ناهيد کشاورز مشاور امور مهاجران در آلمان

	خانواده های مهاجر ايرانی نمی توانند از اين فضای کريسمس به دور بمانند حتی اگر دلشان به آن رضا ندهد

اما امروزه با حضور چشمگير ايرانی ها در آنسوی مرزهای ايران موضوع "ادغام در محيط تازه"، شايد بيش از هر زمان ديگر مورد بحث و بررسی جامعه شناسان و خانواده های مهاجر قرار گرفته است.

"حل شدن يا نشدن" در فرهنگ کشور ميزبان، به شکل های مختلف خانواده های مهاجر را به چالش می گيرد. نگرش و نحوه برخورد با جشن های ملی و اعياد مذهبی يکی از همين چالش هاست.

ناهيد کشاورز*، مشاور در امور مهاجران در آلمان، نگاهی دارد به رفتار و ديدگاه برخی از خانواده های مهاجر ايرانی اين کشور به فرا رسيدن عيد کريسمس:

زمستان بر سر شهر سايه انداخته است. کلن، شهر يک ميليون نفری آلمان خود را برای جشن کريسمس آماده می کند.

ببِشتر مناطق شهر را چراغانی کرده اند. به روال هر سال از حدور سه هفته مانده به عيد کريسمس، بازارهای مکاره در همه شهرهای آلمان برپا می شوند که تا روز کريسمس (25 دسامبر) ادامه دارند: دکه های کوچکی که به طرز زيبايی آراسته شده اند و ديدن آنها جزو سنت اين ايام است.

بچه که بودم کريسمس برايم مهم بود. بيشتر برای اينکه هديه می گرفتم. اما از مراسم کريسمس در خانه ما خبری نبود. پدر و مادرم هميشه می گفتند که اين عيد ما نيست ولی هديه می خريدند که ما خيلی هم احساس غربت در اينجا نکنيم. حالا فرق می کند. برايم زياد مهم نيست ايرج، ساکن آلمان

شور مردم برای خريد از اوايل ماه دسامبر آغاز می شود. خريد هديه برای نزديکان، رسمی است که کم و بيش همه آن را رعايت می کنند. هنوز هم بسياری از خانواده ها هديه ها را در زير درخت کاج آذين شده می گذارند.

با اينکه شرايط نامطلوب اقتصادی آلمان بر قدرت خريد مردم اثر گذاشته است اما مردم همچنان با کيسه های خريد با شتاب در رفت و آمد هستند و به شهر چهره ديگری می دهند.

بنابر آمار رسمی، شمار ساکنان ايرانی شهر کلن حدود هفت هزار نفر است. شماری هم به طور موقت نزد دوستان و يا اقوام خود در اين شهر بسرمی برند. اين گروه در آمار رسمی قيد نشده اند.

برخورد ايرانيان با عيد کريسمس متفاوت است. اين تفاوت از يک سو ناشی از روحيات متفاوت هر فرد و از سوی ديگر به شرايط سنی، زندگی و مدت اقامت آنها در آلمان بستگی دارد.

مثلا فرزندان خانواده های ايرانی در آلمان رابطه ديگری با کريسمس بر قرار می کنند. چون در کودکستان ها و مدارس از مدتی قبل از فرا رسيدن روز کريسمس تدارک برای برگزاری آن آغاز می شود و آذين بستن اتاقها و درست کردن کاردستی و نقاشی به اين مناسبت و بعد هم پختن شيرينی های مخصوص، معمولا شور و شعف خاصی در کودکان ايجاد می کند.

تمام اين تدارکات و فضای شهر، به اين روزها برای بچه ها رنگ و بوی خاصی می دهد. کودکان ايرانی که در اينجا بدنيا آمده اند، خود را کاملا در اين مراسم شريک می دانند و توقع دارند که والدينشان هم چنين برخوردی با عيد کريسمس داشته باشند. بيشتر آنها هم خانواده های خود را برای برگزاری مراسم کريسمس تحت فشار قرار می دهند.

"شيرين" هفت سال دارد و در آلمان بدنيا آمده است. وقتی از او می پرسم کريسمس را دوست داری می گويد : "خيلی زياد. برايم هديه می خرند. در مدرسه هم جشن می گيريم. تعطيل هم هستيم. همه فروشگاه را هم قشنگ درست می کنند. من همه اش دلم می خواهد در خيابان باشم . مامان هم قول داده امسال برايم درخت بگيرد وبا هم درستش کنيم."

با اينکه شرايط زندگی ما در حال حاضر دشوار است اما به خيابان که می روم دلم باز می شود. همه جا چراغانی است. شور و شوق مردم مرا به ياد عيد خودمان می اندازد از مهاجران پناهنده ايرانی

هر چند بچه های ايرانی در سنين کودکی با کريسمس رابطه برقرار می کنند در سنين جوانی در ميان گروه زيادی اين رابطه کمتر می شود. ايرج، بيست و سه سال دارد و در آلمان بدنيا آمده و دانشجوی رشته راه و ساختمان است. پدر و مادرش هر دو شاغل هستند و حدود بيست و پنج سال است که ساکن آلمان هستند.

او می گويد: "بچه که بودم کريسمس برايم مهم بود. بيشتر برای اينکه هديه می گرفتم. اما از مراسم کريسمس در خانه ما خبری نبود. پدر و مادرم هميشه می گفتند که اين عيد ما نيست ولی هديه می خريدند که ما خيلی هم احساس غربت در اينجا نکنيم. حالا فرق می کند. برايم زياد مهم نيست. فرق زيادی نمی کند. فقط خيابان ها شلوغ تر می شوند. هديه هم ديگر خبری نيست. من هم توقع ندارم. اما تعطيلات کريسمس خوب است ."

در ميان ايرانيانی که کمتر از يکسال است به آلمان آمده اند و امسال برای اولين بار عيد کريسمس را تجربه می کنند، برخوردها متفاوت است.

در يکی از اردوگاه ها ی پناهندگان، زن ايرانی زندگی می کند که به همراه دو فرزندش نه ماه پيش به آلمان آمده است. او 42 سال دارد و در ايران دبير ادبيات فارسی بوده است. نسبتا مرفه هم بوده است. همسرش قرار است بعدا به آنها ملحق شود. فرزندان او 16 و 11 ساله هستند و هر دو به مدرسه می روند.

اين خانم می گويد: "با اينکه شرايط زندگی ما در حال حاضر دشوار است اما به خيابان که می روم دلم باز می شود. همه جا چراغانی است. شور و شوق مردم مرا به ياد عيد خودمان می اندازد. هنوز چيز زيادی از مراسم اين روزها نمی دانم ولی قرار است در کمپ مراسم کوچکی برگزار کنند و برايمان کمی هم از سنت های آن بگويند. بچه ها هم به شوق آمده اند و از همين حالا هم زمزمه گرفتن هديه را سر داد ه اند."

در همين کمپ پناهندگی مرد سی و پنج ساله ايرانی زندگی می کند که مدت هفت سال است با وضعيت اقامتی نامعلومی زندگی می کند. در ايران دانشجو بوده است و در اينجا تنها زندگی می کند. اجازه کار ندارد و اغلب اوقات در اتاقش می ماند . او می گويد: "از تمام اين مراسم بدم می آيد. دچار افسردگی می شوم. بيشتر از گذشته ياد تنهائی ام می افتم. کمتر از گذشته از خانه بيرون می روم. از همه اين مراسم فقط سرمای زمستانش را احساس می کنم."

دلم می خواهد تما م ايام کريسمس را بخوابم و وقتی بيدار شوم که همه چيز تمام شده باشد. احساس دلتنگی می کنم. پارسال به ديدن يکی از اقوام رفتيم و تنها نبوديم اما من باز هم دلتنگ بودم ثريا، مهاجر ايرانی در آلمان

در ميان بسياری از خانواده های ايرانی، حتی آنها که به دليل طولانی بودن زمان اقامتشان و يا حضور بچه ها با مراسم کريسمس همراهی می کنند، بازهم آن ارتباط جدی و عميق با مراسم برقرار نمی شود. اين مراسم در گذشته زندگی آنها و خاطرات آنها نقشی ندارد .

"ميترا" چهل و دوسال دارد. پزشک است و بيست و چهار سال است که در آلمان زندگی می کند. متاهل است و همراه همسر و دو فرزند 14 ساله و 7 ساله اش زندگی مرفهی دارد. او می گويد: "از اينکه چهره شهر عوض می شود خوشم می آيد. اما رابطه ای با آن ندارم. بخاطر بچه ها مقداری از مراسم را هم انجام می دهم اما بيشتر برای من انجام وظيفه است. با عيد خودمان هم رابطه ام مثل گذشته نيست. آن شور و شوق در اينجا نيست. در واقع هيچ چيز نيست که مرا مثل آن وقتها خوشحال کند."

ايام کريسمس بر وضعيت اقتصادی گروهی از ايرانيان که شغل آزاد دارند هم تاثير دارد. آقای"م" فارغ التحصِل رشته مهندسی است و سی سال است که در آلمان زندگی می کند و سالهاست که راننده تاکسی است. پنجاه سال دارد و دارای همسر و دو فرزند است.

او در رابطه با کار در ايام کريسمس می گويد: "سالهای قبل وضع بهتر بود. امسال مردم پول ندارند. کمتر تاکسی سوار می شوند. شب کريسمس که خبری نيست همه در خانه هايشان هستند و شهر سوت و کور است. اما شب شب سال نو فرق می کند؛ همه بيرون می روند و چون مشروب می خورند ماشين نمی برند. برای همين وضع کار خيلی خوب است. من تا بحال هيچ وقت شب ژانويه کنار خانواده ام نبوده ام. اما در شب کريسمس خانم من بوقلمونی درست می کند که خود آلمانی ها نمی توانند درست کنند. ما ايرانی ها رسم و رسوم مربوط به غذا را هميشه هر جا باشيم خوب رعايت می کنيم!"

از آنجايی که عيد کريسمس بيشتر يک جشن خانوادگی است، کمبود حضور خانواده در اين ايام بيشتر به چشم می خورد. خانم "ثريا" شصت سال دارد. ده سال است که به همراه همسر و سه فرزندش در آلمان زندگی می کند. هنوز ويزای اقامت ندارند اما به دليل بيماری اين خانم، به آنها خانه مستقلی در خارج از اردوگاه پناهندگان داده اند.

از اينکه چهره شهر عوض می شود خوشم می آيد. اما رابطه ای با آن ندارم. بخاطر بچه ها مقداری از مراسم را هم انجام می دهم اما بيشتر برای من انجام وظيفه است ميترا، ساکن آلمان

او می گويد: " دلم می خواهد تما م ايام کريسمس را بخوابم و وقتی بيدار شوم که همه چيز تمام شده باشد. احساس دلتنگی می کنم. پارسال به ديدن يکی از اقوام رفتيم و تنها نبوديم اما من باز هم دلتنگ بودم .عيد نوروز هم دلم می گيرد. در ايام کريسمس بيشتر از هر وقت ديگری دلم می خواهد به ايران برگردم ."

گروه ديگر، ايرانيانی هستند که همسران آلمانی دارند.

در ميان اين گروه رعایت مراسم کريسمس جدی تر است. در موارد زيادی عيد نوروز هم بسته به اينکه زن يا مرد ايرانی باشد، با قيد بيشتر يا کمتری برگزار می شود.

آقای "حسينی" ده سال است که با زنی آلمانی ازدواج کرده است. کارمند است و فرزند سه ساله ای دارد. او می گويد که مراسم کريسمس را تما م و کمال انجام می دهند. او طی اين سالها به عير کريسمس عادت کرده و از فرا رسيدن آن خوشحال است .

ايام کريسمس در آلمان - مانند بسياری از کشورها، حال و هوای خودش را دارد. چهره شهرها عوض می شود و شور و هيجان مردم هم بيشتر. خانواده های ايرانی هم نمی توانند از اين فضا به دور بمانند حتی اگر دلشان به آن رضا ندهد.

*خانم کشاورز در مرکز روان درمانی شهر کلن Therapiezentrum fuer Folteropfer Caritas - که از بيست سال پيش به طور رايگان برای مراجعه کنندگان از همه کشورها جلسه مشاوره برگزار می کند - فعاليت دارد.

شما از اعياد مذهبی مختلف در محل زندگی خود چه تجربه ای داريد؟

نظرات خود را برای ما بفرستيد. لطفا به زبان و خط فارسی بنويسيد!

نظرات شما

من ۳۶ سالمه و ۵ ساله که آلمان هستم. به غير از ۲/۳ سال اول که مشکلات زبان داشتم و نميتونستم با مردم ارتباط برقرار کنم طبعا هيچ احساسی هم در کريسمس نداشتم. اما در اين ۲ سال اخيرسعی کردم در اجتماعات مختلف ورزشی و هنری که دور و برم هست حضور فعال داشته باشم. از اين طريق دوستانی هم پيدا کردم که روابط خيلی خوبی را بينمون ساختيم. پارسال هم منو برای کريسمس دعوت کردند و مراسم بسيار صميمی برگزار شد. امسال هم باز دعوت شدم و با کمال ميل خواهم رفت. پيشنهادم به هموطنهای مهاجر اينه که نگذاريد بين خودتون و جامعه ايی که درش هستيد ديوار بوجود بياد. در درجه اول با يادگيری زبان و بعد از طريق علائق ديگه ای که داريد با دورو برتون ارتباط برقرار کنيد و نگذاريد ياس و نااميدی سراغتون بياد. هميشه شاد باشيد. حسين اسد پور - دويسبورگ

کريسمس ياد آور خاطرات کودکی است. همان سالهايی که شبهای ژانويه، ايرانی های طبقه متوسط و بالا لااقل شب ژانويه را در کاباره ها و پارتی های خانوادگی گرامی ميداشتند و اين سنت حالا در نسل دوم و سوم بعد از انقلاب هم پاس داشته ميشود. من بسياری از جوانان مسلمان ايرانی را ميشناسم که ايام ژانويه را با جشن و پارتی خوش ميگذرانند. من خودم با اينکه مسلمانم ولی هميشه شبهای ژانويه را دعا ميخواندم و از مسيح چون ديگر پيامبران حاجت ميخواستم و هميشه عاشق درخت کريسمس بوده وهستم. چليکاش - تهران

اين دومين کريسمس است که من اينجا هستم، به ۲ دليل دوسش دارم: اول اينکه ما سال جديد خودمون که ميشه اينجا شور و حالی نميبينيم، پس ميتونيم کريسمس رو تو شادی اينها شريک بشيم به من که همون حس و حال سال نو خودمون دست ميده. دوم اينکه سلگرد ازدواج خودم هست پس تا ميتونم سعی ميکنم اين زمان بهم خوش بگذره درخت هم بخاطر زيباييش و سبز بودنش ميذارم. به نظر من خوبه که آدم دنبال شادی بگرده . راحله - هلند

من اقليت مسيحی ساکن ايران هستم و فکر ميکنم که ايران کشوری است با عيدهای بسيار کم و مردم فرصت زيادی برای شاد شدن ندارند. در واقع برای مهمترين چيز زندگی تنها عيدی که در ايران نسبت به عيد های ديگه شادی بيشتری بين مردم ايجاد می کنه عيد نوروزاست در برابر تلخيهای زندگی هيچ است و برای ما تنها تاثيرش فکرشاد بودن مردم ايران است. انيفا - تهران

من ازجشن وشادی خوشحال ميشوم حالا اين عيد مال ماست يا نه فرقی نميکند وقتی خارج از ايران هستيم می توانيم هم سال نو خودمان را جشن بگيريم هم همراه مردم اينجا شاد باشيم. شادی فرهنگ مليت خاصی را نمی خواهد و بايد پذيرفت که خارج ازايران هستيم بايد با شرايط هماهنگ شويم .اگر ميخواهيم بمانيم بايد بامحيط خودمان را تطبيق دهيم . مهرناز - استرازبورگ

کريسمس جشنی بسيار زيبا و دوست داشتنی است در اين ايام خيابان ها پر رفت آمد ميشه و فروشگاه ها هم به نوبه خود شلوغ ميشن من مدت ۲۳ سال در امريکا هستم و به اين جشن عادت کردم و از رسيدن اون خيلی خوشحال هستم ولی در اين حال عيد نوروز خودمون هم يادم نرفته و همون قدر که از کريسمس لذت می برم از عيد نوروز هم لذت ميبرم. خيلی ايرانی هايی هم هستن که با وجود دوست نداشتن مجبور ميشن حداقل برای فرزندانشون درخت و يا کادويی بگيرن چون در اين سن در مدرسه اين جشن مهم هست . در هر جا مانند فروشگاه و بانک و هر مرکز تجارتی حتما درخت کريسمس و زير ان چند کادوی تزيينی خ! واهيد ديد . مری کريسمس . نويد - دالاس

از هر فرصتی برای شاد بودن بايد استفاده کرد چون سراسر زندگی از غم و رنج و ديگر سختی های اجتماعی، سياسی، مذهبی و جغرافيايی می باشد. پس چه فرقی می کند برای چه چيزی جشن می گيريم يا می خنديم. مهم خنديدن و شادی ما است تا به اين وسيله بتوانيم عمر بيشتر و زندگی ای قشنگ تر داشته باشيم. شهاب برادران ديلمقانی - تهران

ای کاش دل هم خوش .جای همه هموطنان در اين خوشی ها خالی. عادل دادور- آلمان