صدام جوان

در دبستان آموزگاران او را کودکی نا آرام، ستيزه جو و عصبی می دانستند. از بزرگترها وحشت داشت و با همسالانش گستاخ و موذی بود. از مدرسه گريزان بود و بيشتر وقت او در کوچه و خيابان به شيطنت و شرارت می گذشت.

بزرگتر که شد مرتب به زورخانه می رفت و ورزش می کرد و دلش می خواست از ديگران قوی تر باشد. در بيست سالگی اندام ورزيده و سيمای جذابی پيدا کرده بود.

او می رفت که با شرارت ها و قلدری هايش در ميان لاتهای بغداد به عنوان يک «شقاوه» برای خود جايی باز کند. اين يک تيپ آشنای عراقی است که می توان آن را جاهل يا بزن بهادر خواند.

برای خواندن بخش اول زندگی صدام حسين اينجا را کليک کنيد

شقاوه آدم گردن کلفتی است که به خاطر زور بازويش خود را برتر از ديگران می شمارد. يک شقاوه گردن نهادن به قانون يا اخلاق را دون شأن خود می داند و در زندگی اجتماعی به چيزی جز زور و قدرت باور ندارد. به نظر يک شقاوه، در زندگی حق با اقوياست، و ضعيفان هميشه نابود می شوند.

در اين دوران عراق کانون نا آرامی های اجتماعی و تلاطمات سياسی بود. نارضايتی از نظام حکومتی تمام لايه های اجتماعی را فرا گرفته بود. چهل سال قدرت خودکامه دربار هاشمی خشم و نفرت بيشتر مردم را برانگيخته بود.

عراق نخستين کشور عربی بود که در سال ۱۹۳۲ رسما به استقلال دست يافت، اما در اصل همچنان در بند استعمار غرب بود. فيصل دوم پادشاه جوان و کم تجربه در رهبری کشور هيچ نقشی نداشت. زمام امور در دست نوری سعيد بود، سياستمدار کهنه کار و وابسته به انگلستان.

در عراق آن روز جز لايه کوچکی از زمين داران و ثروتمندان وابسته به دربار کسی به بقای نظام سلطنتی علاقه مند نبود. هريک از بخش های جامعه و نيروها و جناح های گوناگون کشور برای دشمنی خود با نظام پادشاهی دلايلی داشتند.

شيعيان که اکثريت جامعه را تشکيل می دادند، حاکميت را نماينده اقليت سنی مذهب می دانستند که به زور بيگانگان بر اريکه قدرت نشسته بود و بر آنها تبعيض روا می داشت. آنها در صحنه سياسی نقش برجسته ای نداشتند، اما از هر فرصتی برای ابراز مخالفت خود با رژيم استفاده می کردند.

کردها که مبارزه آنها برای دستيابی به خودمختاری بارها با خشونت سرکوب شده بود، آماده طغيان و شورش بودند.

چپ گرايان، که از ديرباز با سرکوب شديد روبرو بودند، راه رهايی عراق را تنها در يک انقلاب قهرآميز می ديدند که به رژيم وابسته خاتمه دهد.

ملی گرايان دربار هاشمی را ميراث خوار استعمار انگلستان می دانستند. به نظر آنها حاکميت عراق به جای پيروی از يک سياست مستقل در دفاع از منافع ملی عراق و کيان قومی اعراب، از رهنمودهای استعمارگران بيگانه پيروی می کند. آنها به ويژه در ميان افسران ارتش از نفوذ قابل توجهی برخوردار بودند. ملی گرايان عراق به ناسيوناليست های عرب در ساير کشورها چشم داشتند، به ويژه در مصر.

رشد ناسيوناليسم عرب

کودتای نظامی «افسران آزاد» به رهبری جمال عبدالناصر در مصر به تلاش های انقلابيون عراق نيروی تازه ای بخشيد. ناصر و همرزمانش در ژوئيه ۱۹۵۲ موفق شده بودند با گروهی کوچک اما مصمم از افسران انقلابی، به نظام ديرپای پادشاهی پايان دهند.

در عراق تمام لايه های جامعه، به ويژه جوانان، با شور و اميد تازه ای به مبارزه سياسی روی آوردند. در بغداد و شهرهای بزرگ بيشتر جوانان به احزاب چپ يا ملی گرا می پيوستند.

پس از جنگ جهانی دوم صلاح بيطار و ميشل عفلق، دو روشنفکر ناراضی، حزب بعث را در سوريه تأسيس کردند. مرام سياسی حزب بر پايه شووينيسم عربی شکل گرفته بود، با گرايش های شديد ضديهودی و ضدايرانی.

پايه گذاران حزب بعث نقش اسلام را به عنوان بخشی از ميراث عرب نفی می کردند. آنها ريشه فرهنگ اقوام عرب را نه به دين اسلام، بلکه تا تمدن های باستانی بين النهرين، دوران سومر و آشور و بابل عقب می بردند. به همين خاطر آموزش آنها برای اعراب غيرمسلمان پرکشش بود.

حزب بعث شاخه عراق جريان کوچکی بود که در سال ۱۹۵۲ پا گرفت. گفته می شود که در سال ۱۹۵۷، يعنی زمانی که صدام حسين به آن پيوست، اين حزب در سراسر عراق حداکثر هزار عضو داشته است. حزب برای جبران ضعف نيروی خود، به عمليات ضربتی و شيوه های توطئه آميز گرايش داشت.

با اين ويژگی ها حزب بستر مناسبی بود برای عناصر نا آرام و جاه طلب. صدام حسين يکباره شيفته حزب شد و آهسته به سوی بازوی ضربتی حزب، يعنی شاخه انتظامات آن، خيز برداشت.