مهرداد فرهمند از باکو

جمهوری آذربايجان تنها کشور غيرفارسی زبانی است که دولت آن، عيد نوروز را عيد ملی شناخته است

از زمانی که اين کشور تحت حاکميت اتحاد جماهير شوروی رفت و بويژه از زمان استالين، برپايی عيد نوروز برای مردم ممنوع شد، آنهايی که آن سالها را به ياد می آورند می گويند که اين ممنوعيت نه تنها از اهميت نوروز نکاست، بلکه شور و شوق مردم برای گراميداشت اين آيين ملی افزونتر و گرمتر شد.

تا اينکه در اواخر دهه شصت ميلادی، شيخعلی قربان اف، رئيس وقت مجلس محلی جمهوری آذربايجان و دبيرکل حزب کمونيست اين کشور در همان چارچوب تنگ و بسته حاکم بر زمانه، رسماً عيد نوروز را به مردم شادباش گفت و موفق شد اين سنت ديرينه را از پس پرده بيرون بکشد.

هر چند، دولت همچنان با احتياط به مقوله نوروز بسنده می کرد، مردم در گراميداشت اين آيين آزاد گذاشته شدند اما رسميت آن در همان حد بود که از راديو و تلويزيون، فرارسيدن فصل بهار به مردم تبريک گفته شود.

فروپاشی اتحاد شوروی و استقلال جمهوری آذربايجان بار ديگر اهميت عيد نوروز را در اين کشور به آن بازگرداند، اکنون عيد نوروز مهمترين عيد رسمی و ملی کشور است و همه ساله به مناسبت آن تعطيل رسمی اعلام می شود.

اگرچه، مردم می گويند، آن زمان که اين عيد را در خفا و بزحمت جشن می گرفتند، نوروز رونق بيشتری داشت.

آن حال و هوای نوروزی که حتی از يک ماه به عيد مانده سراسر ايران را پر می کند، در اينجا با اينکه چند روزی بيشتر به نوروز نمانده حس نمی شود؛ نه آن انبوه جمعيت در خيابانها و مغازه های پرمشتری ديده می شود و نه کسی از رخت عيد حرف می زند.

مردم می گويند که پيشترها، آنها هم رخت عيد می خريدند و لباسها را در ايام عيد نو می کردند.

آنها گناه بی رونق بودن شهرشان در آستانه عيد نوروز را به گردن اقتصاد نابسامان کشورشان می اندازند، در کشوری که بنابر آمار رسمی، چهل و نه درصد مردم زير خط فقر زندگی می کنند، کلمه خريد نوروزی خنده دار است، يکی می گفت خدا خانه گورباچف را خراب کند که ما را به اين روز انداخت.

ياد ايران می افتم که آنجا هم قدرت خريد مردم بشدت کاهش يافته اما خريد عيد هنوز هم معنی دارد.

از فرارسيدن نوروز تنها يک نشانه در خيابانها و بازار باکو يافتم و آن سبزه هايی است که دستفروشها به دست گرفته و می فروشند يا اينکه برای فروش کنار خيابان چيده اند. ميوه فروشيها و گلفروشيها هم سبزه نوروزی می فروشند.

مردم اينجا به سبزه، سمنو می گويند که در زبان ترکی به معنای جوانه گندم است، هيچکس هم خبر ندارد که خوراک لذيذی به اسم سمنو وجود دارد که همسايگانشان در ايران آن را در سفره هفت سين هم می گذارند.

وقتی يادم می آيد که در بچگی ها هر وقت می نشستيم سينهای سفره هفت سين را می شمرديم يک سين اضافه می آورديم، به اين فکر می افتم که شايد اين سمنوی خوراکی از اول هم جايش در سفره هفت سين نبوده، نمی دانم، شايد اشتباه می کنم، شما چه می گوييد؟

آذربايجانيها هم البته در گذشته سبزه را خودشان در خانه سبز می کرده اند و آن را برکت خانه می دانستند، کودکان برايش می خوانده اند: سمنو ساخلا منی، ايلده جوجردرم سنی ... سمنو من را حفظ کن تا هر سال تو را سبز کنم.

آذربايجانيها چهارشنبه های چهار هفته آخر سال خورشيدی را به اسامی چهار عنصر طبيعت؛ آب و آتش و باد و خاک نامگذاری کرده اند و در نخستين اين چهارشنبه ها که چهارشنبه خاک است، سبزه سبز می کنند که تا هنگام نوروز کاملاً برويد.

دور سبزه را هم مثل مردم ايران نوار سرخرنگی می بندند اما امسال به دليل همزمان شدن نوروز با ايام ماه محرم اين نوار سرخرنگ کمتر ديده می شود.

سنت ديگر آستانه نوروز که آذربايجانيها به خاطر محرم از آن گذشته اند، تخم مرغ رنگ کردن است.

آذربايجانيها هم مثل ايرانيها در آستانه نوروز خانه تکانی می کنند و به آن خيلی اهميت می دهند.

فعاليت ديگر زنان آذربايجانی در آستانه عيد نوروز، آماده کردن شيرينيهای نوروزی است که اسمهايی مثل شکربورا (شکرپيچ)، باقلوا، قوغال، بادام بورا (بادام پيچ)، شکرچورک (نان شکرين)، سوتلو چورک (نان شيرمال) دارند، اينها را برای سفره نوروزی آماده می کنند که به آن خنچه نوروزی (نوروز خنچه سی) می گويند، واژه ای که هم از سفره ما ايرانی تر است و هم مثل سمنو دقيقتر.

معمولاً رسم بر اين است که زنها هر روز در خانه يک نفر جمع می شوند و شيرينی می پزند.

همه اينها در حالی است که عيد نوروز در جمهوری آذربايجان آغاز سال نوی رسمی نيست.

خوانندگان سایت درباره این مطلب نظر داده اند

آداب و سنن مردم جمهوری آذربايجان همچون علايق مذهبی آنان شباهت های فراوانی به اين رسوم در ايران دارد. از طريق صفحه صدای شما سال نو را به تمام عزيزا در سراسر جهان تبريک می گويم. بهترين دقايق زندگی خود را با موسيقی آذری سپری می کنم و اين نشان دهنده پيوند عميق ميان ايرانيان و مردم آذربايجان است. مسعود - اردبيل

خواستم يادآوری کنم که سمنو کلمه فارسی می باشد. تمام نام های هفت سين فارسی است. قريب - نروژ

منم همين عقيده رو دارم که جای سمنو تو شکمه نه سر سفره، اسمش که مياد دلم ديگه مال خودم نيست، عاشق اينم که با کله برم تو ديگ سمنو دخلشو بيارم. يادم مياد يه بار اينقدر خوردم که حالم بد شد! رضا - تهران