هيجدهم تير ماه، پنجمين سالگرد تظاهرات دانشجويی در تهران است که فصل تازه ای در جنبش دانشجويی ايران گشود و فضای سياسی ايران را چند روزی در بحران فرو برد.

جنبش دانشجویی در زندگی سیاسی ایران، به ویژه در سمت و سو دادن به حرکات اعتراضی همواره نقش مهمی داشته است.

جنبش دانشجویی در زمان نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران، نقش برجسته ای ایفا نمود. خیزش 16 آذر سال 1332 واکنش متشکل دانشجویان بود به کودتای 28 مرداد. در این ماجرا سه دانشجوی دانشگاه تهران جان خود را از دست دادند.

در طول سال های زمامداری محمد رضا پهلوی که جامعه کمابیش در آرامش فرو رفته بود، جنبش دانشجویی همواره نماد مقاومت سیاسی به شمار می رفت.

پس از انقلاب بهمن سال 1357، نظام جمهوری اسلامی نظارت و کنترل کاملی در دانشگاه های کشور اعمال نمود و با "انقلاب فرهنگی" و تصفیه هایی که در میان دانشجویان صورت گرفت، نظام سعی کرد محیط دانشگاهی را از تنش های سیاسی دور نگه دارد.

اما از حدود یک دهه پس از انقلاب، حرکت دانشجویی جان تازه گرفت، نقش دانشجويان در تقویت جنبش اصلاحات و به قدرت رسیدن سید محمد خاتمی انکار ناپذیر است.

در پی تظاهرات دانشجويی معروف به هيجدهم تير، جنبش دانشجويی مدتی دچار سکون و رکود شد، اما نا آراميهای دانشجويی سال گذشته که دامنه آن به شهرهای مختلف ايران کشيده شد و حتی از جمع دانشجويان نيز فراتر رفت، از ديد بعضی ناظران حاکی از قابليت نقش آفرينی دانشجويان در در فضای سياسی ايران بود. طی يک سال گذشته، جنبش دانشجويی دوره تازه ای از فروخفتگی را طی کرده است.

اکنون پيروزی محافظه کاران در انتخابات مجلس شورای اسلامی، ايران را وارد دوره سياسی تازه ای کرده است. برخی از صاحب نظران نقش جنبش دانشجویی را در معادلات سیاسی ایران نفی می کنند و به نظر عده ای دیگر تعهد سياسی همچنان در میان دانشجویان وجود دارد.

نظر شما چیست؟ آيا جنبش دانشجویی ایران قادر است نقش و اهمیت پیشین خود را در صحنه سیاسی ایران باز یابد؟ وضعيت کنونی جنبش دانشجويی ايران را چگونه می بينيد؟ اين جنبش از هيجدهم تير 1378 تاکنون دچار چه دگرگونيهايی شده است؟

نظر خود را برای پخش از برنامه صدای شما از اين راهها برای ما بفرستيد:

با نوشتن در پنجره ای که در سمت چپ همين صفحه قرار داده شده و ارسال آن،
با گذاشتن پيام يا سؤال روی پيامگير تلفنی ما به شماره ۰۰۴۴۲۰۷۵۵۷۲۵۴۶
يا با ارسال نمابر (فکس) به شماره ۰۰۴۴۲۰۷۲۴۰۴۶۳۸

اگر مايليد ما به شما تلفن کنيم لطفاً در نوشته خود شماره تلفنتان را هم بنويسيد.

ديدگاه خوانندگان

دانشجويان خاطره خوشی از برخورد مسئولين نظام و صاحبان قدرت با عناصر به وجود آورنده اين فاجعه ندارند. به نظر من جنبش دانشجويی تا کنون اين حقيقت را دريافته است که بايستی برای تحقق آرمانها و اهداف والای خود، فقط و فقط به خودش اتکا کند. جنبش دانشجويی حرکتی نيست که يک شبه به وجود آمده و يک شبه نيز از بين برود. از اين ناملايمات زياد ديده و نيز تا رفع انسداد سياسی در کشور و تحقق اهداف خويش کماکان به حرکت ادامه خواهد داد. رضا - اردبيل

با توجه به عدم استقبال مردم از فراخوان ۱۸ تيرماه که توسط گروههای اپوزسيون صورت گرفته بود، می توان به اين نتيجه رسيد که اکثريت ملت در خط نظام حرکت می کنند. اکبر کربلايی - تهران

دانشجويان فريب مشارکتی ها را خوردند و مردم فريب هر دو را... اين شد که ديگر در هيچ انتخاباتی شرکت نکردند و نمی کنند. اما در آينده تنها راهی که برای مردم باقی مانده است، تغيير قانون اساسی هست و حاکميت چون اين موضوع را می داند جوانان را معتاد کرده است که توان انقلاب کردن نداشته باشند. بنابراين تنها راه نجات، مبارزه با اعتياد است و جوانان بايد همت کنند وخود را از اين دامی که حکومت برايشان پهن کرده است نجات دهند. آمنه - تهران

جنبش دانشجويی جرقه ای تابناک بود ولی اکنون آتشی زير خاکستر است. حامد - شيراز

جنبش دانشجويی يعنی گفتن خواسته های دانشجويان و خواسته هر دانشجوی ايرانی (آزادی و روشنفکری) می باشد، يعنی اينکه دانشجوها از رهبر دل خوشی ندارند. سيد معين موسوی اجاق - کرمانشاه

بيش از نيمی از دانشجويانی که من می بينم، الفبای سياست و اعتراض و قانون را هم نمی دانند و واقعا برايشان فرقی نمی کند چه حکومتی "نيازهايشان را برطرف کند". ديگرانی که آگاه تر هستند، يا کلا نااميد و بی تفاوتند يا در اين تشکل ها وقت می گذرانند. تازه از ميان اينها هم تعداد کمی واقعا به مبارزه می انديشند و از اين هم کمترند کسانی که "راه درست" اعتراض را بدانند. از کدام جنبش دانشجويی صحبت می کنيد؟ مهديه - تهران

جنبش های دانشجويی گواهی هستند بر عدم مشروعيت يک دولت، زيرا آنها درسخوانده و از سياست آگاه تر هستند و اين جنبشها به رهبر قوی نياز دارد تا مانند گذشته پيروز شود. اشکان از مهديشهر

امروزه نوعی سياست گريزی و بی هويتی و بی ريشگی و سطحی نگری مفرط در ميان اکثريت دانشجويان و جوانان متاسفانه ديده می شود و درمان آن نياز به مؤلفه های زيادی از جمله رشد فرهنگی و افزايش آگاهی های عمومی و آزادی های فردی و افزايش سطح رفاه عمومی که منجر به حجيم شدن بخش متوسط جامعه می شود دارد. اما پس از حوادث تير ماه ۷۸ با انزوای ظاهری از بازيهای سياسی رايج که چيزی جز هزينه نداشته است، جنبش دانشجويی به سمت مسائل تئوريک و تقويت فکری خود رفته که باعث واقع نگری و عملگرا کردن تفکرات لايه های دانشجويی کرده است که امری مبارک است و اين دوری از قدرت و حکومت و توجه به مسائل به صورت ريشه ای و علمی در دورنمايی نزديکتر سبب تقويت جوامع مدنی و ساخت هنجارهايی نوين درجامعه و تغيير بافت فرهنگی سنتی - کهنه - راديکال - هيجان زده - توده وار و انقلابی شده و در دراز مدت سبب پالايش تفکرات ايدئولوژيک دولتی و حکومتی با تغيير بالاجبار کرسی داران دولتی و حکومتی ميگردد و نسلی پا به عرصه خواهد گذاشت که ارزشهای جهانی عصر حاضر را می شناسد و در صدد تامين منافع ملی و ارتقا کشور در تمامی سطوح است. من به عنوان يک جوان اصولا نه تنها نقش جنبش دانشجويی را همراهی با شورش های کور، نمی دانم، بلکه در جهت تحولات ريشه ای در بافت فکری فرهنگی جامعه و جنبش مضر می دانم. مهدی جهان بين - مازندران

متأسفانه پس از انقلاب اسلامی، جنبش دانشجويی همواره به عنوان ابزاری برای پيشبرد اهداف گروه ها و احزاب مختلف بوده است و با وجود خودجوش و اصيل بودن اين حرکات همواره از آنها سوءاستفاده های تبليغاتی به نفع حاکميت شده و به طبع باعث سرکوب اين حرکات شده است. اما به نظر من دانشجويان به عنوان اقليت های جامعه هميشه در جريان های سياسی حضور خواهند داشت و احتمالا پس از مجلس هفتم و خفقان ناشی از آن شاهد چنين حرکاتی خواهيم بود. مهدی - همدان

جنبش های دانشجويی گواهی هستند بر عدم مشروعيت يک دولت، زيرا آنها درسخوانده و از سياست آگاه تر هستند و اين جنبشها به رهبر قوی نياز دارد تا مانند گذشته پيروز شود. اشکان - مهديشهر

روزی که دانشجويان اميدی به اصلاحات خاتمی داشتند چقدر به آنها کمک شد و آقای خاتمی چه کردند که حالا با اين اوضاع دانشجو بتواند کاری بکند. بازی دو حالت بيشتر ندارد: يا جنبش را تعطيل می کنند ومی نشينند کنار يا با تمام قوا شروع می کنند که البته ريسک کوچکی نيست. محمد - تهران

جنبش دانشجويی، جنبشی ايرانی اسلامی است که در حيطه ايرانی و اسلامی اش معنا می شود. نمونه بارز آن در به ثمر رسيدن انقلاب و دفاع مقدس ديديم. لذا اگر تمامی دستگاهها به اسلام عمل می کردند تا حدودی سرخوردگی اين جنبش به وجود نمی آمد. اما اين جنبش هنوز از پويايی کافی برخودار می باشد. ع - کرمان

آشوب های دانشجويی و خيابانی که چند ماه پيش در عربستان به وجود آمد درست زمانی بود که عربستان موضع مستقلانه ای در برابر امريکا اتخاذ کرد. به وجود آمدن يک باره اين حرکت بی اختيار مرا به ياد کوی دانشگاه و هدايت اين جريان توسط عوامل خارجی انداخت. تصور مستقلانه بودن حرکت دانشجويی در ايران برايم بسيار مضحک است... محمد اسماعيلی - تهران

ساختار تشکلهای دانشجويی که به صورت خودجوش تشکيل شده اند از لحاظ عملی تمامی فاکتورهای پيشرفته يک نظام دموکراتيک درونگرا را (از ديدگاه مثبت آن) داراست. با توجه به عمق آن به سادگی قابل حذف يا نابودی نيست. به همين علت سردار طلايی در يک چرخش ۱۸۰ درجه نه تنها عملا اين تشکلها را به رسميت می شناسد بلکه به گونه ای کج دار و مريز سعی در آشتی با آن را دارد. به هر صورت جنبش دانشجويی باز هم نقش آفرينی خواهد نمود اما مسئله همراهی بقيه بخشهای جامعه است که می تواند منجر به تغييرات بنيادی در ساختار يک قطبی قدرت در ايران گردد. رضا - انگلستان

ريشة جنبش دانشجويی بغضی است که در گلوی پرجمعيت ترين ردة سنی در ايران يعنی نسل جوان گير کرده است. چون دانشجوها اکثراً جوان هستند، جنبش نسل جوان به جنبش دانشجويی تغيير نام ميدهد.... خلاصة حرف اين جنبشها اين است: عدم تطابق شعاير مذهبی و تعليمات دينی با طبيعت پرهيجان نسل جوان و زندگی پرتکاپو در دوران معاصر..... اصرار به دوام اين ناهمگونی همچنان از طرف نظام حاکم بر ايران پی گيری ميشود. لذا سرکشی اعتراض آميز نسل جوان نيز لاجرم همچنان ادامه يافته تا اين وضع خفقان آور به سر رسد که دوام زندگی در چنين محيط پرتنشی اصولاً ممکن نيست. پس هر چند وقت يک بار به بهانه های مختلف اين ديگ در حال جوشش سرپوش خود را به هوا پرت ميکند از بازی فوتبال ايران و استراليا تا انتخابات رفراندوم گونة خاتمی تا آتش شبهای امتحان در گرماگرم تير ماه.... اين نسل به ستوه آمده است... سياوش - همدان

جنبش دانشجويی هيچوقت استقلال نداشت و فقط بخشی از جناح چپ حاکميت جمهوری اسلامی بود. علی - مونترآل

متأسفانه جنبش دانشجوئی بعد از انقلاب هميشه در خدمت حاکميت بود، درست عکس آن در قبل از انقلاب که دانشجويان در مقابل حاکميت قرار داشتند و يکی از فاکتورهای مهم سقوط حکومت پهلوی بودند ولی کمترين سهم را از حکومت دريافت داشتند. هنوز يادمان نميرود که در سالهای اوليه انقلاب اين اعضای انجمنهای به اصطلاح اسلامی چه به روز دانشجويان آوردند و مانند چماق بر سر دانشجويان كوبيده شدند كه حتي در روابط عادي دانشجويان هم دخالت ميكردند. چه بسيار اساتيد محترم و عالم كه از بي احتراميهاي اين افراد وطن را ترك كردند. متأسفانه پس از دوم خرداد نيز دانشجويان كه سهم عمده اي در براه انداختن اين حماسه ايفا كردند كمترين توجهي به آنان نشد. دانشجويان جاده صاف كن شدند و در زماني كه بدترين حمله ها و دشنامها به دانشجويان روا شد دريغ از يك حمايت. براي همين تا زماني كه جنبشهاي دانشجوئي مستقل از حكومت نباشند ره به جائي نمي برند. رضا - تهران

دانشجویان همیشه مثل ترقه بوده اند ولی ریشه نداشته اند به همین خاطر یک موج راه می اندازند و همین و مردم هم دنبال کار و زندگی خود هستند. علی - تهران

جنبش دانشجویی نمایانگر میزان نفوذ قشر جوان و تحصیلکرده در امور سیاسی است. در حال حاضر حکومت ایران در دانشگاهها مراکزی بعنوان پایگاههای خود استقرار کرده و از نیروهای درون دانشگاه که توسط سهمیه های مختلف وارد محیط علمی شده اند استفاده می کند. این گروهها خود نشانه های بارزی از مبارزه با فرهنگ هستند و چون افراد افراطی را شامل می شوند می توانند در جهت مقاصد رژیم تحرکات احتمالی را کنترل و یا برپا کنند. از طرفی بدلیل دور نگه داشتن افراد جوان از کسب آگاهی های عمومی متأسفانه دانشجویان ما به ندرت با سایر مسایل و واقعیات دنیا آشنایند، لذا تشکل مقابلی برای گروه متعصبین بوجود نمی آید. اگر هم در دانشگاه کسی پیدا شود که بخواهد در قالب طرحی جنبشی را به حرکت در آورد در همان ابتدای راه از گردونه بیرون گذاشته می شود. چون این حکومت از تولید فکر و اندیشه جلوگیری می کند و از آن بشدت می هراسد. این موضوع سبب شده است تا اکثر فارغ التحصیلان نظام آموزشی یا در فکر خروج از مملکت یاشند یا در تفکر بستن بار خویش برای مهیا سازی شرایط ابتدایی زندگی. از طرفی بدلیل عدم حمایت مردم از قشر دانشجو، جایگاه جنبش دانشجویی بسیار ضعیف و بدون پشتوانه است... مهرداد - ایران

اين به اصطلاح جنبش هميشه كور و بي هدف بوده است. اجزای آن هر كدام هدفي را دنبال مي كنند و فقط نقطه اشتراكشان مخالفت با حكومت مي باشد. در بسياري مواقع احساسي عمل كرده است و پس از اينكه احساسات فرو نشست، پشيماني و سستي بر آن سايه انداخته است. ايده اصلي اين حركتها در زمان شاه چپ گرايي بوده است و پس از خرداد 76 به ليبراليسم تغيير مسير داد. با اين حال به دليل جوان بودن اعضاي آن نارسایی هايي دارد مانند اعمال آني و احساسي. با اين وجود بايد به پاكي انديشه، ايده آل طلبي و تلاش بي چشمداشت آنها احترام گذاشت. بابک - اهواز

در حال حاضر تشکلهای عمده ای که در دانشگاهها مشغول فعاليت هستند شامل: انجمن اسلامی دانشجويان، جامعه اسلامی دانشجويان، دفتر تحکيم وحدت، بسيج دانشجويی، و ستاد ايثارگران هستند که ميتوانيد به اين گروهها بسيج کارمندان و استادان، جامعه اسلامی اساتيد، جهاد دانشگاهی و از اين دست را نيز اضافه نماييد. در اين ميان ريشه دارترين آنها انجمن اسلامی دانشجويان و تا حدی دفتر تحکيم وحدت است که خود منشعب از انجمن اسلامی است و اين دو گروه نيز دچار اختلاف و انشعابهای متعدد شده اند. آنچه در بين همه اين گروهها مشترک است وابستگی اعتقادی آنها به نظام است! آنچه مايه اختلاف آنهاست وابستگی هر يک از آنها به يک طيف يا جريان داخل نظام است. نقطه نظر مشترک اين تشکلها جلوگيری از رشد يا ايجاد تشکلهای مستقل است. آنها با در دست گرفتن امکانات فرهنگی، مذهبی، تفريحی، آموزشی و حتی علمی دانشگاه ها سعی در جلب مخاطب دارند و چون نميتوانند اين امکانات را از منابع مستقل تأمين نمايند ناچار به تأمين نيازهای مادی خود از منابع دانشگاه و خارج دانشگاه (نظير بسيج، سپاه و جناحهای سياسی يا افراد ذی نفوذ نظام) هستند و به همين خاطر بار سنگينی را بر گرده نظام آموزشی و تحقيقاتی کشور وارد می آورند و به همين علت نيز نميتوانند به گونه مستقلی عمل نمايند. افراد و افکار مستقل در دانشگاهها معمولاً بازيچه دست اين تشکلها هستند و برای من تصوری از اينکه بتوان روزی جنبش مستقلی از دانشجويان را در دانشگاهها ديد بسيار بعيد مينمايد. مجيد ن - تهران

آنچه که شما از آن به عنوان جنبش دانشجويی ياد ميکنيد حرکتی بود که نه از سوی دانشجويان بلکه از سوی تحريک افکار جوانان نا آگاه از سوی رسانه های ضد ايرانی مطرح می شد و به جوانان القا می شد. همچنان که پس از ماجرای سال ۱۳۷۷ و دستگيری عوامل اين آشوبها معلوم شد که اکثريت آنان جوانانی بودند که با تحريک از سوی رسانه های ضد ايرانی اين اعمال را انجام داده بودند و همانطور که مشاهده شد اکثريت آنان از اراذل و اوباش ولات و لوتهای خيابانهای تهران بودند و نبايد آن حرکات را به دانشجويان نسبت داد. اگرچه همه بر اين مسئله واقفند که قهرمانان ملی ايران همان شهيدانی هستند که در جنگ ۸ سال با مستکبران جهان پيروز گشتند. حميد رضا - کرج

جنبش دانشجويی هنوز صدای بيرونی اش بسيار کمتر از هياهوی درونی اش است و اين به دليل محدوديت ها و شايد هراسهای دانشجويان است. اما همين دانشجويان اگرچه امروز بسيار نا اميدند اما خيلی زود دوباره برميخيزند و آنوقت است که صدايشان بلندتر به گوش خواهد رسيد... جوانان با همه سختيها ايمان دارند که جامعه و کشور نيازمند آنهاست و با ارزش دادن به ارزشهای آنهاست که کشور ميتواند رشد کند. حالا که سکان در دست محافظه کاران افتاده است شايد جوانان بيشتر و راحت تر اجازه حضور پيدا کنند چون پيش از اين با حضور رئيس جمهور محبوبشان در برخی موارد به احترام او و در دفاع از او ساکت نشسته اند اما حالا ديگر وقت حرکت است... عاطفه - تهران

اکثريت مردم ايران نسبت به فعاليتهای جنبش دانشجويی با ترديد مينگرند و بی تفاوت هستند و تمايل چندانی به همکاری نشان نميدهند. چرا که در اصيل بودن و غيرحکومتی بودن اين به اصطلاح جنبش ها شک و ترديد دارند. متأسفانه جنبش دانشجويی هنوز تکليفش را با خودش مشخص نکرده و معلوم نيست اصلا چه هدفی را دنبال ميکند و دايم مواضع خود را تغيير ميدهد. بعضی از جريانهای وابسته به محافظه کاران نيز در اين جنبشها نفوذ دارند و به اين سردرگمی ها و بلاتکليفی ها دامن ميزنند و فضا را بيش از پيش مغشوش ميکنند تا امکان هرگونه حرکت مستقل را از اين جنبشها سلب کنند. در حال حاضر در ايران چيزی به نام جنبش دانشجويی آن طور که در بعضی کشورها نظير کره جنوبی ميبينيم اصلا وجود خارجی ندارد. جنبش دانشجويی احتياج به يک خانه تکانی اساسی دارد. سينا منصوری - ايران

جنبش دانشجويی برای کسانی می ميرد که برای آنها تب کنند. روزی که دانشجو از ترس کارت دانشجويی را در خانه ميگذاشت و ترجيح ميداد خود را هر چيز ديگری جز دانشجو معرفی کند (از ترس بازداشت شدن)، آقايان از ترس، سکوت اختيار کرده بودند! حالا چه انتظاری دارند؟ در مورد جديدترين شرايط نيز بايد گفت همه از دروغ ها سرخورده هستند و کسی به شعارهای سياسی توجه نميکند.... ارسلان - تهران

در سيستم های مدل خاورميانه ای، مخصوصاً ايران متأسفانه هيچگاه تغيير خاصی بوجود نخواهد آمد چون اين سيستمها تماميت خواه می باشند و تنها مسير پيش رو متأسفانه دخالت نظامی خارجی است که امری ناگزير است و بايد طی شود هرچند همه با آن مخالفند. اما جامعه جهانی دارای تعهدات و نگرانی های خاصی است که بايد برطرف شوند سوای آنکه مردم ايران در چه شرايطی به سر می برند. امير گ - تهران

تحت تأثير فضای عمومی کشور و شرايط اجتماعی و فرهنگی جديد دانشگاه و دانشجو کارکرد خود را از دست داده اند و حداقل ميتوان گفت کارکرد سنتی مورد انتظار ما ايرانيان را که از خاطره تاريخی نسبت به حرکتهای دانشجويی برخورداريم از دست داده اند. اما می توان با احيای آن و متناسب با شرايط اجتماعی بعد از دو دوره دولت اصلاح طلبی دانشجويان را از سکون طبيعی کنونی خارج کرد. علی - هندودر

من ايمان دارم که جنبش دانشجويی دوباره شکل می گيريد. تاريخ همواره نشان داده است که با اعدام رهبران و دستگيری فعالان و زندان و سرکوب نمی توان جلوی مبارزات مردم را گرفت ولی ميتوان روند آن را کند کرد و اين باعث افزايش نارضايتی های مردمی ميشود. هر رهبری را که از بين ببرند، هر پيروی را که نابود کنند، فرد ديگری جای او را خواهد گرفت... حسام قيدی - تهران