توییتر ده ساله شد؛ آیا این شبکه اجتماعی رو به افول است؟

ده سال پیش اولین توییت را جک دورسی مدیر عامل و یکی از بنیان‌گذاران توییتر فرستاد و آغاز عصر بلاگ‌نویسی مختصر (میکروبلاگینگ) را اعلام کرد.

این شبکه اجتماعی از آن پس به یکی از موثرترین و پرنفوذترین رسانه‌ها تبدیل شده و نقشی بزرگ در تحولات سیاسی و اجتماعی در نقاط مختلف دنیا داشته است.

چهره‌های معروف و سرشناس، سیاستمداران و خبرنگاران همگی حضوری فعال در این شبکه اجتماعی دارند، تمام رسانه‌های به اصلاح سنتی از توییتر برای خبر رسانی سریع استفاده می‌کنند و هشتگ یکی از معروفترین نمادهای عصر حاضر است.

بهار عرب، حرکت‌های مدنی مثل "من‌پاریس‌هستم"، المپیک لندن را که می‌توان آن را المپیک توییتر دانست و امثال آن از درخشان‌ترین لحظات توییتر بوده‌اند، بسیاری حتما به یاد می‌آورند که چطور در بحبوحه اتفاقات مختلف به توییتر سنجاق شده‌ بودند و لحظه به لحظه تحولات و اتفاقات را با ۱۴۰ نشانه (کاراکتر) دنبال می‌کردند.

سرعت خبر رسانی هم توییتر را به یکی از مهمترین رسانه ها بدل کرده و هم در دیگر رسانه‌ها تحول ایجاد کرده است، بدون حساب توییتر در عمل هیچ فرد یا نهادی وجود خارجی ندارد و هر که می خواهد خبری را منتشر کند، ابتدا این کار را در توییتر انجام می دهد.

اما به جز حرکت ها و جنبش های اجتماعی و مدنی و انسان دوستانه، توییتر برای مقاصد دیگر هم به کار گرفته شده است.

این رسانه یکی از مهمترین ابزارهای گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) در جذب نیرو و اطلاع رسانی است. اندیشکده بروکینگز در آمریکا در سال ۲۰۱۴ تخمین زد که دست کم ۴۶ هزار حساب کاربری در توییتر به تبلیغ و اطلاع رسانی برای داعش مرتبطند.

جی ام برگر، پژوهشگر دانشگاه جورج واشنگتن معتقد است که توییتر در کنار فیس‌بوک و یوتیوب سه رسانه اصلی تروریست‌ها هستند و در این میان توییتر "راهی سریع برای ارسال پیام است که هواداران این گروه‌ها به راحتی آن را منتشر می‌کنند و در رسانه‌های مختلف به آن پیوند (لینک) می‌دهند."

او می گوید که گروه‌های تروریستی در شبکه‌های اسلامی به دنبال هوادار می گردند و و وقتی فرد مورد نظر را شناسایی کردند، آنها را با اطرافیانشان احاطه کرده و می کنند و او را به سمت فردی که کارش عضوگیری است هدایت می کنند.

توییتر کم کم به سمت تبدیل شدن به ابزار جنگ رسانه ای حرکت می‌کند و بسیار از کاربران آن نمی‌دانند که هم گروه‌های شبه نظامی و هم دولت‌ها در این شبکه به دنبال شکار فکر و ذهن یا علاقه آنها هستند.

توماس الکایر نیسن، پژوهشگر مسائل نظامی می‌گوید که جنگ های امروزی دیگر بر سر مرز نیست و دیگر کشورها به هم اعلان جنگ نمی‌دهند، "جنگ بر سر هویت است، بر سر کنترل مردم و تاثیرگذاری بر تصمیم‌های سیاسی."

از این منظر توییتر ابزاری بسیار مناسب برای سوء استفاده است، هر کس می‌تواند روایت خود را در آن منتشر کند و گروه‌های تندرو از جمله‌ تندروهای اسلامی از این قابلیت بخوبی استفاده کرده‌اند.

دولت‌ها هم این قابلیت را شناسایی کرده‌اند و مثلا روسیه از توییتر برای تاثیرگذاری و جهت دهی افکار عمومی استفاده می‌کند بی آنکه کسی متوجه شود این تبلیغات حکومتی است.

برای پراکندن شایعه و ایجاد جو کاذب جایی بهتر از توییتر وجود ندارد و مثال‌های متعددی وجود دارد که چگونه به صورتی کاملا حساب شده خبر جعلی یا شایعه‌ای بی‌پایه در توییتر تبدیل به "ترند" شده است.

تحقیقات هم این موضوع را تایید می‌کند؛ مثلا تحقیقی که در دانشگاه واریک انجام شده نشان می‌دهد که شایعات دروغ در توییتر بیشتر از واقعیت تایید شده پابرجا می مانند.

به این ترتیب توییتر که نماد آزادی بیان در عصر دیجیتال شده بود در چند سال گذشته چهره عوض کرده است، افرادی آن را بهترین و بی‌خطرترین راه برای توهین و تحقیر و افترا و نفرت پراکنی و آزار روحی و روانی دید‌ه‌اند. به همین دلیل قوانین تازه‌ای در کشورهای مختلف وضع شده یا در حال تصویب هستند تا این رفتارها جرم تلقی شوند.

از طرف دیگر قاعده سود هم خود را بتدریج بر توییتر حاکم کرده، تبلیغات بدون توجه به نظر کاربران اضافه شده است، توییتر هم طبقاتی شده و دیگر توییت با توییت برابر نیست، به چهره‌های سرشناس برای توییت پول پرداخت می‌شود تا کالایی را تبلیغ کنند و حساب‌های کاربری و توییت‌های خاص ترویج و تبلیغ می‌شوند.

توییتر فرهنگ تازه‌ای را با خود به ارمغان آورده، یک دهه پس از اولین توییت، این رسانه هم نقاط قوت خود را نشان داده و هم نقطه ضعف‌های آن بیش از پیش عیان شده است.

اکنون برخی صحبت از <link type="page"><caption> پایان توییتر</caption><url href="http://www.newyorker.com/tech/elements/the-end-of-twitter" platform="highweb"/></link> می‌کنند، رقبا بیکار نیستند و بزرگترین دارایی توییتر، خبررسانی سریع و در لحظه، با واتس‌اپ و اینستاگرام و وی‌چت در معرض تهدید است و اکنون این شبکه‌های اجتماعی کاربران بیشتری از توییتر دارند، حتی اسنپ‌چت هم تقریبا با توییتر برابری می‌کند.

ارزش سهام این شبکه اجتماعی در روزهای اوج به ۲۵ میلیارد دلار رسید، اما اکنون در جذب کاربر جدید با دشواری روبرو است و انتقاداتی هم به نحوه عملکرد آن وارد است.

افزایش تعداد کاربران رشد اندکی دارد و در آمریکا تقریبا متوقف شده است، شاید به همین دلیل جگ دورسی در آستانه ده سالگی این شبکه اجتماعی اعلام کرد که این شبکه محدودیت ۱۴۰ نشانه را حفظ خواهد کرد.

توییتر پیش از این گفته بود که افزایش نشانه‌ها به ده هزار (۲۰۰۰ کلمه) را مد نظر دارد، اما کاربران به این پیشنهاد اعتراض کردند و معتقد بودند کوتاه بودن پیام‌ها بخشی از هویت توییتر است و اینکه توییتر می‌خواهد محدودیت نشانه‌ها را کم کند به دلیل فشار سرمایه‌گذاران است.

با این حال توییتر هنوز ۳۲۰ میلیون کاربر فعال در ماه دارد و خیلی‌ها هنوز به این شبکه اجتماعی علاقه دارند و آن را دنبال می‌کنند، اما اگر توییتر بخواهد در دهه دوم فعالیتش همانقدر تاثیرگذار باشد که در دهه اول بود شاید لازم باشد خود را از نو تعریف کند.