تب انتخابات آمریکا در رسانه‌های ایران؛ 'جای خالی ولایت فقیه'

دوگانه ترامپ یا بایدن، ماه‌هاست که مردم جهان از جمله مردم و رسانه‌های ایران را به خود مشغول کرده است.

در این مدت اکثر مردم خواب و بیداریشان به وقت تهران بود اما ساعت‌شان به وقت واشنگتن کوک شده بود، گوش به زنگ اخبار و تحولات انتخاباتی آمریکا بودند و با وجود اینکه رهبر حکومت ایران و رئیس جمهور و بعضی از مقام‌های حکومتی تکرار می‌کردند و می‌کنند که نتیجه انتخابات فرقی برای آنها ندارد اما نبض فضای مجازی و رسانه‌های ایران مثل یک رسانه آمریکایی، آخرین اخبار و نتایج انتخابات را پیگیری و منتشر می‌کند و حداقل برای افکار عمومی نشان از اهمیت این موضوع دارد که چه کسی در چهار سال آینده سکاندار یا به قول رسانه‌های ایران، مستاجر کاخ سفید می‌شود.

برای مخاطبان ایرانی نتیجه آرای دو نامزد دوگانه ای شبیه مرگ و زندگی یا بقا یا سقوط، سازش یا جنگ را به تصویر می‌کشد تصویری که لزوما در عالم سیاست واقعی نیست و رسانه‌ها و افرادی که در فضای مجازی کانال‌های خبری دارند و به عنوان یک رسانه‌ عمل می‌کنند "از ظن خود" بخشی از اتفاقات خبری و حاشیه‌ها را منتشر می‌کنند. اگر سال ۹۲ در انتخابات ریاست جمهوری ایران رای دهندگان چشم به "کلید" حسن روحانی داشتند تا قفل مشکلات اقتصادی و سیاسی و فرهنگی جامعه ایران را باز کند حالا بسیاری از مشاغل از نانوا، کاسب، تولیدکننده، واردکننده، سیاستمداران و اقتصاددان‌ها به فراخور تحلیل و نگاهشان لحظات پایانی شمارش آرا را دنبال می‌کنند یا نظرات‌شان را در رسانه‌ها منتشر می‌کنند.

از دوستی با "بایدن" تا نبود "ولایت فقیه" در انتخابات آمریکا

فضای رسانه‌ای ایران مملو از تحلیل و اظهارنظر درباره انتخابات آمریکاست. شاید این میزان خبر، تحلیل و طنز درباره انتخابات کشوری دیگر بی‌سابقه باشد.

بررسی ساز وکار انتخابات آمریکا و مقایسه انتخابات ایران با آمریکا یکی از بحث‌های جدی وشوخی در رسانه‌ها بود. یکی از پرحاشیه‌‌ترین اظهارات در شبکه خبر تلویزیون دولتی ایران بود. روز گذشته فواد ایزدی که در برنامه‌های متعدد خبری و تحلیلی صدا و سیمای ایران به عنوان کارشناس روابط بین‌الملل دعوت می‌شود گفت "مشکل آمریکا نداشتن شورای نگهبان و ولایت فقیه است تا از آرای مردم صیانت کند". گفته می‌شود اظهارات آقای ایزدی که یک اصولگراست به عنوان یک "نظریه سیاسی" دست به دست در فضای مجازی چرخید و از آن با طنز و کنایه به عنوان یک راه حل برای رفع نگرانی از تقلب در انتخابات آمریکا یاد شد. در کنار چنین اتفاق‌هایی، فضای مجازی پر از جوک و شوخی درباره انتخابات دو کشور است.

با بالارفتن شانس پیروزی جو بایدن در انتخابات، یک ویدئو از سخنان محمدجواد ظریف دست به دست می‌شود که به نظرمی‌رسد این امید را تقویت می‌کند که با شناخت و روابط گذشته وزیرخارجه ایران با جوبایدن، ممکن است با پیروزی او،این آشنایی منجر به گشایشی در روابط ایران و آمریکا شود. این ویدئو بخشی از یک مصاحبه قدیمی و قبل از توافق برجام با شبکه اول سیماست که ظریف در آن می‌گوید از زمان حضورش در نمایندگی ایران در سازمان ملل با تعدادی از سناتورهای آمریکایی از جمله جو بایدن به منظور روشنگری درباره ایران ارتباط داشته است.

این درحالی است که سه روز پیش آقای ظریف در گفت وگو با شبکه خبری "سی‌بی‌اس" آمریکا، احتمال مذاکره مجدد با دولت جوبایدن را رد کرد و گفت "اگر می‌خواستیم مذاکره مجدد کنیم چهار سال پیش این کار را با دولت ترامپ انجام می‌دادیم". آقای ظریف بارها گفته که سیاست خارجی ایران در دست آیت‌الله خامنه‌ای است.

رسانه‌های مکتوب چه نوشتند؟

رسانه‌های چاپی ایران نتایج اولیه انتخابات آمریکا را با احتیاط منتشر کردند. روزنامه آفتاب یزد از نتیجه انتخابات به عنوان "معمای آمریکای ۲۰۲۰" یاد کرد و موسسه‌های نظرسنجی را بازنده اولیه انتخابات معرفی کرده است. این روزنامه نوشته نظرسنجی امسال هم مثل چهارسال پیش درست نبود و پیش‌بینی یک برد آسان برای بایدن غلط از آب درآمد. روزنامه ابتکار هم با محور اشتباه بودن پیش‌بینی نظرسنجی ها نوشت"رقابت تنگاتنگ در اشتباه نظرسنجی‌ها".

روزنامه ایران که وابسته به دولت است و روزنامه اطلاعات ترجیح دادند موضع حسن روحانی درباره انتخابات آمریکا را تیتر کنند و بنویسند فرقی بین نامزدها نیست و به نوعی حرف‌های دو روز پیش رهبر حکومت ایران را تکرار کنند.

چند روزنامه هم ترجیح دادند که مواضع نامزدها و واکنش‌ها را منتشر کنند و شرایط آمریکا پس از انتخابات را در حالت "وضعیت قرمز" نشان دهند" از جمله روزنامه شهروند نوشت "خون به پا می‌شود؟". روزنامه خراسان از انتخابات آمریکا به عنوان"افتضاح انتخاباتی" یاد کرد و روزنامه جوان وابسته به سپاه پاسداران با انتشار کارتونی از ترامپ و بایدن نوشت "اجاره کاخ سفید با تقلب و ابهام" و روزنامه شرق هم با انتشار دوعکس از نامزدها با تیتر" جدال تن به تن" از ظرفیت انتخاب جو بایدن برای اصلاح‌طلبان و علاقه اصولگرایان به پیروزی مجدد ترامپ مقالات و یادداشت‌هایی را منتشر کرد. در نهایت روزنامه کیهان هم در یک تیتر تحلیلی اوضاع اقتصادی ایران و نوسان‌های نرخ ارز را به انتخابات آمریکا گره زد و مواضع آیت‌الله خامنه‌ای درباره اتکا به داخل را رمز کنترل اوضاع اقتصادی دانست.

نکته قابل توجه این است که بعضی از رسانه‌های نزدیک به اصولگرایان تلاش کرده‌اند شرایط امروز انتخابات آمریکا را با ناآرامی‌های پس از انتخابات سال ۸۸ ایران شبیه‌سازی کنند. روزنامه وطن امروز از قول ترامپ نوشت "رای مرا دزدیده‌اند" و از قول بایدن هم نوشته "همه آرا شمارش شود". روزنامه فرهیختگان وابسته به دانشگاه آزاد هم نوشته "پیروز قطعی انتخابات اینجانب هستم" اشاره مستقیم این روزنامه به سخنان میرحسین موسوی ساعاتی پس از پایان رای‌گیری در سال ۸۸ است. به نظر می‌رسد آنها می‌خواهند نسخه آمریکایی انتخابات ایران را تکرار و یادآوری کنند.

در خبرگزاری‌های رسمی و سایت‌های خبری هم مثل سایر رسانه‌ها، انتخابات آمریکا در صدر اخبار و پربازدیدکننده‌ها است. در خبرگزاری ایسنا در ده خبر ستون "داغ" هفت خبر اختصاص به انتخابات آمریکا دارد. سایت انتخاب لحظه به لحظه نتایج ایالت‌های آمریکا را برروی نفشه نشان می‌دهد و این وضعیت در سایر وب‌سایت‌های خبری دیگر هم کم و بیش به همین شکل دنبال می‌شود.

به نظر می‌رسد فضای رسانه‌ای ایران درباره انتخابات آمریکا همانند شرایط سیاسی کشور دوقطبی است و با اعلام پیروزی یکی از دو نامزد انتخابات آمریکا، هر رسانه‌ای با توجه به منافعی که دارد تحلیل و تفسیری از آینده روابط خارجی ایران خواهد داشت. در این میان عمر دولت حسن روحانی هم روبه پایان است و فرصت کارهای مهم مثل توافق برجام را ندارد و کج‌دار و مریز همین سیاست رهبر حکومت را پیش می‎گیرد و عملا آنچه تعیین کننده می‌تواند باشد انتخابات آتی ریاست جمهوری ایران است و آنچه رئیس جمهور جدید آمریکا برای ایران در سر دارد.