سلطانه کمال مدير سازمان مدافع حقوق بشر عين السالش کندرا در بنگلادش

گروه های اسلامی بنگلادش عليه حضور زنان در مسابقات ورزشی دست به مبارزه زده اند

تفکر اخير از سوی حکومت حمايت می شود و گاهی حکومت حتی بانی اين نوع تفکرات است. جنبش حقوق بشر و حقوق زنان در بنگلادش خيلی قوی و پرتحرک بوده که از سوی سازمان های غيردولتی نيز به آن کمک شده است. بتازگی دولت هر ساز و کاری را به کار گرفته تا به سازمان های غيردولتی اجازه ندهد که بتوانند درباره حقوق بشر و زنان آزادانه فعاليت کنند. با اين وجود تلاش ها ادامه می يابد و زنان از پا نمی ايستند.

خشونت خانگی

بدون شک خشونت خانگی به طور کلی به عنوان يک عمل زشت تلقی می شود. به دليل فعاليت های فشرده و گسترده سازمان های غيردولتی فعال در زمينه حقوق بشر، هم زنان و هم مردان در سطوح مختلف نسبت به مسائل مربوط به خشومت خانگی آگاهی دارند.

با اين وجود وقتی که بحث نزاع بين زن و مرد در خانواده پيش می آيد، يا اينکه مردان خانواده با زنان بدرفتاری می کنند، به بهانه حفظ آرامش و صلح و صفا در خانواده و ادامه زندگی خانوادگی، اين مسئله از سوی زنان تحمل می شود.

زنان اغلب مسبب دعواهای خانوادگی يا اقدامات خشن در محيط خانواده شناخته می شوند.

از آنجايی که معمولا زنان دارايی های اندکی به نام خودشان دارند، معمولا جهيزيه خود را به عنوان غرامت می بخشند

اگر عملی خشونت آميز عليه زن در انظار عمومی رخ بدهد معمولا مردم دخالت می کنند. اما گروه های خاصی - که اساسا به گروه های محافظه کار، اصولگرا و بنيادگرا تعلق دارند - با ارتکاب به جنايت يا خشونت عليه زنان تحت نام اسلام، تلاش دارند نفوذ خود را افزايش دهند.

در يک چنين مواردی، مردم عادی تمايلی به دخالت ندارند. ولی بسيار مهم است که بدانيم بنگلادش قوانين گسترده ای بر ضد خشونت عليه زنان دارد و اين گونه جرايم اشد مجازات از جمله مرگ را در پی خواهد داشت.

قوانين وراثت

وراثت در بنگلادش طبق قوانين اسلامی است که با عنوان حقوق خانواده يا قوانين فردی از آن ياد می شود و نسبت سهم فرزندان پسر به دختر دو به يک است.

همسر فرد متوفی نيز طبق قانون بايد سهم خود را دريافت کند ولی اغلب چنين اتفاقی نمی افتد.

قانون وراثت برای شهرنشين ها و ساکنان روستاها يکسان است.

در سال 1961 در قانون خانواده اصلاح چشم گيری اعمال شد. پيش از اين اصلاح اگر اوليا فرزند خود را از دست می دادند نمی توانستند نوادگان به جای مانده از آن فرزند را در ارث سهيم کنند. اما اکنون نوادگان به ترتيب درجه بندی در ارثيه پدر يا مادربزرگ خود سهيم هستند.

ازدواج

ازدواج به طور گسترده از سوی خانواده تعيين می شود، گرچه ازدواج با انتخاب شخصی زن و مرد نيز رو به گسترش است.

افراد ثروتمند به طور قطع امکان بهتری برای انتخاب در ازدواج دارند. صرفنظر از سطح اجتماعی و روستايی يا شهری بودن، جهيزيه به عنوان يک مشکل جدی مطرح است و دختران مجبورند با خود جهيزيه به خانه شوهر ببرند.

جامعه به دليل برخورداری از زنان تحصيل کرده به خود می بالد، ولی اين خرسندی تا زمانی است که زنان هم بار کسب درآمد برای خانواده را به دوش بکشند و هم وظايف خود را در خانه بدون وقفه انجام دهند

در مورد چندهمسری، نمی توان گفت که اين موضوع امری شايع است ولی نمی توان گفت که وجود هم ندارد. زنان بيشتر و بيشتری در مقابل چند همسری شوهران مقاومت می کنند، اين مقاومت يا به شکل جلوگيری از ازدواج مجدد همسران است يا از طريق طلاق گرفتن از همسری که اقدام به ازدواج دوباره می کند.

چندهمسری در بنگلادش ممنوع نيست ولی قانون مردان را موظف کرده که برای ازدواج دوباره از همسر کنونی خود اجازه بگيرند.

حق طلاق و حضانت فرزند

در بنگلادش حق طلاق به مردان واگذار شده است. شيوه های معمولی که زنان با استفاده از آنها از شوهران خود طلاق می گيرند، عبارت است از: 1- طلاق توفيضی: حقی است که شوهر هنگام ازدواج به همسرش می دهد 2- طلاق با اجازه دادگاه (که معمولا در 9 مورد داده می شود) 3 - طلاق خلعی: طلاق بر اساس توافق متقابل زن و شوهر که در اين مورد زن ابتدا تقاضای طلاق می کند و بايد به شوهرش غرامت بدهد.

از آنجايی که معمولا زنان دارايی های اندکی به نام خودشان دارند، معمولا جهيزيه خود را به عنوان غرامت می بخشند.

هنگامی که زن توسط شوهرش طلاق داده می شود، شوهر بايد برای دوره عده (که سه ماه و ده روز است)، به او نفقه دهد. لايحه ای توسط مجلس سفلی بنگلادش تصويب شده بود که طبق آنان شوهر مجبور می شد تا هنگام ازدواج همسر سابقش به او نفقه پرداخت کند، ولی مجلس عليا به اين علت که مخالف قوانين اسلامی است، آن را رد کرد.

گروه های اسلامی به تغيير قانون های شرعی معترض هستند

زنانی که از همسرانشان جدا می شوند حضانت فرزندان را به عهده می گيرند؛ پسران تا هفت سال و دختران تا سن بلوغ.

زنان و آموزش

همه بخش های جامعه آموزش دختران را به شدت ترغيب می کنند. آموزش و پرورش تا سطح دبيرستان مجانی است.

دولت بورسيه هايی نيز اعطا می کند و سازمان های غيردولتی برنامه های گسترده آموزشی برای دختران دارند. ولی به دلايل اجتماعی و نبود حس امنيت، ميزان ترک تحصيل زنان خيلی بالاست.

جامعه به دليل برخورداری از زنان تحصيل کرده به خود می بالد، ولی اين خرسندی تا زمانی است که زنان هم بار کسب درآمد برای خانواده را به دوش بکشند و هم وظايف خود را در خانه بدون وقفه انجام دهند.

دختران تحصيل کرده ای که می خواهند زندگی مستقلی در جامعه داشته باشند، مانند يک تهديد قلمداد می شوند.

از دختران و زنان انتظار می رود که رفتارها و هنجارهای اسلامی را که توسط رهبران مذهبی کشور قرار داده می شود، رعايت کنند. اين مساله از سوی دولت نيز حمايت می شود.

در اخبار و گزارش ها، زنان هنوز با صفاتی سنتی چون زيبا، جذاب، مطيع، فريبا و غيره توصيف می شوند

اشتغال زنان

زنان برای کار کردن بيرون از منزل نياز به اجازه بستگان مرد خود ندارند. ولی در عمل بايد اين اجازه را کسب کنند، زيرا که اگر بدون اجازه مردشان مشغول کار شوند، به اختلاف خانودگی و عذاب کشيدن و اعمال خشونت علیه زنان، يا طلاق منجر می شود.

زنی که شاغل است اجازه دارد تا زمانی که بخشی از درآمد خانواده را تامين می کند، به کار خود ادامه دهد، و يک زن مسلمان در همه حال بايد هنجارها و پوشش اسلامی را رعايت کند. برای ازدواج، مردان بيشتر دختران غيرشاغل را ترجيح می دهند.

تنها تعداد اندکی از زنان به پست های مديريتی سطح بالا راه پيدا می کنند، به ويژه در ادارات دولتی و صحنه سياست. ولی در سازمان های غير دولتی و مدافع حقوق بشر زنان زيادی در سطوح بالا مشغول به کار هستند.

زنان در عرصه سياست

به طور کلی زنان در اين عرصه بسيار فعال هستند، ولی بيشتر به عنوان فعالان سياسی يا در سطوح پايين کار می کنند. زنانی که در ادارات دولتی يا احزاب مخالف به درجات بالايی دست می يابند، بيشتر به دليل ارتباطات خانوادگی آنان است. بدون داشتن اين ارتباطات امکان دست يافتن به اين مشاغل وجود ندارد. از ميان 300 نماينده مجلس بنگلادش، تنها هفت تن از آنها، از جمله خالده ضياءف نخست وزير بنگلادش، زن هستند.

اگر گروهی از دختران يا زنان در خيابان بخندند، اين عمل چندان پسنديده نيست، ولی اين صحنه را هر روز بيشتر و بيشتر در جامعه می بينيم که حاکی از بی اعتنايی نسبت به اين باور عمومی است

به تازگی دولت طرح افزايش کرسی های ذخيره برای زنان از 30 به 45 نماينده پارلمان را تصويب کرد. در گذشته زنان هرگز موفق به دستيابی به اين سی کرسی نشدند.

کرسی های ذخيره برای زنان توسط احزاب برنده انتخاب خواهند شد. در اين سيستم انتخاب بر اساس وفاداری به حزب خواهد بود که در نتيجه همه زنان موقعيت دستيابی به آن را نخواهند داشت. بنابر لايحه دولت همچنين اين نمايندگان زن از طريق انتخابات غيرمستقيم انتخاب خواهند شد. احزاب مخالف دولت گروه های مدافع حقوق زنان به شدت با اقدام دولت مخالفت کرده اند و آن را "اهانتی به جامعه زنان" می دانند.

زنان و مطبوعات

زنان بسياری در مطبوعات و رسانه های بنگلادش فعال هستند، ولی تعداد کمی در پست های مديريتی هستند.

در اخبار و گزارش ها، زنان هنوز با صفاتی سنتی چون زيبا، جذاب، مطيع، فريبا و غيره توصيف می شوند، ولی به دليل موضع قوی زنان در اين کشور، در اخبار مربوط به قربانيان تجاوزات جنسی، نام و مشخصات قربانی ذکر نمی شود.

آزادی های مدنی

دختران و زنان در طبقات مختلف اجتماعی برداشت های متفاوت و مخلتفی از آزادی های فردی دارند. گرچه در قانون اساسی حقوق زنان و مردان و نوع رفتار با آنها برابر دانسته شده است.

در مورد حضور زنان در محيط های خارج از خانه مثل رستوران وسينما و غيره، بايد گفت که بيشتر آنان به دلايل اقتصادی، بدون همراه به رستوران و سينما نمی روند ولی به طور کلی اين کارها اگر برای تفريح انجام شود، بيشتر به عنوان يک مزيت طبقاتی در نظر گرفته می شود.

در همين حال، زنان بی بضاعت را می بينيم که به تنهايی سفر می کنند. اين درک عمومی وجود دارد که زنان در اين طبقه اجتماعی قادر به پرداختن هزينه سفر اعضای خانواده به عنوان همراه را ندارند.

اگر گروهی از دختران يا زنان در خيابان بخندند، اين عمل چندان پسنديده نيست، ولی اين صحنه را هر روز بيشتر و بيشتر در جامعه می بينيم که حاکی از بی اعتنايی نسبت به اين باور عمومی است.

از نظر پوشش ظاهری، زنان بايد ساده بپوشند به ويژه اگر با وسايل حمل و نقل عمومی سفر می کنند.

در سخنرانی های مذهبی از زنان خواسته می شود تا به خاطر امنيت فردی خودشان، برقع يا رو بنده بپوشند. اين مساله تازه ای نيست، ولی به دليل تبليغ شدن آن توسط دولت، رو به افزايش است.