سوءاستفاده" برای حمله به حکومت ایران تصویر کردند.

سحر خدایاری، که به واسطه طرفداری از استقلال به "دختر آبی" مشهور شد، که بود و جزئیات پرونده و ماجرای خودسوزی‌اش چه بود؟

برخی از جزئیات مرتبط با این ماجرا به طور ضد و نقیضی گزارش شده و بی‌بی‌سی فارسی مستقلا قادر به تایید آنها نیست.

'دختر آبی' کیست؟

سحر خدایاری متولد روستای سلم در استان چهار محال و بختیاری و ساکن قم بود.

به گفته اعضای خانواده‌اش او لیسانس کامپیوتر و لیسانس مترجمی زبان داشت.

خانواده سحر خدایاری خود را مذهبی معرفی می‌کنند.

خواهرش به روزنامه شهروند گفت که سحر "عاشق فوتبال و استقلال بود. همیشه دوست داشت که بازی فوتبال را از نزدیک تماشا کند."

پدر سحر هم گفت او پیش از ورود به دانشگاه دوست داشت پلیس شود. آقای خدایاری گفت او می‌خواست "پلیس شود تا بتواند آدم‌های بد را از جامعه جمع کند، ولی من به او گفتم نمی‌توانی این کار را انجام دهی، تو دختری و جثه ضعیفی داری."

سحر خدایاری ۲۹ ساله بود که به دنبال سوختگی شدید درگذشت.

پرونده قضایی او چه بود؟

سحر خدایاری در زمستان ۹۷ برای تماشای بازی استقلال تهران و العین امارات، در مرحله گروهی لیگ قهرمانان آسیا، به استادیوم آزادی رفت.

به گفته خواهرش، او موقع ورود به ورزشگاه "لباس مبدل پوشیده بود. کلاه‌گیس آبی و یک پالتوی بلند."

لباسی که مقام‌های قضایی و امنیتی آن را "نامناسب" توصیف کرده‌اند.

پیش از این هم در چند مورد دختران نوجوان و یا زنان جوان ایرانی برای ورود به ورزشگاه خود را به ظاهری مردانه درآورده‌اند.

به گفته خواهر سحر خدایاری "وقتی ماموران قصد بازرسی ‏بدنی او را برای ورود به استادیوم داشتند، او به آنها می‌گوید که دختر است تا به او دست نزنند."

خبرگزاری میزان قوه قضاییه در جریان گزارش خودسوزی سحر خدایاری او را متهم کرد که در تلاش برای ورود به ورزشگاه "با مامورین نیروی انتظامی درگیر می‌شود و به آنها توهین می‌کند".

سحر خدایاری روز سه‌شنبه ۲۱ اسفند ۱۳۹۷ در مقابل استادیوم آزادی بازداشت شد.

اعضای خانواده‌اش یک روز پس از بازداشت او به دادسرا مراجعه کردند و می‌گویند برایش وثیقه ۵۰ میلیون تومانی تعیین شد و به دلیل تامین نشدن این مبلغ، او چند روز در بازداشتگاه ماند.

خواهر سحر خدایاری به شهروند گفت: "روز شنبه او را با وثیقه آزاد کردیم. اما او رفتارش تغییر کرده بود. خیلی ناراحت و گوشه‌گیر شده ‏بود."

عناوین اتهامی او "جریحه دار کردن عفت عمومی و توهین به مامورین" گزارش شده است.

سخنگوی قوه قضاییه ایران می‌گوید که سحر خدایاری در "بازجویی‌ها"، به ارتکاب جرایمی که به او منتسب شد "اعتراف" کرد و "ابراز ندامت کرده بود".

قرار بود روز دوشنبه ۱۱ شهریور به پرونده او رسیدگی شود، اما از آنجایی که قاضی "مرخصی بود"، دادگاه تشکیل نشد.

دادگاه انقلاب صلاحیت رسیدگی به اتهامات "علیه امنیت، تبانی و اجتماع علیه جمهوری اسلامی ایران"، توهین به رهبر، جرایم مرتبط با مواد مخدر و قاچاق اسلحه را دارد و روشن نیست چرا پرونده به جای دادگاه عمومی به دادگاه انقلاب ارجاع شد.

'دختر آبی' چگونه درگذشت؟

سحر خدایاری در مقابل ساختمان دادگاه انقلاب تهران، در تقاطع خیابان‌های معلم و شریعتی، خود را به آتش کشید.

روزنامه شهروند به نقل از شاهدان عینی نوشته که سحر یک دبه بنزین بر خود ریخته و بعد هم خود را آتش زده است. بر این مبنا رهگذران سعی کرده‌اند با استفاده از لباس‌هایشان یا زیرپایی‌های خودروهایشان آتش را خاموش کنند و یک نفر هم با کپسول آتش‌نشانی برای خاموش کردن آتش تلاش کرده است.

چند دقیقه پس از خودسوزی سحر خدایاری آمبولانسی می‌رسد و او را به بیمارستان منتقل می‌کند.

سحر خدایاری ٩٠ درصد سوختگی درجه سه داشت و حتی درون ریه‌هایش هم آسیب دیده بود.

رئیس بیمارستان سوانح و سوختگی مطهری تهران اعلام کرد که "مجاز به ارائه اطلاعات" درباره جزئیات پرونده او نیست، و گزارش‌هایی هم از محدودیت‌ رسانه‌های ایران برای پوشش اخبار مرتبط در اولین روزهای پس از خودسوزی منتشر شد.

نزدیک به یک هفته پس از خودسوزی سحر خدایاری، خبر درگذشت او در رسانه‌های ایرانی منتشر شد. شواهد حاکی از آن است که او سه روز پس از خودسوزی درگذشت، اما این خبر با تاخیری چند روزه منتشر شد.

آیا او به زندان محکوم شده بود؟

جلسه محاکمه سحر خدایاری به دلیل حضور نداشتن قاضی تشکیل نشد.

بنا به گزارش‌ها او به تنهایی به دادگاه رفته بود و به وکیل هم دسترسی نداشت.

با توجه به تشکیل نشدن دادگاه و موکول شدن آن به روزی دیگر، هنوز مجازاتی برای سحر در نظر گرفته نشده بود.

خواهر سحر خدایاری به شهروند گفت که او چند هفته پس از آزادی از بازداشت برای پس گرفتن گوشی موبایلش به دادسرای ارشاد رفت و آنجا از احتمال مجازات زندان خود شنید.

"مثل ‏این‌که آنجا از کسی شنیده بود که باید شش ماهی زندانی شود. همین هم حال او را بدتر کرد."

در صورتی که قاضی سحر را برای دو عنوان اتهامی مجرم تشخیص می‌داد، ممکن بود او مطابق ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی برای "توهین به ماموران" تا شش ماه و مطابق ماده ۶۳۸ برای "جریحه‌دار کردن عفت عمومی" تا دو ماه، یعنی در مجموع حکمی برای تا هشت ماه حبس بگیرد.

واکنش‌ها به مرگ 'دختر آبی' چه بود؟

خبر خودسوزی سحر خدایاری بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های فارسی زبان و همچنین رسانه‌های بین‌المللی عمده داشت.

به جز ابراز همدردی با سحر و خانواده‌اش، بسیاری از واکنش‌ها، از جمله از طرف پروانه سلحشوری این بود که باید به ممنوعیت ورود زنان به استادیوم‌ها پایان داده شود.

برخی از چهره‌های فوتبالی ایران، مثل مسعود شجاعی و وریا غفوری در میان کسانی بودند که خواهان باز شدن در ورزشگاه به روی زنان شدند و برخی، مثل علی کریمی و مهرداد میناوند، گفتند تا آن موقع به استادیوم نخواهند رفت.

گروهی از فعالان مدنی هم خواهان بایکوت استادیوم‌ها یا حتی تحریم فوتبال ایران از طرف فیفا شدند.

اقدامات دیگری مانند ادای احترام با یک دقیقه سکوت، رفتن به ورزشگاه با لباس آبی به یاد سحر، و ایده‌هایی مشابه نیز مطرح شد.

برخی در بازگویی طرح احتمال حبس سحر خدایاری در دادسرای ارشاد آن را به اشتباه در قالب "محکومیت شش ماهه" نقل کردند.

خبرگزاری قوه قضاییه با تاکید به این پرداخت که سحر خدایاری محکومیتی نداشته است.

برنامه‌های تلویزیون ایران، به خصوص برنامه ٢٠:٣٠، پس از چند روز سکوت خبری همین مضمون را دستمایه انتقاد از پوشش دیگر رسانه‌ها از ماجرا کردند و در کنار دیگر رسانه‌های حکومتی و برخی کاربران طرفدار حکومت در شبکه‌های مجازی، با صحبت از "دروغ دختر آبی"، واکنش‌ها را "کشته‌سازی" و "جریان‌سازی" خواندند.

ماجرای عکس اشتباهی چه بود؟

کمی پس از انتشار خبر خودسوزی سحر خدایاری، که در روزهای اول نامش اعلام نشده و به "دختر آبی" مشهور شده بود، تصویری از زنی جوان با لباس آبی در استادیوم آزادی به عنوان تصویر او منتشر شد.

این عکس متعلق به آیسان احتشامی بود، یک زن جوان دیگر که طرفدار تیم استقلال است.

آیسان احتشامی یک سال قبل از سحر خدایاری به استادیوم آزادی رفته بود. تصادفا آن بازی هم میان استقلال و العین بود.

انتشار گسترده این عکس اشتباه از او و اعلام اشتباه خبر درگذشتش اعتراض او را به دنبال داشت.

رسانه‌های حکومتی در ایران هم این عکس اشتباه را دستمایه زیر سوال بردن ماجرا کردند و در روایتی که از "دروغ دختر آبی" ساختند تاکید ویژه‌ای بر آن داشتند.

ماجرای اختلال دوقطبی چیست؟

رسانه‌های ایرانی از قول اعضای خانواده سحر خدایاری نوشته‌اند که او دچار اختلال دوقطبی بوده است.

تاکید پررنگ برخی رسانه‌های حکومتی بر برجسته کردن این جنبه از ماجرای سحر باعث شده برخی درباره صحت آن تردید کنند.

وضعیت دوقطبی، یا افسردگی-شیدایی در سلامت روان یک شخص به این معنی است که خلق و خوی او نوسان شدیدی میان دوره‌های متوالی افسردگی و بی رمقی و دوره‌های پرشوری و شادی دارد.

اغلب افراد دچار اختلال دوقطبی با ترکیبی از استفاده از دارو و روان‌درمانی می‌توانند دوره‌های افسردگی و شیدایی را کنترل کنند و زندگی روزمره عادی داشته باشند.

مطالعات علمی نشان داده که افراد دچار اختلال دوقطبی بیشتر در معرض خطر اقدام به خودکشی هستند.

از قول خانواده سحر خدایاری نقل شده که او یک بار دیگر هم اقدام به خودکشی کرده بود.

هرچند که آنها وضعیت سحر را به مقام‌های قضایی اطلاع داده بودند، اما به گفته خواهرش "فایده‌ای نداشت."

در صورتی که سحر خدایاری دچار افسردگی-شیدایی بوده، به نظر می‌رسد نهادهای امنیتی و قضایی مسئول در توجه به این مساله کوتاهی کردند و او بدون دریافت حمایت‌های لازم از طرف متخصصان سلامت روان چند روز بازداشت بود و بعدتر هم به تنهایی و بدون حمایت‌های لازم به دادسرا و دادگاه رفت.