حقوق بشر ایران در ۱۳۹۵؛ سال اعتصاب غذا، کاهش اعدام‌ها

نحوه برخورد دستگاه های قضایی و امنیتی ایران با روزنامه نگاران و فعالان رسانه ای، شهروندان دوتابعیتی، فعالان سیاسی و اجتماعی و کارگران و اقلیت های قومی و مذهبی در سال گذشته بارها انتقاد کمیته حقوق بشر مجمع عمومی سازمان ملل و نهادهای بین المللی حقوق بشری و اتهام نقض حقوق بشر را متوجه این کشور کرد.

احمد شهید، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل درباره ایران در این سال هم اجازه سفر به ایران را نیافت و شهریور ماه با پایان ماموریت اش در حالی جای خود را به عاصمه جهانگیر، از رهبران جنبش وکلا در پاکستان داد که در طی ۵ سال گذشته حکومت ایران با درخواست های او برای سفر به این کشور موافقت نکرد.احمد شهید در آخرین گزارش اش اعلام کرده بود که طی این مدت، ۲۳ بار در مورد وضعیت حقوق بشر به مقام های جمهوری اسلامی نامه نوشته است.

عاصمه جهانگیر، گزارشگر جدید حقوق بشر درباره ایران هم که در اولین گزارش اش نسبت به موارد متعدد نقض حقوق بشر در این کشور از جمله "سطح هشداردهنده" اعدام‌ها، محدودیت آزادی بیان و تبعیض علیه زنان و اقلیت‌های دینی ابراز نگرانی کرده در سال ۹۵ اجازه سفر به ایران را نیافت.

عاصمه جهانگیر، به عنوان گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران معرفی می‌شود

وضعیت حقوق بشر در ایران همواره مورد انتقاد کشورهای غربی و نهادهای بین المللی است، حکومت ایران این انتقادها را سیاسی می خواند.

اعدام

اعدام جمعی بیش از ۲۰ زندانی عقیدتی اهل سنت در زندان های سنندج و رجایی شهر کرج در تابستان ۹۵ از مهم ترین و جنجالی ترین رخدادهای حقوق بشری در ایران بود. اعدام هایی که از سوی زید رعد حسین، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل "بی عدالتی فجیع" خوانده شد و واکنش های گسترده بین المللی را به دنبال داشت.

'ده‌ها مجرم نوجوان منتظر اعدام در ایران'

گزارش یک دادرسی؛ اعدام‌های اخیر رجایی شهر

با این حال آمار اعدام ها در سال ۱۳۹۵ در ایران کاهش قابل توجهی با سال‌های قبل داشت. سازمان حقوق بشر ایران در گزارش سالانه اعدام خود که در ۱۸ اسفند ماه منتشر شد اعلام کرده شمار اعدام‌ها در سال ۲۰۱۶ که ۹ ماه از سال ۹۵ شمسی ایرانی را شامل می شود "به طور قابل توجهی پایین‌تر از تعداد اعدام‌های سالانه در پنج سال گذشته بوده اما همچنان ایران با در نظر گرفتن میانگین یک اعدام در هر روز از جمله کشورهایی است که بالاترین شمار اعدام‌ها را در سال ۲۰۱۶ داشته است."

براساس این گزارش در سال ۲۰۱۶ میلادی، جمهوری اسلامی ایران دست‌کم ۵۳۰ نفر را اعدام کرده، ۶۴ درصد از اعدام‌ها در این سال توسط دادگاه‌های انقلاب صادر و اجرا شده، ۳۴ نفر در ملا عام اغلب در حضور صدها شهروند از جمله کودکان اعدام شده‌اند، ۵ نفر که در زیر سن ۱۸ سالگی مرتکب جرم شده بودند در این سال اعدام شدند و ۲۹۶ نفر با اتهامات مرتبط با مواد مخدر اعدام شدند که ۵۷٪ از کل اعدام‌های سال ۲۰۱۶ را تشکیل داده است.

اقلیت های دینی و مذهبی

سرکوب اقلیت های دینی و مذهبی در سال ۹۵ محدود به اعدام زندانیان عقیدتی اهل سنت نبود. ایجاد محدودیت و ممنوعیت سفر برای علمای اهل سنت، تخریب نمازخانه‌های آنها در تهران و عضویت یک نماینده اهل سنت در هیئت رئیسه مجلس ایران که برای اولین بار در طی ۳۸ سال گذشته صورت می گرفت از دیگررخدادهای مهم سال ۹۵ بود. محمدحسین گرگیج از روحانیان اهل سنت استان گلستان با انتقاد از ممانعت سفر مولوی عبدالحمید به خواف، خواهان آزادی سفرعلمای اهل سنت به سراسر کشور شد و تعطیلی نمازخانه صالحیه در اسلام شهر برای اولین بار اعتراض و تذکر ۱۵ نماینده مجلس را به دنبال داشت.

به گفته مولوی عبدالحمید "از لحاظ قانونی هیچ مشکلی برای ساخت مسجد برای اهل سنت در تهران وجود ندارد اما یک سری تعصب‌ها باعث می‌شود نه تنها مسجدی ساخته نشود که نمازخانه‌های آنها هم در پایتخت ایران تعطیل شود".

بیشتر بخوانید: سنی های ایران و مشکل ایجاد مسجد

بهائیان

حکومت ایران، بهائیان را به عنوان یک اقلیت مذهبی به رسمیت نمی شناسد و در سال ۹۵ براساس اعلام جامعه جهانی بهایی، مقام های حکومت ایران بیش از صد مغازه متعلق به بهائیان را در شهرهای مختلف این کشور از جمله در ساری، قائم شهر و بندرعباس مهر و موم کرده اند. این مغازه ها به گفته جامعه جهانی بهایی پلمپ این مغازه ها به این دلیل صورت گرفت که صاحبان آنها روزهای ۱۱ و ۱۲ آبان ماه را که روزهای تعطیل تقویم بهایی بوده است.

در آبان ماه هم جامعه جهانی بهاییان در بیانیه ای از قتل یک بهایی به ضرب چاقو توسط دو مرد خبر داد که اذعان کرده اند او را به خاطر اعتقادات مذهبی اش کشته اند.

بیشتر بخوانید: دشواری های بهایی بودن در ایران

اما پرسروصداترین رویداد سال گذشته به دیدار فائزه هاشمی با فریبا کمال آبادی از مدیران سابق جامعه بهایی برمیگردد که بعد از ۸ سال برای اولین بار به مرخصی آمده بود. انتشار عکس این ملاقات واکنش‌های شدید اصولگرایان را به دنبال داشت و رسانه های حکومتی فتواهای قدیمی آیت‌الله علی خامنه‌ای را درباره نشست و برخاست با پیروان آیین بهایی را بازنشر کردند که در یکی از آنها گفته شده است: "همه پیروان فرقه گمراه بهائیت محکوم به نجاست هستند و در صورت تماس آنها با چیزى، مراعات مسائل طهارت در رابطه با آنها، نسبت به امورى که مشروط به طهارت است، واجب است."

دو گزارشگر حقوق بشر سازمان ملل در بیانیه ای اعلام کردند که از زمان آن دیدار ۱۶۹ مقام مذهبی، قضایی و سیاسی به طور شفاهی یا کتبی علیه جامعه بهاییان ایران سخن گفته اند.

اعتصاب غذا

دهها زندانی سیاسی سال گذشته در زندان های مختلف ایران دست به اعتصاب غذا زدند. عدم توجه مسئولان زندان‌ها و دستگاه قضایی ایران به خواسته‌های قانونی این زندانیان همچون مرخصی استعلاجی و دسترسی به درمان پزشکی و تفکیک محکومان بر اساس جرائم و همچنین اعتراض به احکام طولانی و روند دادرسی ناعادلانه از جمله دلایل این اعتصاب غذاها از سوی خانواده های زندانیان سیاسی عنوان شده است.

هرچند در شبکه های اجتماعی همچون توییتر، کمپین هایی در حمایت از این زندانیان سیاسی در مقاطع مختلف شکل گرفت اما اعتصاب غذای طولانی مدت آرش صادقی و علی شریعتی در زندان اوین تبدیل به ترند اول جهانی در توییتر شده و موجی گسترده از اعتراض نسبت به دستگاه قضایی ایران را برانگیخت. همزمان جهانی شدن این طوفان توییتری در واکنش چهره‌های دولتی و نمایندگان مجلس ایران موثر بود و برخی از نمایندگان مجلس ایران پرونده این دو زندانی سیاسی را پی گیری کردند.

بیشتر بخوانید: آرش صادقی زندانی سیاسی ترند اول جهانی در توییتر شد

آرش صادقی، فعال سیاسی از روز سوم آبان ماه، به مدت ۷۱ روز در اعتصاب غذا بود و شماری از شخصیت‌های مشهور از جمله گری لینه‌کر، مهاجم پیشین تیم ملی انگلستان، در مورد او توییت کرده و کار او را "فراتر از شجاعت" توصیف کرد.

علی شریعتی، فعال مدنی و از فعالان ستاد انتخاباتی حسن روحانی هم که در تجمع اعتراض به اسیدپاشی بازداشت شده بود، با درخواست اعاده دادرسی به مدت ۷۵ روز اعتصاب غذا کرده بود.

هنرمندان و روزنامه نگاران

اما در میان زندانیان سیاسی و عقیدتی که در سال ۱۳۹۵ دست به اعتصاب غذا زدند نام، مهدی و حسین رجبیان، دو هنرمند زندانی هم به چشم می خورد. در سال گذشته تعدادی از هنرمندان ایرانی با قطعی شدن احکام محکومیت خود با اتهامات سیاسی یا امنیتی زندانی شدند که کیوان کریمی و یوسف عمادی به اتفاق برادران رجبیان از این جمله هستند.

صالح دلدم، تهیه کننده و کارگردان سینما دیگر هنرمند زندانی است که از اوایل بهمن ماه بازداشت شده است. اتهامات او تاکنون اعلام نشده است.

این ۴ هنرمند زندانی سی ام دی ماه در نامه ای از زندان اوین از اینکه دیگر هنرمندان ایرانی در قبال وضعیت آنها "سکوت کرده‌اند" انتقاد کردند.

بیشتر بخوانید: انتقاد چهار هنرمند زندانی ایرانی از 'سکوت' دیگر هنرمندان

بازداشت یاشار سلطانی، سردبیر سایت معماری نیوز که برای اولین بار گزارش واگذاری املاک ۲۲۰۰ میلیارد تومانی و تخلفات مالی شهرداری تهران را منتشر کرده بود همزمان با مسدود شدن سایت معماری نیوز با شکایت شهرداری و رئیس شورای شهر تهران از خبرسازترین رخدادهای عرصه رسانه بود و همچنین اجرای حکم ۴۰ ضربه شلاق حسین موحدی، خبرنگار سایت اطلاع رسانی نجف آباد نیوز به اتهام نشر اکاذیب و صدور حکم شلاق برای مصطفی براری و آرش شعاع شرق، مدیران مسول سایت های اطلاع رسانی گیلان نوین و گیلان نو به اتهام نشر اکاذیب و انتشار نشریه بدون مجوز.

اما دستگیری پرحاشیه هنگامه شهیدی و احسان مازندرانی، دو روزنامه نگار در ایران و صدور احکام غیابی برای برخی فعالان و روزنامه نگاران خارج از کشور در روزهای پایانی سال هم توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد.

بیشتر بخوانید: ایران و پدیده روزنامه نگاران محروم از روزنامه نگاری

گزارشگران بدون مرز، ایران را یکی از سرکوب ترین کشورها در آزادی مطبوعات می داند و در رده بندی سال ۲۰۱۶ این سازمان، ایران در میان ۱۷۹ کشور جهان، پایین‌تر از ازبکستان، سومالی و گینه استوایی، رتبه ۱۶۹ را گرفت. براساس آخرین گزارشی که این سازمان منتشر کرده جمهوری اسلامی با ۳۰ روزنامه نگار و شهروند خبرنگار زندانی یکی از ۵ زندان بزرگ جهان برای فعالان رسانه ای است.