هاشمی‌ها؛ خانواده خبرساز سیاست ایران

در میان سیاست‌مداران جمهوری اسلامی اکبر هاشمی رفسنجانی از معدود کسانی بود که فرزندانش و دیگر بستگان او شهرتی در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران داشتند.

همسرش، هر پنج فرزند او، برادرش و برخی دیگر از بستگان نسبی و سببی او برای بسیاری از ایرانیان شناخته شده بودند.

عفت مرعشی، همسر

عفت مرعشی، متولد ۱۳۱۴ فرزند محمد صادق مرعشی، روحانی شیعه و نوه دختری آیت الله محمدکاظم طباطبایی یزدی، از مراجع تقلید شیعیان در نجف است. اکبر هاشمی رفسنجانی و خانم مرعشی در سال ۱۳۳۷ ازدواج کردند.

در خاطرات آقای رفسنجانی بارها از همسرش نام برده شده است و حتی از مشورت خود در امور سیاسی با "عفت" نیز گفته است.

در جریان ترور مقامات جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۸ که به گروه فرقان نسبت داده شد٬ اکبر هاشمی هم مورد سوقصد قرار گرفت که به گفته عفت مرعشی او مانع کشته شدن همسرش شد.

خانم مرعشی می‌گوید که در جریان سوقصد به جان آقای هاشمی٬ با انداختن خود به روی آقای هاشمی حائل میان گلوله ضاربان و همسرش شد.

او روایت می‌کند که دو نفر به عنوان مهمان وارد خانه می‌شوند و مدتی بعد که از جلوی اتاق رد می‌شود٬ متوجه می‌شود٬ یکی از آنان با همسرش گلاویز شده "خودم را انداختم روی آقای هاشمی و دست‌هایم را دور سر او گرفتم. این پدرسوخته نیز هیچ ابا نکرد. دستش را زیر دست من آورد و دو تا تیر پشت سر هم خالی کرد. یک تیر هم زد به دیوار اتاق و از در رفت."

در جریان اعتراضات به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸ ویدئویی از او منتشر شد که در روز رای‌گیری خبرنگاری از او می‌پرسد که توصیه‌اش به مردم پس از پایان رای‌گیری چیست که او در پاسخ می‌گوید که اگر تقلب شد به خیابان‌ها بیایند. این جمله او با واکنش تند رسانه‌های محافظه‌کار روبه‌رو شد.

در میان همسران روسای جمهور ایران، او شهرتی بیش از بقیه داشت و به نوعی با بهره‌گیری از ادبیات سیاسی در آمریکا او را "بانوی اول" ایران می‎خواندند.

+همسر ناشناخته حسن روحانی و پدیده 'بانوی اول'

عفت مرعشی در خصوص نقش خود در رابطه ایران و عربستان می‌گوید: "بعد از جریان کشتار حجاج ایرانی در سال ۶۶، به تنهایی به عربستان سفر کردم. در این سفر، خانم ملک [امیر] عبدالله (ولیعهد وقت عربستان) میهمانی داد و یک عده را دعوت کرد و جلسه گذاشت. آنها از من خواستند که میهمانی را بپذیرم و من هم پذیرفتم. وقتی پذیرفتم روابط برقرار شد."

فاطمه هاشمی

فرزند ارشد آقای هاشمی رفسنجانی متولد سال ۱۳۳۸ است. او از بنیانگذاران حزب میانه‌رو اعتدال و توسعه است که در آستانه انتخابات مجلس با محوریت حسن روحانی و تعدادی دیگر از سیاستمداران نزدیک به اکبر هاشمی رفسنجانی تشکیل شد.

خانم هاشمی که به جناح راستگرای سیاستمداران هوادار هاشمی رفسنجانی تعلق دارد در انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۹۲ در ستاد مرکزی حسن روحانی بود.

فاطمه هاشمی که اکبر هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود با عنوان "فاطی" از او نام برده در میانه دهه ۱۳۷۰ خورشیدی بنیاد بیماری‌های خاص و سپس فدراسیون ورزشی بیماران خاص را تاسیس کرد. او همچنان ریاست این فدراسیون را برعهده دارد.

سه سال پیش فاطمه هاشمی به اتهام انتساب مطالب خلاف واقع به برادران لاریجانی (روسای قوه قضائیه و مجلس) دادگاهی و به شش ماه حبس تعلیقی محکوم شد. او کمتر از یک سال بعد در دادگاه تجدید نظر تبرئه شد.

فاطمه هاشمی، کمی پس از انقلاب ایران با سعید لاهوتی، فرزند حسن لاهوتی اشکوری مسئول تشکیل سپاه و نخستین امام جمعه رشت، ازدواج کرد.

محسن هاشمی

متولد ۱۳۴۰، پسر ارشد خانواده هاشمی رفسنجانی است که بیش از برادران و خواهران خود مشاغل انتصابی داشته است. گفته می‌شود او از نخستین بنیانگذاران صنعت موشکی ایران است.

محسن هاشمی بخشی از تحصیلات دانشگاهی خود را در بلژیک و کانادا گذرانده است. ریاست دفتر ویژه بازرسی رئیس جمهور و رئیس دفتر رئیس جمهور در دوره ریاست جمهوری پدرش و سپس ریاست دفتر رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام از مشاغل او بوده است.

با این حال مدیریت راه‌آهن شهری تهران (شرکت مترو) به حکم عبدالله نوری، وزیر کشور دولت اول محمد خاتمی طولانی ترین دوره مسئولیت او (۱۳ سال) در جمهوری اسلامی بوده است.

آقای هاشمی در سال ۱۳۹۲ و پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در چهارمین شورای شهر تهران نامزد اصلاح‌طلبان برای تصدی شهرداری تهران بود اما با یک رای اختلاف مقابل محمدباقر قالیباف شکست خورد.

فائزه هاشمی

متولد ۱۳۴۱. سومین فرزند هاشمی رفسنجانی در دهه ۱۳۷۰ مشهورترین فرزند او بود. اظهاراتش درباره ورزش زنان و دوچرخه‌سواری آنان در اماکن عمومی با واکنش تند محافل تندرو از جمله انصار حزب‌الله روبه‌رو شد.

در جریان انتخابات مجلس پنجم او از تهران خود را نامزد کرد و با رای بالایی پس از علی اکبر ناطق نوری به عنوان نماینده دوم تهران به مجلس راه یافت. گفته می‌شود اگر مناسبات سیاسی و محدودیت‌های جمهوری اسلامی اجازه تصدی مناصب عالی را به زنان می‎داد، او می‌توانست یکی از بازیگران اصلی عرصه سیاسی ایران باشد.

فائزه هاشمی با تاسیس روزنامه زن، از نخستین مدیران مسئول نشریات سیاسی در ایران هر چند عمر این روزنامه اصلاح طلب به یک سال نکشید و در سال ۱۳۷۸ توقیف شد.

فائزه هاشمی که به جناح چپ‌گرای هواداران هاشمی رفسنجانی نزدیک است، مدتی نیز از اعضای شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی بود.

او که بارها هدف حملات لفظی گروه‌های تندرو بوده است در انتخابات ریاست جمهوری در ایران ۱۳۸۸ از میر حسین موسوی حمایت کرد و در جریان اعتراضات به نتیجه این انتخابات دست‌کم دوبار بازداشت و پس از مدتی آزاد شد.

خانم هاشمی در سال ۱۳۹۰ پس از مصاحبه با سایت خبری روز آنلاین به اتهام اتهام تبلیغ علیه نظام دادگاهی و به شش ماه حبس تعزیری و پنج سال محرومیت از عضویت در گروه‌ها و انجمن‌ها و فعالیت سیاسی، فرهنگی و مطبوعاتی محکوم شد و پس از گذراندن دوره محکومیتش آزاد شد.

او در جریان مرخصی فریبا کمال آبادی، یکی از رهبران جامعه بهاییان در ایران به خانه او رفت. انتشار عکس‌های او در خانه خانم کمال‌آبادی که در آن تابلویی از چهره بهاالله دیده می‌شود، خشم رسانه‌های اصولگرا را برانگیخت. این دیدار با واکنش اکبر هاشمی رفسنجانی روبه‌رو شد که اقدام دخترش را "اشتباه" خواند و گفت که باید آن را "جبران کند".

او نیز مانند خواهرش و همزمان با او با یکی دیگر از فرزندان حسن لاهوتی ازدواج کرد.

مهدی هاشمی

متولد ۱۳۴۸، در کنار خواهرش، فائزه خبرسازترین فرزند خانواده هاشمی بوده است. او که اکنون دوران محکومیت ده ساله‌ زندانش را سپری می‌کند، هنگام درگذشت پدر در زندان بود که با اعلام خبر به بیمارستان شهدای تجریش منتقل شد.

مهمترین شغل دولتی مهدی هاشمی مدیریت شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت از زیر مجموعه‌های وزارت نفت بوده است که در رابطه با این شغل با اتهامات مالی مختلفی روبه‌رو شد. او پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ از ایران خارج شد و پس از اینکه بعد از سه سال به ایران بازگشت بلافاصله بازداشت شد و بازجویی شد.

او نهایتا به جرم اختلاس، ارتشا و جرایم مربوط به مسائل امنیتی به ده سال زندان محکوم شد و در مرداد سال پیش گذراندن محکومیت خود را در زندان اوین آغاز کرد.

با این حال هواداران آقای هاشمی رفسنجانی محکومیت مهدی را انگیزه سیاسی و نقشش در ستاد میرحسین موسوی و ماجراهای اعتراضات به نتیجه انتخابات می‌دانند.

بخشی از محکومیت مهدی هاشمی به انتشار فایل صوتی گفت‌وگوی او با نیک‌آهنگ کوثر، کاریکاتوریست مقیم آمریکا مرتبط است، هرچند خانواده هاشمی اعلام کردند این فایل‌ها اصالت ندارند و دستکاری شده‌اند.

یاسر هاشمی

متولد ۱۳۵۰، آخرین فرزند اکبر هاشمی، بی سر و صداترین و کم‌حاشیه‌ترین عضو خانواده هاشمی است که به جز ریاست دفتر اکبر هاشمی در مرکز تحقیقات استراتژیک و عضویت هیئت امنای دانشگاه آزاد، شغل مهم دولتی دیگری در کارنامه‌اش دیده نمی‌شود.

در جریان انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ او عضو ستاد مرکزی حسن روحانی بود. گفته می‌شد که با روی کار آمدن آقای روحانی او به عنوان وزیر پیشنهادی ورزش و یا یکی از معاونان او معرفی می‌شود. اما او هیچ سمتی در دولت حسن روحانی برعهده نگرفت.

شایعات زیادی درباره فعالیت‌های اقتصادی و دارایی‌های او از جمله مزرعه پرورش اسب و واردات مواد لبنی و ماشین‌آلات صنعتی مطرح است که همه از سوی خانواده آقای هاشمی تکذیب شده است.

محمد هاشمی

متولد ۱۳۲۱ ٬ تا پیش از آنکه فرزندان اکبر هاشمی پا به عرصه‌های سیاسی و اجتماعی بگذارند٬ مشهورترین فرد این خانواده پس از او محمد هاشمی بود. محمد هاشمی که دانش آموخته دانشگاه برکلی در کالیفرنیا پیش از انقلاب از اعضای پایه‌گذار انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی در آمریکا بود. با وقوع انقلاب ایران او بلافاصله در کنار برادرش قرار گرفت و تا لحظه درگذشت او دست راست او محسوب می‌شد.

در دولت محمد علی رجایی٬ معاون نخست وزیر و مدتی نیز سرپرست وزارت خارجه بود. اما مهمترین شغل دولتی او ریاست ۱۳ ساله‌اش بر سازمان صدا و سیما جمهوری اسلامی بود.

در زمان ریاستش بر صدا و سیما به خاطر پخش مصاحبه‌ای از رادیو که در آن زنی الگوی زن ایرانی را اوشین (شخصیت اصلی سریال سال‌های دور از خانه‌) به جای فاطمه زهرا٬ دختر پیامبر اسلامی معرفی کرد٬ مستقیما مورد انتقاد آیت‌الله خمینی قرار گرفت.

آیت‌الله خمینی در نامه‌ای خطاب به او نوشت: "فردی که این مطلب را پخش کرده است تعزیر و اخراج می‌گردد و دست‌اندرکاران آن تعزیر خواهند شد. در صورتی که ثابت شود قصد توهین درکار بوده است، بلاشک فرد توهین‌کننده محکوم به اعدام است. اگر بار دیگر از این گونه قضایا تکرار گردد، موجب تنبیه و توبیخ و مجازات شدید و جدی مسئولین بالای صدا و سیما خواهد شد."

با این حال ریاست او بر این سازمان تا پنج سال پس از درگذشت آقای خمینی ادامه داشت که احتمالا نفوذ برادرش بی‌تاثیر نبوده است. منتقدان آقای هاشمی رفسنجانی می‌گویند حضور محمد هاشمی در راس رادیو و تلویزیون ایران بعضا در پیشبرد سیاست‌های برادرش موثر بوده است.

او پس از کنار گذاشته شدن از ریاست این سازمان در سال ۱۳۷۳ معاون اجرایی رئیس جمهور شد و این سمت را در دوره محمد خاتمی و تا زمان منحل شدن این معاونت در دوره دوم او برعهده داشت.

محمد هاشمی در آخرین سال ریاست جمهوری اکبر هاشمی همراه با چند تن از سیاستمداران دولت‌های او و نزدیکانش حزب کارگزاران اسلامی را پایه گذاشت که تشکلی میانه‌رو محسوب می‌شد.

محمد هاشمی که از سال ۱۳۷۵ عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام بود٬ در سال ۱۳۹۰ در این سمت ابقا نشد. اما به عنوان رئیس دفتر ریاست این مجمع در جلسات آن حضور می‌یافت.