در همایشی که روز دوشنبه (15 مه) به مناسبت بزرگداشت روز فردوسی در کتابخانه ملی تاجیکستان برگزار شد، از دستکم گرفتن جایگاه فردوسی و "شاهنامه" او و حتی موارد اهانت بر او در میان عده ای از منتقدان "خودی و بیگانه" نگرانیهایی ابراز شد.

قهرمان سلیمانی، رایزن فرهنگی ایران در تاجیکستان، در سخنرانی خود نخست از نوع سانسوری یادآور شد که در فاصله دو قرن پس از مرگ حکیم ابوالقاسم فردوسی در ایران نسبت به آثار او وجود داشته است.

به گفته او در این مدت تقریبا هیچ اثری در باره فردوسی و "شاهنامه" او نوشته نشده و علتش این بوده که فردوسی "سندی را برای هویت ملی ایرانیان بنیان افکنده که با مجموعه دستگاه فکری آن روزگار همراه و هماهنگ نبوده" است. تقریبا همه کتابهای تاریخی این دوره همین ویژگی را دارند، منهای برخی از شاعران که آنها هم نگاه ملامت آمیز و شماتت آمیز در باب فردوسی دارند."

آقای سلیمانی افزود که حتی نام بردن از فردوسی و شاهنامه او در بسیاری از اوقات چه بسا که مستوجب عذاب بوده است: "کتابهای بزرگی مثل تاریخ بیهقی که گزارش روزگار غزنویان را ارائه می دهند، حتی یک کلمه هم درباره فردوسی در آنها نیامده است. تقریبا همه کتابهای تاریخی این دوره همین ویژگی را دارند، منهای برخی از شاعران که آنها هم نگاه ملامت آمیز و شماتت آمیز در باب فردوسی دارند."

برخی از پژوهشگران هم يادآور شدند که گروه هايی از منتقدان امروزی فرودسی به او از نظر ايدئولوژيک می نگرند.

برای خواندن ادامه مقاله اينجا را کليک کنيد

نظر شما چيست؟ آيا واقعا به فردوسی آنطور که بايد ارج گذاشته شده است؟

نظرات شما

به نظرم ما ايرانی ها در مورد فردوسی کوتاهی کرده ايم. شما در نوشته جالب آقای خسرو ناقد می بينيد که آلمانی ها هفتاد سال پيش چقدر به فردوسی و شاهنامه او ارج و احترام می گذاشتند. من نمی دانستم که در سال ۱۹۳۴ ميلادی در آلمان مجلس بزرگداشت فردوسی تشکيل شده بود. راستش شرمنده شدم که چرا ما اين کارها را نمی کنيم. ما ايرانی ها قدر اين چهره تابناک را نمی دانيم. مژگان - اصفهان

من ميخواهم از آنهايی که ادعا دارند بدون فردوسی فارسی مرده بود سؤال کنم "که اين فارسی که ما استفاده ميکنيم چقدر به فارسی شاهنامه شباهت دارد؟" در اينکه فردوسی استاد زبان است شکی ندارم ولی آيا بدون او نظامی و حافظ و سعدی و خيام و مولانا از نوشتن به فارسی عاجز ميماندند؟ فردوسی ۵۰۰ سال بعد از حمله اسلام آمد و در اين مدت زبان فارسی بر جا بود. از نظر فرهنگی نيز زن ستيزی، عرب و ترک ستيزی و ديدگاه فوق ناسيوناليتی (Xenephobic) فردوسی قابل نکوهش است. آيا وقعا ما بايد به شخصيتهايی مانند طوس و يا قتل و عام مردم بيگناه توران (به خونخواهی سياوش) بباليم؟ بينا - لندن

اظهار نظر راجع به مقام شامخ فردوسی نيازمند تحقيق و کنکاش قوی در اثر گرانبهای اوست. فروسی متعلق به يک قوم نيست وی به تمامی بشريت تعلق دارد. او به انسانها عزت و شرف و پايداری و حفظ هويت آموخت. ما در طول کهن اين سرزمين غزلسرايان متعدد داشتيم لکن حماسه سرا تنها اوست. آنهايی که بر وی خرده گرفتند روزگاران طولانی را به عيش و نوش در خارج سپری کردند هيچ عرقی به ايران نداشتند و سعی کردند بدين وسيله فردوسی را کوچک بشمارند. آنها نمی دانند فردوسی در دل تمام ما جای دارد و مزار وی زيارتگاه تمامی دوستاران اين مرز و بوم است.... ابوالقاسم - مشهد

بعد از تهاجم اعراب در ايران و شکست امپراتوری، ايرانی ها طی قرون متمادی چنان تحت تاثير فرهنگ عرب قرار گرفته بود که فرهنگ ايرانيان در حال فراموشی بود. فردوسی برای نجات فرهنگ و تاريخ فارس سی سال کوشيد با به نظم آوردن داستان های مبالغه آميز به زبان شيرين تاريخ و فرهنگ مرده ايران را دوباره زنده ساخت که تا اکنون در ميان فارسی زبانان شاه نامه خوانی رواج گرمدارد. اين بيت فردوسی بر سر زبان هاست. هر آنکس که شاهنامه خوانی کند - اگر زن بود پهلوانی کند. فردوسی پدر ايران و زبان فارسی است بنا از او به مثل پدر ياد کرد. محمد زاهدی - سيدنی

آيا ميدانيد اگر فردوسی نبود اکنون زبان ايرانيان بعد از حمله اعراب عربی می شد. زبان فارسی يکی از مطرح ترين زبانهاست. ما زبان زيبای فارسی را از فردوسی داريم. بنابراين منزلت فردوسی خيلی بيشتر از اين است. فريد - تورونتو

فردوسی يک اسطوره بود چه بسا فراتر از رستم و سهراب. ميخواستم بگم فردوسی همانگونه که فارسی را زنده نگاه داشت خدا او و نامش را برای هميشه برای ايرانيان زنده نگه دارد. او يک مسلمان، يک زرتشتی و يگانه پرست روشن روان بود. جعفر - سمنان

شاهنامه فردوسی و اوستای زرتشت مقدس ترين سند هويت ملی ايرانيان هستند و همواره جاويد خواهند ماند. چو ايران نباشد تن ما مباد بدين بوم و بر زنده يک تن مباد. نوروز داد ابروند - آفريقای جنوبی

من فردوسی را پيامبر فارسی زبانان ميدانم و برای شاهنامه اش به اندازه قران احترام ميگذارم. کيوان - تهران

بعد از انقلاب دو شخصيت معروف زمان در مورد فردوسی اظهار نظر کردند: مرحوم شاملو و مرحوم خلخالی. هر دو معتقد بودند که فردوسی يک شاعر درباری "غير مبارز" بوده و نه بيشتر. نوشته های اين دو بزرگوار نظر من را در مورد فردوسی تغيير داد. روشنگری مهم و لازمی فرمودند. تاريخ از آنها به نيکی ياد خواهد کرد. داود بنی اسد - تهران

شاهنامه فردوسی همانند قسمت اصلی اوستا حتما مهمترين اسناد برای بازتابی از فرهنگ بنيادی ايران ميباشد وعنصرهايی چون سيمرغ و رستم در کنار زيبايی شان معنيهايی در خود نهفته دارند که به ايرانی ارمانهای ايران قديم را مياموزد. پيگيری و ارزش نهادن به اين کتب مسئئوليت اوليه ايرانيان است. ايراندخت سينا - برلين

من می خواهم داستانی که سالها قبل شنيده ام را تعريف کنم ولی ممکن است اشتباهاتی در آن باشد. روزی از وزير فرهنگ مصر پرسيدند چرا مصر با اينهمه تاريخ تمدن کهن نتوانست بعد از حمله اعراب زبان خود و فرهنگش را حفظ کند و او جواب داد چون ما فردوسی نداشتيم. من به شخصه به ايشان افتخار ميکنم شما اگر به هند سفر کنيد ميبينيد نداشتن زبان واحد و قوی و آشفتگی زبان هندی چه مشکلاتی برای اين مردم درست کرده است. فرزاد - هند

در شاهنامه بيش از هزار بار نام «ايران» آمده است. شاهنامه هويت سند ملی ايرانيان و ايرانی تباران است. چه در سمرقند و بخارا چه در تهران چه در کابل و چه در دوشنبه. جا دارد که ما ايرانيان بيشتر به اين اثر گرانبها ارج دهيم. علی دوستزاده - نيويورک

به نظر من اطلاع رسانی در مورد حکيم فردوسی و اين که چه خدمتی به زبان فارسی کرده است خوب انجام نشده است بطوری که ايرانيانی که جهت زيارت امام رضا به مشهد ميروند حداقل سری هم به آرامگاه حکيم فردوسی بزنند. سال گذشته در ايام عاشورا به مشهد سفری داشتم و روز تاسوعا به آرامگاه فردوسی مراجعه کردم ولی متاسفانه از ورود ما به آنجا جلوگيری کردند ولی بالاخره با خواهش و تمنا و توضيح اينکه اينجا نيز مقبره می باشد توانستيم بازديدی و تکريمی داشته باشيم. داريوش - تهران

درزمان رژيم پهلوی به فردوسی ارج و احترام وافری گذاشته ميشد و بخوبی بياد مياورم که ما در کتب ابتدايی فردوسی را به عنوان بنيانگذار زبان فارسی ميشناختيم و از اين شاعر بزرگ تقريبا هر سال در کتب درسی ما و حتی در جرايد ياد ميشد. محسن - هلسنکی

در حکومت آخوندی به هيچ چيزی که بوی ايرانی و مليت ايرانی دهد نه فقط ارج گزاشته نميشود بلکه در جهت از بين بردن آن دست به هر کاری ميزند. کيوان - تکزاس

متاسفانه فرهنگهای خاورميانه خود را به طور جذاب با روشهای نوين ارائه نمی دهند و همين امر موجب شده که در دنيای امروز نه تنها ديگر مردمان جهان، بلکه اکثر جوانان خاورميانه هم به تاريخ و فرهنگ خود آگاهی نداشته باشند. جدای از اين مطلب، زبان و فرهنگ خاورميانه همراه با زمان تغيير قابل قبولی پيدا نکرده و يا به تقليد ديگر فرهنگها پرداخته و يا به اصول ابتدايی خود پافشاری کرده که همين امر جوانان را از همه عناصر فرهنگی و تاريخی اين منطقه دل زده کرده است. فرهنگ غرب توانسته با ساخت فيلمها و بازی های کامپيوتری فرهنگ گذشته غرب را به نسل امروزش به خوبی ارائه دهد و برای همين اکثر جوانان غربی از فرهنگ گذشتگان خود به خوبی آگاهند. شهاب برادران ديلمقانی - تهران

البته که آنطور که بايد به فردوسی چه در آموزش و پرورش و آموزش عالی، چه در خانوادهای ايرانی ارج گذاشته نشده. هيچ شاعری در جهان به اندازه فردوسی در حفظ هويت ملتش مؤثر نبوده و او تنها شاعری است که تمام عمرش راصرف نگاشتن يک مجموعه کرده(۳۰ سال). اگر فردوسی نبود همه ما الآن عربی صحبت ميکرديم شايد اين مسايل تا اندازه ای اهميت فردوسی را به ما نشون بده. من فکر ميکنم حداقل کاری که ما ميتونيم در برابرکار بزرگی که فردوسی برای ما و کشور و زبانمون کرده، انجام بديم اينه که اثر بزرگش، شاهنامه رابخوانيم. مريم صالحی - تهران

تا قبل از دوم خرداد و ظهور خاتمی افتخار به ايرانی بودن و احترام به آداب و رسوم و فرهنگ ايرانی ناپسند بود و شاعران و نويسندگان بسياری ازجمله فردوسی مورد بی احترامی اصحاب قدرت قرارگرفتند. اگر اين حکومت تا اين اندازه ضد فرهنگ ايرانی نبود ما با اينهمه مفاخر که داريم می توانستيم با در آمد حاصل ازصنعت توريسم از در آمد حاصل از فروش نفت بی نياز شويم افسوس که اين حکومت همه چيز و همه کس را فدای ايدئولوژی خود کرده است. هاتف - ايران

تعريف افراطی از فردوسی سبب ايجاد شکاف در وحدت ملی ايران شده است. بهتر است شاعر ملی ديگری انتخاب کنيم تا همه اقوام ايرانی نسبت به آن توافق داشته باشند. آرش - کرمانی

در طول تاريخ هرکسی که از راه رسيده از زرتشتيان گرفته تا مسلمانان و ماترياليست ها همه و همه به تفکر و انديشه خود سنگ فردوسی را به سينه زده اند و از شاهنامه دژی ساخته و در پشت آن سنگر گرفته اند بطوری که الان تازيان و تازی پرستان هم ميراثخوار فردوسی و شاهنامه اش هستند و هر وقت بادها بسوی طوس می وزد هستند کسانی سوار بر باد بسوی طوس می روند تا به لقمه نانی برسند و بعد فراموشی بسپارند اما آنچه مسلم است فردوسی نگهبان ادب فارسی بود و کسی نمی تواند آنرا انکار کند. ديندار - آلمان