به گفته کارشناسان انتقال فرد به فرد و مصرف آب و سبزی آلوده اصلی ترين راه های ابتلا به وباست

اين درحالی است که از کشورهای افغانستان و تاجيکستان نيز گزارش شده که بيماری اسهال (با علائم احتمالا مشابه وبا) شماری را به کام مرگ فرستاده است که به شايعات در مورد يک اپيدمی منطقه ای دامن می زند.

بيماری وبا، که 45 سال پيش برای اولين بار در ايران مشاهده شد، سابقه ای ترس آور دارد چون معمولا همراه با اپيدمی های گسترده بوده است. همچنين وبا، که اسهال آبکی و دل درد خفيف می تواند از علائم آن باشد، انواع مختلف دارد که برخی از آنها کشنده تر و خطرناک تر هستند.

خبرگزاری دانشجويان ايران، ايسنا، روز سه شنبه (هجدهم مردادماه) به نقل از رئيس اداره بيماری های منتقله از آب و مواد غذايی وزارت بهداشت، درمان و آموز پزشکی گزارش داده است که در ايران تاکنون 558 نفر به وبا مبتلا شده اند که بالاترين آمار در شهرهای قم و کرج مشاهده شده است.

تردد ساليانه ميليون ها زائر به شهر قم - که شمار قابل توجهی از آنها از کشورهای همجوار سفر می کنند - نيز باعث شده که نگرانی مسئولان وزارت بهداشت از احتمال انتقال وبا به ساير شهرهای ايران بالا بگيرد.

افرادی که فوت شده اند از شهروندان استانهای قم، کرج و همدان بوده اند.

مسئولان بهداشتی اين استانها برای پيشگيری از گسترش وبا اقداماتی را صورت داده اند از جمله به رستورانها و کبابی های کرج دستور داده شده است از فهرست غذاهای خود سبزيجات خام را حذف کنند. چون به گفته کارشناسان انتقال فرد به فرد و مصرف آب و سبزی آلوده، اصلی ترين راه های ابتلا به وبا در ايران است.

آنها همچنين هشدار می دهند که در شرايط فعلی نه فقط مصرف آب سالم ( و نوشابه های استاندارد) بلکه همچنين آگاهی عمومی و رعايت نکات بهداشتی در مبارزه و گسترش اين بيماری موثر خواهد بود.

نظرات و پرسشهای شما را با دکتر ايرج خسرونيا، رئيس جامعه پزشکان متخصص داخلی ايران، در ميان گذاشتيم که در پی می آيد:

دکتر خسرونيا در ابتدا از تجربه خود در زمينه بيماری وبا در ايران چنين گفت: "حدود چهل و سه سال پيش که اپيدمی وبا در تهران و ايران وجود داشت من در بيمارستان ها مسئول درمان وبا بودم. در سال 1358 هم که وبا و شبه وبا شيوع پيدا کرد در ايران من به عنوان مسئول بخش وبای التور، مسئوليت کلی درمان وبا را بر عهده داشتم. اکنون نيز با توجه به مسئوليتی که در جامعه پزشکان متخصص داخلی در ايران دارم از طريق همکارانم در شهرستان ها اطلاعات زيادی به دست من می رسد. همچنين در جريان برگزاری سمپوزيوم ها و کنگره ها هم اطلاعات لازم را دريافت می کنم.

چند نوع وبا داريم؟ کدام نوع خطرناک تر است؟

سحرناز سعيدی، از تهران پرسيده من نميدانم که وبا چگونه رخ ميدهد و علائم و راههای جلوگيری قبل و بعد ابتلا چيست اگر ميشود کمی در اين مورد توضيح داده و مرا راهنمائی بفرمائيد من حتی ميترسم که به خانواده خود نزديک شوم ولی از ترسم نميتونم چيزی بگم.

نوع وبا بسته به اين که در کدام کشور پاندميک است دسته بندی می شود. وبا در کشور افغانستان مشاهده می شود. در کشور پاکستان همواره به صورت پراکنده وجود داشته و در هندوستان و عراق هم شايع است.

چهل سال پيش ما خوشحال بوديم که از طريق سازمان بهداشت جهانی و وزارت بهداشت و درمان ايران از صورت اندميک درآمد و ميکرب وبا رديابی نشد. اما مدتی است که مواردی معدودی گزارش شده اند و اکنون هم به صورت پراکنده در ايران مشاهد می شود و شايع ترين جاهايی هم که وبا ديده می شود مکان هايی است که جمعيت بيشتری وجود دارد و رعايت بهداشت هم مطلوب نيست.

چه عاملی باعث بروز اين بيماری می شود؟ راه های ابتلای به وبا؟

بيشتر موارد وبا ناشی از ميکربی است به نام ويبريون (ويبريوکلرا) وبا که ميکربی خميده شکل و مقاوم است. اين ميکرب از طريق مدفوع انسانی، خوردن سبزيجات و آب و مواد غذايی آلوده به انسان های ديگر منتقل می شود. شخصی که به بيماری وبا مبتلاست هر بار که به توالت می رود، ميليون ها ميکرب از او دفع می شود. چون در ايران افراد با دست خود را تميز می کنند وقتی فرد مبتلا از توالت خارج می شود هر وسيله ای را که از آن استفاده می کند، از دستگيره در تا صابون، به ميکرب وبا آلوده می کند. صابون های جامد خود باعث انتقال بيماری هستند. چون ميکرب هايی که به صابون جامد منتقل شده اند به نفر بعدی منتقل می شوند. به همين دليل ما انتظار داريم که از طريق تبليغات به مردم در مورد رعايت بهداشت فردی و عمومی آگاهی داده شود و مثلا توصيه شود که از صابون مايع استفاده کنند.

تا چه حد مسری و سرايت آن آسان است؟

بيماری وبا بسيار آسان سرايت پيدا می کند. به ويژه اگر فرد از لحاظ جسمانی ضعيف باشد و در معرض ميکرب وبا قرار بگيرد احتمال ابتلای او زياد است. اما اکثر کسانی که بهداشت را رعايت می کنند و بدن ايمنی دارند ممکن است که ميکرب وارد بدن آنها بشود ولی به وسيله اسيدهايی که در معده ترشح می شود از بين می رود. بيشتر کسانی که از نظر دستگاه گوارشی دارای ضعف ايمنی هستند و يا داروهای آنتی اسيد برای درمان زخم عثنی عشر و يا معده مصرف می کنند، بيشتر آمادگی ابتلا به وبا را دارند.

علائم اين بيماری چيست؟

علائم وبا در ابتدا به صورت يک اسهال ساده و دل درد خفيف است. اگر شخص دير به پزشک مراجعه کند به دليل شديدتر شدن اسهال و در نتيجه کاهش آب بدن دچار خشکی بدن و پوست می شود. همزمان می تواند که تب و سردرد داشته باشد. چون مقدار زيادی الکتروليت، سديم، پتاسيم، کلسيم و مواد ضروری برای بدن از طريق مدفوع دفع می شود فرد بيمار ممکن است علائم کمبود اين مواد را از جمله سرگيجه، ضعف عمومی بدن و تپش قلب هم پيدا کند. در نهايت اگر درمان صورت نگردد می تواند به فوت بيمار بيانجامد.

راه های پيشگيری چيست؟

من توصيه می کنم که از خوردن مواد غذايی مانند سالاد و سبزيجات در مکان هايی که نمی شناسيم، خودداری کنيم. ميوه ها حتما شست و شوی کامل بشود و آن دسته را که می توان بدون پوست خورد، حتما پوست بکنيم. خربزه و هندوانه هم قبلا از مصرف بايد شسته شود. سبزيجات را حتما با پرکلرين ضدعفونی کنيم. از مايع ظرفشويی هم می توان برای شستن کامل تر ميوه ها و از بين بردن لايه چربی روی آنها استفاده کرد. آن گروهی که از آب چاه استفاده می کنند حتما بايد آن را بجوشانند. از آب مانده هم کمتر استفاده کنند چون احتمال رشد ميکرب در آب مانده بيشتر است. در راه های مسافرتی هم از نوشيدن آب معمولی و غذای رستوران ها خودداری شود. اکنون گروهی از افغان ها بدون گذرنامه وارد کشور می شوند که در منازل کار می گيرند که بايد نسبت به سلامت آنها اطمينان حاصل کرد و در صورت بيمار بودن آنها سريعا به درمانگاه ارجاع داده شوند.

راه های درمان؟

فرناز از سيرجان برای صفحه صدای شما نوشته لطفا در مورد درمان وبا و اينکه اگر کسی مبتلا باشد احتمال بهبودی کامل چقدر است توضيح بدهيد؟

راه درمان وبا بسيار آسان است. اگر در ساعت ها و روزهای اول ابتلا به پزشک مراجعه شود با آنتی بيوتيک و سرم درمانی قابل درمان است. فرد مبتلا به وبا ممکن است در همان روزهای اول ابتلا چند ليتر آب بدنش را از دست بدهد بنابراين پزشکانی که با اين بيماری آشنايی دارند سريعا دو تا رگ از بيمار می گيرند و مايع و سديم، پتاسيم لازم و همچنين آنتی بيوتيک را به بدن بيمار می رسانند.

اما متاسفانه برخی در ابتدا اقدام به خود درمانی می کنند و از داروهای گياهی استفاده می کنند که باعث تاخير در درمان می شود. من يادم است که اولين فردی که در سال 1348 در ايران در اثر ابتلا به وبا فوت کرد پزشکی از ورامين بود که اقدام به درمان خودش کرده بود و متاسفانه روش های درمانی او کافی نبود و درگذشت.

گسترش وبا در ايران و مرگ و مير ناشی از آن، چه در گذشته و چه در حال حاضر، چگونه بوده است؟

در دو دوره شيوع وبا در ايران در سالهای 1347 و 1358 که من مستقيما شاهدش بودم، آمار مرگ و مير خيلی بالاتر از حال حاضر بود. در مورد اخير خوشبختانه چون خيلی سريع موارد وبا تشخيص داده شد، وزارت بهداشت و درمان با آگهی هايی که در تمام درمانگاه ها و بيمارستانها داده، همه پزشکان را نسبت به شيوع اين بيماری آگاه کرده است که به محض مراجعه بيماری با اسهال شديد چه دستورالعملی را دنبال کند.

در حال حاضر بيشتر روستاها و شهرهای کوچک ايران به درمانگاه و پزشک مجهز هستند به شرطی که بيمار مراجعه کند. اما متاسفانه در برخی روستاهای دورافتاده بيمار دير به پزشک مراجعه می کند و باعث می شود که درمان به موقع انجام نشود و از بين برود در حالی که ماموران بهداشت هم از آن مطلع نباشند.

ترس و وحشت

رضا از قم پرسيده آيا واقعا تا اين حدخطرناک است که تمام مردم را دچار اضطراب کند؟

بالاخره در اين گونه موارد آگاهی دادن لازم و ضروری است. البته نيازی به ايجاد اضطراب نيست اما نمی توان آگاهی نداد. اکنون تمام جرايد و رسانه ها موضوع خطر وبا را به گوش غالب مردم رسانده شده است. همين دادن آگاهی باعث شده است که گسترش وبا محدود شده به ارقام دو رقمی در شهرها. وقتی ما اعلام می کنيم که يک فرد مبتلا می تواند صدها نفر را آلوده کند می بينيم که شمار افراد آلوده به وبا خيلی محدود است. در حالی که ارقام چهل پيش خيلی بالا بود.

ندا از کرمان نوشته خبر شيوع بيماری وبا در بچه ها تاثيرات منفی زيادی گذارده است و اکثر آنان دچار استرس هستند. اميدوارم اين مسئله بزودی برطرف شود.

متاسفانه بچه ها و کودکان زودتر به اين بيماری دچار می شوند و خطرات اين بيماری برايشان زيادتر است. چونکه قدرت دفاعی بدنشان کمتر است. در کشورهای که وبا به صورت آندميک است، معمولا افراد بزرگسال به دليل گرفتن اين بيماری در زمان بچگی، تقريبا در برابر وبا مقاوم هستند. ولی بچه ها به دليل ايکه ايمنی شان کمتر است بيشتر مبتلا می شوند. در بعضی خانواده ها گاهی بچه ها که اسهال می شوند، به عنوان اينکه رودل کرده و يا اينکه غذای سنگين خورده، چند ساعتی پدربزرگ و مادر بزرگ ها شروع می کنند به درمان های اوليه که در خانه وجود دارد. اين موضوع خطر را برای بچه ها بيشتر می کند .

ناصر از قاين می پرسد مسافرت بريم يا نه؟

مسافرت کردن در صورت رعايت کردن شرايط بهداشتی مشکلی ندارد. شما وقتی که داريد با ماشين خود مسافرت می کنيد و از مصرف مواد غذايی در بين راه، مصرف آب آشاميدنی آلوده خودداری می کنيد، با افراد غريبه دست نمی دهيد ئ رو بوسی نمی کنيد، به اين بيماری مبتلا نخواهيد شد. همچنين کوشش شود که از سفر به مناطق آلوده مثل اطراف قم و کرج خودداری کنيد و يا بعضی از مناطقی که در شرق ايران وجود دارد .

منابع آب آشاميدنی سالم و سيستم دفن و دفع صحيح زباله و فاضلاب

شراره از تهران پرسيده آيا می توان به آب آشاميدنی تهران اعتماد کرد؟

در هر آبی که پرکلرين مصرف شده باشد اين ميکروب از بين ميرود. در نتيجه به دليل اينکه در آب آشاميدنی تهران و تمام مناطق و شهرستان های ايران مرتبا پر کلرين اضافه می شود اين خطر وجود ندارد. زمانی که پرکلرين استفاده نمی شود و يا از آب چاه به شکل مستقيم استفاده می شود و يا هم اينکه آب اين چاه نزديک فاضلاب است، خطر آلودگی آب بيشتر است. اما با توجه به هشدارهايی که در حال حاضر مرتبا داده می شود، پرکلرين آب اضافه شده و آب آشاميدنی در معرض خطر نيست.

ندا از تهران نوشته آيا جوشاندن آب، برای آشاميدن کافی است، يا حتما بايد از آب معدنی استفاده کنيم؟

هر دو را ميتوان مصرف کرد. آبی که در حدود دو سه دقيقه جوشانيده شده باشد و همچنان آب های معدنی که در ايران ارزان است، می شود از هر دو استفاده کرد. يعنی از هردو بدون احساس نگرانی می شود استفاده کرد.

مژگان ميرزاجانی از تهران برای صفحه صدای شما نوشته: من از ۲ سال پيش که به علت آلودگی آب آشاميدنی به مدت ۲ ماه با مشکل عفونت حاد معده و روده مواجه شدم، بنا به توصيه پزشک متخصص از آب معدنی به جای آب (لوله) استفاده ميکنم. اما مسئله ای که باعث نگرانی است موضوع بازيافت ظروف پلاستيکی است که ما شاهد جمع آوری ظروف پلاستيکی به بدترين شکل از لابه لای زباله ها هستيم.

آب معدنی را معمولا در ضروف سفيد رنگ و يا بی رنگ می ريزند. معمولا بازيافت مواد، وقتی که پلاستيک باشد، رنگين است. پس در بطری ها هم رنگ مشخص می شود و هم نمی توانند به شکل بی رنگ بيرون بدهند. پس مطمئن باشند که ظروف پلاستيکی که آب در آن پر شده بی خطر است.

کامبيز از تهران پرسيده می گويند يکی از راههای پيشگيری از ابتلا به وبا جوشاندن آب می باشد. آيا نوشيدن آب جوشيده(بعنوان آب آشاميدنی) در دراز مدت برای دستگاه گوارش مضرر نمی باشد؟

اصلا ضرر ندارد. آب جوشانده شده که خنک مصرف شود هيچ چيزش را از دست نمی دهد. همه املاحش سر جايش است .

سحر از بندرعباس نوشته می خواستم بدانم که آيا وارد شدن و يا خوردن احتمالی آب استخر (اگرآلوده باشد به هرطريق) به دهان و معده باعث گرفتن وبا می شوددرحاليکه به همين دليل کلر بسيار زيادی در استخر ريخته می شود.

اصولا اگر استخر آلوده باشد امکان مبتلا شدن به هر بيماری وجود دارد. حتی بيماری های خطرناک تر از وبا. بنابراين بايد از استخر هايی استفاده کرد که موارد بهداشتی را بسيار خوب رعايت می کنند. با توجه به اينکه اکثر استخرها را پر کلرين می زنند و کلر می ريزند هيچ ميکربی توش نمی ماند.

صحت آمار رسمی

محمدعلی سعيدی از تهران می گويد: به نظر من آمار واقعی ابتلا به وبا خيلی بيشتر از اين آمارهايی بايد باشد که اعلام می شود؛ چون خبر ابتلا به وبا از خيلی وقت پيش در محافل و دستگاهای دولتی کنترل کننده اين موارد به صورت خصوصی و محرمانه پخش شده بود و به دليل احتمالات وقوع عواقب اين خبر در سطح جامعه از پخش آن جلوگيری کردند و آمار را به صورت واقعی پخش نکردند.

همچنين سعيد از تهران نوشته: دو عامل نگران کننده وجود دارد يکی خود بيماری وباست اما نگران کننده تر آن است که در سال ۷۷ يازده هزار نفر مبتلا شدند و کسی به ما خبر نداد و امسال هفتاد مورد داشته ايم و به ما اعلان خطر می کنند. آيا وضعيت وخيم تر از اين گزارشهاست؟ خدا به داد ما برسد که در اين کشور موقعی خبر واقعی را دريافت ميکنيم که خود بلا بر سر ما نازل شود.

من به نظرم می رسد که مامورين وزارت بهداشت بيشتر از من و اين آقای سوال کننده نگران هستند. اين هشدارهايی را که می دهند بيشتر به اين دليل است که می خواهند مسائل بهداشتی رعايت شود. بعضی اوقات ممکن است مريضی توی روستايی باشد و ماموران بهداشت خبر نداشته باشند. اما آمارهايی که از طريق درمانگاه ها و بيمارستان ها به وزارتخانه ارجاع می شود همين است که می شنويم. يعنی در حدود يک صد و چند نفر تا امروز. بنابراين بايد اطمينان کرد. اگر هم بيايند و بگويند ارقام بيشتر از اين است، احساس ترس و وحشت ايجاد می کنند و همان سوالی می شود که شنونده اولی پرسيده بود که چرا ترس و وحشت ايجاد می کنند.

پيشگيری (واکسن، ضدعفونی...)

سهراب از قم نوشته آيا کسانی که قبلا واکسن وبا تزريق کرده اند باز هم در معرض ابتلا به بيماری قرار دارند؟

ببنيد می گويند که حتی سازمان بهداشت به واکسن وبا اعتقادی نداره. متاسيون هايی را که در ميکرب "ويبريون وبا" ايجاد ميشود، ممکن است در واکسنی که تزريق می شود، وجود نداشته باشد. ولی به هر حال اگر واکسنی را که می زنند مربوط به همان نوع وبايی باشد که در همان موقع به صورت اپيدمی است، موثر خواهد بود. ولی چون الان انواعی مختلفی از وبا وجود دارد مثل پاکستانی، عراقی و هندی، اين است که ممکن است زياد موثر واقع نشود.

مرتضی عدالتی از قم نوشته با پخته شدن مواد غذائی از جمله گوشت و مرغ و سبزيجات و ... از انتقال آن جلو گيری می شود يا خير. همچنين اگر موادی چون بادمجان با ريکا ضدعفونی شوند آيا مواد ريکا جذب مواد غذائی می شود يا خير.

اين موادی که می زنند ضد عفونی نمی کند بلکه چربی های روی سبزی را شل می کند و در نتيجه آب بعدی به راحتی ميکرب ها از سبزيجات و ميوه ها جدا می شود. مواد شوينده هم جذب مواد غذايی نمی شود چرا که هم مقدارش کم است و وقتی آب ميريزيم همه اش از بين ميرود. بنابراين جذب نمی شود .

رضا اصلاحی از خومام نوشته آيا ماهيان داخل رودخانه هم آلوده به وبا هستند؟

متاسفانه به دليل اينکه ماهی های که در حال حاضر پرورش می دهند در آب های راکد بزرگ می شوند و ميکرب اين بيماری در آب های بسته نشو و نما می کند، ماهی های اين نوع آب ها از نظر اپيدمولوژی ميتوانند انساتها را به اين بيماری آلوده کنند .

راه های انتقال بيماری وبا

آيا مسافرانی که از کشورهای خارجی به ايران مسافرت می کنند بايد نگران احتمال ابتلا به وبا باشند؟

نه اصلا ترسی وجود ندارد. صد نفر در بين هفتاد ميليون که رقمی نيست. بيماری های خطرناک تری وجود دارد مانند ايدز و هيپاتيت . فقط می خواستم توضيح بدهم که اين بيماری از راه قليان و سيگار مشترکی که باهم می کشند نيز منتقل می شود.

سپهر از تهران می پرسد باکتری وبا تا چه مدت در محيط بيرونی به حيات ادامه ميدهد. مثلا شير آبی که دهان شخصی مبتلا به وبا به آن خورده، تا چه مدت ميتواند عامل انتقال باشد؟

در محيط های آلوده و مرطوب اين ميکرب برای چند روز باقی می ماند. ولی در محيط های خشک به زودی از بين ميرود.

شهاب برادران ديلمقانی از تهران نوشته: آيا وبا از راه تماس کوتاهی مثل دست دادن و يا استشمام بازدم فرد بيمار يا لمس کردن وسايل آن فرد هم انتقال می يابد؟

از طريق هوا منتقل نمی شود ولی از طريق دست دادن با دست آلوده امکان انتقال آن وجود دارد.

درمان

جلال از اصفهان می پرسد از لحظه‌ای که ميکروب وبا وارد بدن انسان شود تا لحظه‌ای که مبتلا به اين بيماری شويم چه مدت زمان طول می‌کشد ؟

از چند ساعت تا يکی دو روز.

نسيم از تهران تا زمان دسترسی به پزشک چه واکنشی نشان دهيم؟ درمورد کودکان خردسال چه کنيم؟

بايد مقداری زياد مايعات مصرف کنيم از استفراغ نترسيم آب را با کمی نمک مخلوط کنيم و به زود ترين فرصت به پزشک مراجه کنيم.

محمدی از تهران پرسيده کسی که مبتلا می شود بايد چه کارهايی را بايد انجام داده و چه کارهايی را نبايد انجام دهد؟

کسی که مريض هست بايد از خوردن غذاهای سنگين و پرخوری جلوگيری کرد. وقتی توالت ميرويم بايدبهداشت را رعايت کنيم ، بيشتر استراحت کنيم و سريع خودمان را به پزشک برسانيم.

احمد از تهران نوشته اگر اين علايم ظاهر شد چه کنيم؟ کدام بيمارستان در تهران در اين زمينه قوی است؟

به اولين پزشک بايد مراجعه کرد. شخص خاصی نيست. البته بيمارستان های دولتی خيلی بهتر است. همه اوژانس ها آماده کمک به بيماران هستند.