سکينه آتان وکيل دادگستری در آنکارا

قانون به دختران و زنان امکان داده که زندگی ليبرال غربی را تجربه کنند، اما بر سر راه زندگی به شيوه اسلامی موانع فراوان ايجاد کرده است

تلاقيگاه شرق و غرب بودن ترکيه را در عين حال به کشوری تبديل کرده است که هم مظاهر زندگی نو غربی را می توان در آن يافت و هم زندگی سنتی شرقی.

اين دو پارگی در عين اينکه ويژگيهای جالبی به زندگی در ترکيه بخشيده، تضادها و تناقضهايی نيز پديد آورده است که گاه به ماجراهايی دردآور می انجامند.

حکايت گول دنيا تورن، دختری روستايی از منطقه کردنشين بتليس در جنوب شرق ترکيه يکی از اين ماجراهاست:

اين دختر بيست و دو ساله، سال گذشته از شوهر دخترعموی خود باردار شد و چون می دانست که با چه عقوبتی روبرو خواهد شد به استانبول گريخت، بارداری اش را در خفا سپری کرد و سرانجام فرزندی سالم به دنيا آورد.

گول دنيا سپس فرزندش را در پتويی پيچيد و در مسجدی رها کرد و گريخت.

اما راز گول دنيا در دهکده اش برملا شده بود و خانواده اش اگر تصميمی برای مجازات گناه کبيره او نمی گرفتند از جامعه ای که هنوز فرهنگ فئودالی بر آن حکم می راند طرد می شدند.

تصميم خانواده بر اين شد که دو برادر گول دنيا را که يکی از آنها حتی کمتر از هيجده سال سن داشت به استانبول بفرستند تا با مجازات مرگ، خواهرشان را به سزای عمل خود برسانند.

گول دنيا هدف گلوله برادرانش قرارگرفت اما نجات يافت و در بيمارستان بستری شد، برادران به بيمارستان رفتند و همانجا روی تخت بيمارستان با شليک دو گلوله به مغزش مأموريت خود را به انجام رساندند.

گول دنيا به ترکی يعنی: لبخند بزن دنيا.

سنت در کنار زندگی غربی

در حالی که سنت در زندگی دختر کرد روستايی در شرق آناتولی حرف اول را می زنند، دختران ترک در غرب ترکيه، اگر بخواهند، از همه امکانات شيوه زندگی ليبرال غربی برخوردارند

در حالی که سنت و غيرت و ناموس در زندگی دختر کرد روستايی در شرق آناتولی حرف اول را می زنند، دختران ترک در غرب ترکيه، اگر بخواهند، از همه امکانات شيوه زندگی ليبرال غربی برخوردارند.

با اينکه ترکيه کشوری اسلامی است و اسلام هنوز نقش بسيار عمده ای در زندگی اجتماعی مردم اين کشور ايفا می کند، قانون مدنی اين کشور بر اساس قوانين کشورهای اروپای غربی، بويژه فرانسه شکل گرفته است.

بر خلاف احکام اسلام، زنان از حق ارث مساوی با مردان برخوردارند، حق طلاق دارند، حق سرپرستی فرزندان خود را پس از طلاق دارند، هرگونه رابطه ميان دختر و پسر کاملاً آزاد است، مرد نمی تواند همزمان بيش از يک همسر قانونی داشته باشد و ... حتی همجنسگرايی نيز از لحاظ قانونی پذيرفته شده است.

محدوديت برای عمل به اسلام

قانون به دختران و زنان امکان داده که زندگی ليبرال غربی را تجربه کنند، اما بر سر راه زندگی به شيوه اسلامی موانع فراوان ايجاد کرده است.

زنان باحجاب در ترکيه از تحصيل در مدارس و دانشگاههای دولتی و کار و حتی ورود به مؤسسات دولتی محرومند و شايد همين محدوديتهاست که باعث شده است در ترکيه، فعاليت سياسی زنان اسلامگرا بيش از بسياری از ديگر کشورهای اسلامی باشد.

حکومت ترکيه در تلاش برای ورود به اتحاديه اروپا اصلاحاتی بر قوانين خود اعمال کرده تا آنها را از آنچه بود اروپايی تر کند اما با اينکه دولتی که اين اصلاحات را در پيش گرفته، دولتی با تمايلات اسلامگرايانه است، هيچ گامی در جهت رفع محدوديت از زنانی که بخواهند پايبند به سنتهای اسلامی باشند برداشته نشده است.

با وجود همه اين محدوديتها و آزاديها، جامعه ترکيه همچنان جامعه ای رنگارنگ است که در کنار موج مدرنيته، سنتهای ملی و اسلامی با قدرت حضور دارند و دهها سال تلاش برای محدودکردن فعاليتهای اسلامگرايانه نتوانسته است از نقش اسلام در جامعه بکاهد.

حضور زنان در عرصه های مختلف اجتماعی دوشادوش مردان کاملاً مشهود است، در کنار زنان پزشک و وکيل، زنان پليس، نظامی و سياستمدار نيز فراوانند.

الگو گرفتن از غرب در قوانين ترکيه به رفع تبعيضهای عمده عليه زنان انجاميده و نمی توان مصداق عمده ای از تبعيض سازمان يافته عليه زنان ذکر کرد، تبعيضی اگر هست، از سوی جامعه و خانواده اعمال می شود و بيشتر در شهرهای کوچک و روستاها و مناطق شرقی ترکيه مشهود است که هنوز سنت در آنها دست بالا را دارد.