قرارگاه پیشرفت و آبادانی؛ تقویت سپاه استانی یا موازی‌کاری

زمانی که محمد علی جعفری یک سال پس از فرماندهی‌اش در سپاه پاسداران دستور تشکیل سپاه استانی را داد، در بخشی از فرمان خود هدف تشکیل و استقرار این سپاه‌ها را "تمرکززدایی و توسعه اختیارات سپاه‌های استانی" بر شمرد. در آن زمان گفته شد که سپاه استان‌ها در کنار وظیفه رزمی -نظامی، در حوزه‌های دیگر از جمله فرهنگی و اقتصادی نیز فعال خواهد بود.

حالا پس از نزدیک به یک دهه او دستور داده است که "قرارگاه پیشرفت و آبادانی" زیر نظر فرماندهان سپاه استان‌ها تشکیل و راه‌اندازی شود؛ قرارگاهی که به نظر می‌رسد عملا بازوی اقتصادی- اجرایی سپاه‎های استانی باشد.

به گفته رمضان شریف، مسئول روابط عمومی کل و سخنگوی سپاه این اقدام در "راستای تحقق تدابیر و فرامین" آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران در "امر سازندگی، عمران، آبادانی، خدمت رسانی و محرومیت‌ز‌دایی در مناطق دورافتاده و محروم کشور و نیز برقراری امنیت پایدار مردمی، بسترسازی خدمت رسانی بیشتر نظام و استفاده حداکثری از ظرفیتهای استان‌ها" صورت گرفته است.

محمد علی جعفری در سال ۱۳۸۷ در پی تغییر ساختار سپاه پاسداران و تشکیل ۳۱ سپاه استانی، فعالیت‌های سپاه در هر استان را متمرکز کرد که عملا فرماندهان سپاه هر استان با داشتن اختیارات کامل در تمامی امور اداری واجرايی، مستقیما زیر نظر فرماندهی کل فعالیت کنند.

از آن زمان با آنکه سپاه‌هایی استانی علاوه بر وظیفه دفاعی و نظامی خود، در تمامی امور از جمله فعالیت های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن استان نقش اساسی داشتند، اما فعالیت‌های اقتصادی و اجرایی آن نظام‌مند نبود و به طور پراکنده زیر نظر نهادهای اصلی اقتصادی-سیاسی سپاه از جمله قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا و بنیاد تعاون سپاه انجام می‌شد.

حال به نظر می‌رسد با صدور دستور تشکیل "قرارگاه پیشرفت و آبادانی" در استان‌ها که در خبر روابط عمومی سپاه آمده که "با استفاده از تجارب ارزنده قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء در حوزه اشتغال، کارآفرینی و محرومیت زدایی و عملیاتی کردن آن در جغرافیای استانی" راه‎اندازی می‌شود، قرارگاه جدید به نوعی می‌تواند شعبه قرارگاه سازندگی خاتم در استان‌ها تلقی شود.

با توجه به آنکه قرارگاه سازندگی خاتم مهم‎ترین پیمانکار اجرایی- عمرانی دولت در سال‌های گذشته بوده، احتمالا با تشکیل قرارگاه پیشرفت و آبادانی، نقش سپاه در عملیات عمرانی و اجرایی در سراسر کشور پر‎رنگ‌تر و سازمان یافته‌تر می‌شود.

هنوز از ساز و کار این قرارگاه جزییات زیادی منتشر نشده، اما به نظر می‎‌رسد با توجه به همین خبر روابط عمومی سپاه که هدف تشکیل قرارگاه را اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی رهبر ایران با توجه به "چرخه تولید، توزیع و مصرف با درنظر گرفتن ظرفیتهای بومی - محلی" می‌داند، ممکن است به نوعی نهادی موازی با آنچه در زیرمجموعه‌های دولت در استان‌ها و استانداری‌هاانجام می‌شود، تلقی گردد.

با توجه به همین چند خط خبر منتشر شده برداشت دیگری که می‌توان داشت شباهت عملکرد این قرارگاه با جهاد سازندگی در اوایل انقلاب ایران است.

جهاد سازندگی که زمانی به دستور آیت‌الله خمینی به منظور "نهضتی همه‌جانبه برای مبارزه با فقر و محرومیت" تشکیل شد، با آغاز جنگ ماهیت دیگری به خود گرفت. بخش عمده‎‌ای از نیروهای آن که مردمی بود جذب سپاه و بسیج شدند و بخش باقیمانده با تشکیل وزارت جهاد سازندگی در سال ۱۳۶۲ به نیروهای دولتی تبدیل شدند. فعالیت این وزارتخانه پس از جنگ به حداقل رسید و عمدتا به طرح‌های کشاورزی محدود شد و نهایتا در سال ۱۳۷۹ در وزارت "جهاد کشاورزی" حل شد.

در یکی از نخستین واکنش‌ها نسبت به تشکیل قرارگاه پیشرفت و آبادانی، فرمانده سپاه استان کردستان گفته است که هدف از این طرح "محرومیت‌زدایی" در استان‌ها بوده که تلویحا شباهت آن را با جهاد سازندگی تایید می‌کنند.

محمد حسین رجبی به خبرگزاری مهر گفته است که از یک سال پیش پیگیری همه استان‌ها بر این بوده که بتوانند سهم بیشتری از مرکز برای امر محرومیت زدایی استان‌ها دریافت کنند.

حال با در نظر داشتن این نکته که ظاهرا از نظر سپاه و نهادهای نزدیک به رهبر ایران سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در دولت‌ فعلی و پیشین کاملا به اجرا در نیامده، نیاز به تشکیل نهادی اجرایی به جود آمده که بتواند مانند جهاد سازندگی که در راستای سیاست‌های فقرزدایی و توسعه آیت‌الله خمینی تشکیل شد، بتواند کاملا در خدمت سیاست‌های اقتصادی و مقاومتی رهبر ایران باشد.

با این حال هنوز مشخص نیست با توجه با اینکه زیرمجموعه دیگری از سپاه که در حال حاضر با عنوان "سازمان بسیج سازندگی" زیر نظر سازمان بسیج مستضعفین، در استان‌ها کار می‌کند و آن هم حوزه فعالیتش را "اقتصاد مقاومتی" و "محرومیت زدایی" تعریف کرده، حوزه فعالیت قرارگاه پیشرفت و آبادانی تا چه حد با این سازمان هم‌پوشانی پیدا می‌کند.