سعديا صلاح الدين روزنامه نگار روزنامه نيوز چاپ لاهور پاکستان

نمايندگان زن در مجلس بلوچستان پاکستان

گرچه در پاکستان خشونت علیه زنان عملی پليد به شمار می رود و مرتکبین به آن از طرف جامعه مورد نکوهش قرار می گیرند، معمولا کسی برای نجات زنی که از دست شوهر یا برادرش کتک می خورد، دخالت نمی کند.

زنان در بسیاری موارد به خاطر فرزندان خود خشونت همسر را تحمل می کنند. فقط در موردی که زن آسیب جدی دیده باشد، کتک خوردن او به مسئولین گزارش داده می شود.

به تازگی پیشرفت هایی مشاهده می شود: راه هایی به وجود آمده که زنان بتوانند دردهای خود را مطرح کنند. برخی از رسانه های گروهی و نهادهای مدنی به موارد اعمال خشونت علیه زنان اعتراض می کنند.

یکی از پدیده های منفی این است که سازمانی به نام 'جمعیت طلبه مسلمان' در دانشگاه پنجاب نفوذی به هم زده و به اصطلاح به 'مراقبت اخلاقی' در میان دانشجویان می پردازد

برای نمونه محکمه جرگه (شورای سالمندان) ایالت سند، زنی به نام شازیه را به خاطر ازدواج با مرد دلخواهش محکوم به اعدام کرده بود، اما دادگاه عالی استان در 25 آوریل 2004 این حکم را غیرقانونی دانست و به پلیس دستور داد که علیه احکام نادرست جرگه اقدام کند. بدین ترتیب جان زن نجات یافت.

مجلس ایالت سند در ارتباط با قتل ناموسی "کارو کاری"، قانونی وضع کرده که از کشتن دختران به خاطر ارتکاب روابط نامشروع جلوگیری می کند.

در 19 اکتبر 2004 روزنامه ها درباره زنی اهل کراچی که مادر نه فرزند است، گزارش دادند که از شدت ضربات تازیانه به سختی مجروح شده بود. او یک بار از برادر همسرش به بهانه بی احترامی به همسرش کتک خورده بود، و آخرین بار از خود همسر به این بهانه که غذای او را به موقع آماده نکرده است. این زن هماکنون حال بدی دارد و در حال حاضر همکارانش از او مواظبت می کنند.

قوانین خانواده

در شهرها تبعیض کمتر به چشم می خورد. در مناطق روستایی پاکستان نمی گذارند به زن ارثیه برسد و این معمولا باعث درگیری های شدید و خشن می شود. در این مورد هم پیشرفتی حاصل شده است، به این صورت که دادگاه حکم می دهد تا زمانی که تکلیف وراثت معلوم نشده، هیچ بخشی از ماترک قابل خرید و فروش نیست.

در استخدام همواره میان زن و مرد برابری وجود دارد. اما نکته قابل توجه این است که زنان در مناصب قضایی به مقامات بالا راه ندارند

دختران در طبقات متوسط جامعه پاکستان غالبا از نظر ازدواج زیر فشار هستند. خانواده زمینه ازدواج را فراهم می کند، اما معمولا رضایت دختر را هم جلب می کند.

در طبقات بالا دختر و پسر موقعیت کمابیش برابری دارند.

در لایه های فقیر جامعه ریش سفیدان خانواده هستند که برای ازدواج جوانان تصمیم می گیرند. آنها معمولا از اصل "واتا ساتا" (که فرزندان يک خانواده با فرزندان خانواده ای ديگر در قالب ازدواج معاوضه می شوند) پیروی می کنند.

دادگاه عالی شهر لاهور که به مدت دو سال به قضیه "سیما وحید" رسیدگی می کرد، سرانجام حکم داد که ازدواج او معتبر است. بدین ترتیب برای ازدواج یک زن بالغ رضایت ولی (سرپرست) شرط نیست.

چند همسری در میان تمام لایه های اجتماعی دیده می شود، اما مردانی که چند زن دارند به عنوان
افراد بی مسئولیت شناخته می شوند.

در پاکستان حق طلاق با مرد است که به موجب حکم دادگاه رسمیت می یابد. برخی از زنان از حق "طلاق تفویضی" برخوردار هستند، که طبق آن مرد حق طلاق را به زن واگذار می کند.

قباله ازدواج معمولا چند روزی قبل از مراسم عروسی با رضایت طرفین تدوین و امضا می شود.

تعداد زنانی که موفق می شوند نفقه یا مهریه را از همسر دریافت کنند، رو به افزایش است. دادگاه های خانواده در این مورد تسهیلاتی برای زنان قائل شده اند.

غیر از موارد استثنایی، قانون در مورد حضانت فرزندان به نفع زنان است و سرپرستی اطفال را تا سن 12 سالگی به مادران سپرده است. مادران تا دو سال پس از طلاق حق نفقه برای کودکان خود دریافت می کنند. در این زمینه هم دادگاه ها تسهیلاتی قائل شده اند.

دسترسی به آموزش

دولت پاکستان به کمک سازمان یونیسف، تحصیلات ابتدایی برای دختران را در سراسر کشور گسترش داده است. تحصیلات ابتدایی کاملا رایگان است.

مختار می (سمت چپ) قربانی تجاوز همراه يکی از وکلای خود

دولت سعی می کند در دستیابی به آموزش رایگان، برابری میان دو جنس برقرار باشد، به همین خاطر در تمام ایالت ها و نواحی مدارس دخترانه تازه ای گشایش یافته است.

در ایالت پنجاب برای تشویق دختران به تحصیلات ابتدایی، به هر کودکی ماهانه 200 روپیه کمک هزینه تحصیلی داده می شود. به علاوه روزانه میان دانش آموزان مواد خوراکی توزیع می گردد.

در رده تحصیلات عالی در کشور ما شمار دختران بیشتر است، به گونه ای که برای مثال در دانشگاه پنجاب 62 درصد دانشجویان دختر هستند.

کار و اشتغال

در استخدام همواره میان زن و مرد برابری وجود دارد. در تمام مشاغل زنان نیز دوش به دوش مردان فعال هستند، اما در بخش های خدمات و بازاریابی زنان حضور چشمگیرتری دارند.

در سالهای اخیر در بسیاری از فروشگاه های زنجیره ای تعداد زنان فروشنده افزایش یافته است.
معمولا هر زنی برای اشتغال در خارج از خانه به رضایت پدر یا همسر خود نیازمند است.

در عرصه اقتصاد مشاغلی هست که برای زنان نامناسب به شمار می روند. به نظر می رسد که عرصه های بهداشت و آموزش برای زنان مناسب به حساب می آیند. زنان در حوزه های بیشماری از قبیل کارهای مهندسی، بنگاههای اقتصادی، بانکها، داروخانه ها فعال هستند. بسیاری از مشاوران بهداری زن هستند. حتی خلبان های زن وجود دارد. اما زنان به ویژه در نهادهای مدنی بسیار فعال هستند.

نکته قابل توجه این است که زنان در مناصب قضایی به مقامات بالا راه ندارند.

در زمان حاضر زن قاضی وجود ندارد. هیچ زنی قادر نیست در دادگاه عالی به عنوان قاضی کار کند، زیرا انتخاب به این مقام در پاکستان امری سیاسی به شمار می رود.

زنان در میدان سیاست

با اینکه نقش زنان در عرصه سیاست افزایش یافته، اما هنوز تنها یازده زن در مجلس کشور عضویت دارند.

چند همسری در میان تمام لایه های اجتماعی دیده می شود، اما مردانی که چند زن دارند به عنوان مردانی بی مسئوليت شناخته می شوند

در تمام انجمن های ایالتی در مجموع 120 زن عضو هستند. از 60 نماینده زن که در مجلس ملی هستند، تنها دو نفر انتخاب شده اند، بقیه بر حسب سهمیه کرسی های زنان به مجلس راه یافته اند. به علاوه حتی نمایندگان زن نیز، به اتکای مردان انتخاب شده اند. برای نمونه سومره لقاری، که عضو مجلس است، نوه کلاباغ حاکم پیشین پاکستان غربی است.

اما برای بهبود موقعیت زنان هنوز اقدامات زیادی در برابر دولت قرار دارد.

حضور چشمگیر زنان در عرصه سیاسی نشان می دهد که جامعه برای پذیرفتن آنها آمادگی دارد.

نمایندگان زن موفق شده اند از کرسی مجلس گامهای مهمی بردارند. تا کنون نمایندگان زن لوایح و طرحهای قانونی بسیاری در جهت گسترش حقوق زنان به مجلس پیشنهاد کرده اند. متأسفانه تا کنون هیچ یک از این طرح ها به تصویب نرسیده است.

زنان در عرصه فرهنگی

زنان در رسانه های گروهی کشور حضوری چشمگیر دارند. در نشریات انگلیسی و اردو زبان، زنان و مردان به یکسان فعالیت دارند. بسیاری از مجلات و نشریات انحصارا با کار و فعالیت زنان انتشار می یابند.

زنان در انجمن های حرفه ای و جمعیت های صنفی نیز بسیار فعال هستند.

در رسانه های گروهی گزارش های بسیاری درباره وضعیت زنان انتشار می یابد. کانال های تلویزیون پاکستان برنامه های بسیاری را به وضعیت زنان در کشور اختصاص می دهند و توجه افکار عمومی را به امور ناروا و تبعیض آمیز گوناگون جلب می کنند.

برای نمونه رسانه های گروهی پاکستان امسال ماجرای زنی به نام "مختاران می" را بازتاب دادند. این زن را مورد تجاوز گروهی قرار داده بودند، اما دادگاه او را به موجب مقررات حدود اسلامی، محکوم به شلاق کرده بود.

با تلاش رسانه ها و افشاگری وسیع آنها بود که دادگاه استیناف این حکم ظالمانه را پس گرفت و به مجازات افراد تجاوزکار رأی داد.

زن دیگری به نام "شایسته آلمانی" در ایالت سند بر خلاف میل خانواده اش ازدواج کرده بود. با دخالت و افشاگری رسانه های گروهی او نه تنها از تعقیب رهایی یافت، بلکه به استخدام پلیس درآمد.

آزادی های مدنی

افراد متعلق به طبقات بالا محدودیتی در معاشرت های خود ندارند. اما لایه های متوسط و پایین جامعه با محدودیت ها و فشارهای زیادی روبرو هستند. با وجود این می توان گفت که در سالهای اخیر نسل جوان سدهای زیادی را شکسته و به آزادی های زیادی دست یافته اند.

یکی از پدیده های منفی این است که سازمانی به نام "جمعیت طلبه مسلمان" در دانشگاه پنجاب نفوذی به هم زده و به اصطلاح به "مراقبت اخلاقی" در میان دانشجویان می پردازد.

افراد این سازمان دختران و پسران دانشجو را از گفتگو و دوستی با یکدیگر باز می دارند. گفته می شود که این سازمان مورد حمایت دولت قرار دارد.

در مورد پوشش زنان، باید گفت که برخلاف تصور عمومی، قوانین و مقررات سختی در این مورد وجود ندارد. زنان معمولا پیراهن همراه با شلوار به تن می کنند. بسیاری از زنان بیرون خانه روسری می پوشند، اما این امر اجباری نیست.

تنها زنان بسیار متعصب هستند که حجاب را رعایت می کنند و سر و روی خود را به طور کامل می پوشانند.