شريعتی پس از ربع قرن هنوز هم در ذهن و ضمير جامعه ايرانی و بخصوص جوانان اهل انديشه و عمل زنده است و حضور و تأثير دارد و آثارش که پياپی منتشر می شود هنوز هم خواننده های فراوان دارد.

آثار قلمی و زبانی دکتر را می خوانند و به آن اقبال نشان می دهند و حتی مشاهده می شود که برخی نوجوانها پس از اولين برخورد با صدا و قلم دکتر شريعتی نوعی احساس شيفتگی و انجذاب نسبت به آن پيدا می کنند، هرچند که شايد نسل حاضر مثل نسل جوان دهه پنجاه به دکترشريعتی اعتياد نداشته باشد.

برای درک اينکه دکتر شريعتی چگونه نقش و تأثيری روی جوانان نسل امروز دارد بايد دو تفکيک مهم درباره ابعاد شخصيتی او انجام داد که يکی تفکيک ميان شريعتی خطيب و شريعتی ايدئولوگ است.

در واقع خطابه های تأثيرگذار دکتر شريعتی و قلم نقاد او نقش مؤثری در نسل جوان ديروز و امروز داشته است، هرچند نسل امروز برخلاف نسل ديروز شايد در پی ايدئولوژی سازی و به دنبال مکتبی به مثابه راهنمای عمل سياسی و اجتماعی آن هم از نوع انقلابی و قهرآميزش نباشد اما همچنان هم صرف نظر از محتوای فلسفی و تاريخی و دينی آثار شريعتی و همچنين صرف نظر از تأثيری که نشر اين آثار در سرنوشت نسل امروز داشته، می توان گفت که نسل امروز باز هم می تواند با اين آثار ارتباط عاطفی برقرار کند و از خواندن و شنيدن کتابها و خطابه های دکتر شريعتی لذت ببرد.

دو وجه ديگر از انديشه و آرای دکتر شريعتی که بايد بين آنها تفکيک قائل شد:

شريعتی در سويه سلبی، منتقد جدی اسلام و روحانيت سنتی و تحجر و خرافه مذهبی است و نقدهای پرشور و برانگيزاننده ای نسبت به متوليان سنت دينی و فلسفی جامعه داشته است اما در سويه ايجابی، شريعتی مؤسس نظام ايدئولوژيک اسلامی به عنوان دستگاهی معرفتی برای انقلاب سياسی و اجتماعی اسلامی بوده است و از فرهنگ مذهبی جامعه خود برای برپا کردن توفان در جامعه سنتی و مذهبی ايران بهره می گرفت و بخوبی هم موفق شد که ادبيات دينی منسجم و قابل رقابت با مارکسيسم و ايدئولوژيهای چپ روشنفکرانه در عرصه سياسی ايران ايجاد کند.

امروز به نظر می رسد که ديگر نه نيازی به آن دستگاه ايدئولوژيک هست و نه رغبتی به آن، نسل امروز نه در پی انقلاب کردن است که نياز به ايدئولوژی برای آن داشته باشد و نه اساساً می خواهد رفتار خودش را چه از لحاظ فردی و چه از لحاظ اجتماعی در چارچوب کليشه های ايدئولوژيک انجام بدهد.

اساساً ما با نوعی ايدئولوژی گريزی، ايدئولوژی ستيزی يا ايدئولوژی زدايی مواجهيم اما آن سويه سلبی کار دکتر شريعتی يعنی نقد او نسبت به مذهب سنتی به نظر من هنوز هم تأثيرگذار است و هنوز هم از دکتر شريعتی چهره ای زنده، بانشاط و تأثيرگذار ساخته يعنی ما امروز هم که مواجهيم با تحجر مذهبی و آن تحجر مذهبی فقط و فقط کارکرد اجتماعی ندارد بلکه کارکرد سياسی هم پيدا کرده و در هيئت بنيادگرايی دينی و نوعی استبداد دينی خودش را به نسل جوان تحميل می کند و آن را از آزاديهايی که به آن نياز دارد محروم می کند، امروز هم در چنين شرايطی دکتر شريعتی می تواند چهره بسيار قابل توجهی برای نسل جوان باشد و اين نسل در نوشته ها و گفته های دکتر شريعتی می تواند گفتنيهای بسيار پيدا کند.

ديدگاههای شما

بايد گفت که تفکر دکتر شريعتی و ديگران بود که از آن استبداد دينی ظهور کرد. علی لوچ

جناب رضوی، ایدئولوژی شریعتی هیچگاه حکومت فاشیستی دینی به این صورت به دست نمی دهد. پیشنهاد می کنم اسلامشناسی درسهای مشهد را یک بار دیگر بخوانید. علی آزادی - تهران