پرواز ۷۵۲

ساعت ۱:۲۰ بامداد روز چهارشنبه هجدهم دی سپاه پاسداران موشک‌باران پایگاه آمریکایی‌ها در عین‌الاسد عراق را آغاز کرد. این همان "انتقام سختی" بود که ایران بعد از کشتن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه، وعده‌ داده بود. بیانیه‌ پیروزمندانه‌ای صادر شد و به آمریکا هشدار داده شد که دست از پا خطا نکند. سایه جنگ بر منطقه و جهان نقش بسته بود و همه منتظر واکنش دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا بودند. اما درست پنج ساعت بعد فاجعه‌ای رخ داد که تمام معادلات را به هم ریخت. 

یک هواپیمای مسافربری خطوط هوایی اوکراین در چند کیلومتری فرودگاه بین‌المللی تهران سقوط کرد. ۷۲ ساعت بعد ایران اذعان کرد که هواپیما با موشک سپاه پاسداران ساقط شده است. سکوت، انکار و نهایتا اذعان در یک سو، و بهت و ماتم و ناباوری در سوی دیگر داستان این سه روز بود.

چهارشنبه ۱۸ دی

پرواز مسافربری شماره ۷۵۲ خطوط هوایی اوکراین ساعت ۶:۱۲ دقیقه صبح به وقت تهران از باند فرودگاه "امام خمینی" بلند شد تا پروازش را به سوی کی‌یف آغاز کند، درست در همان ساعاتی که بسیاری از خطوط هوایی پرواز بر فراز ایران و عراق را به خاطر تنش نظامی متوقف کرده بودند. کمتر از سه دقیقه بعد دیگر خبری از این هواپیما به زمین نرسید. دقیقه‌ای از قطع ارتباط نگذشته بود که ساکنان و رهگذران در شعاع چند کیلومتری صدای انفجاری مهیب و غریب را شنیدند. هواپیمای تهران-کی‌یف با ۱۷۶ سرنشین سقوط کرده بود.

دقایقی بعد رسانه‌ها خبر حادثه را دادند و خیلی زود مشخص شد که همه سرنشین‌ها جانشان را از دست داده‌اند. سازمان هواپیمایی کشوری ایران محل سقوط را صباشهر از توابع استان تهران اعلام کرد و یکی از مسئولان در همان ساعت ابتدایی "نقص فنی" را دلیل سقوط خواند.

خیلی زود ویدیویی از دوربین موبایل رهگذری در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که لحظه سقوط هواپیما را نشان می‌داد. نقطه‌ای روشن و مشتعل در آسمان حرکت می‌کرد و ثانیه‌هایی بعد برخوردش با زمین افق را به رنگ زرد و نارنجی در آورد.

خبرنگاران بلافاصله به محل حادثه رفتند و تصاویر قطعات هواپیما که در کنار یک منطقه مسکونی به زمین خورده بود، به خبرگزاری‌ها و شبکه‌های اجتماعی رسید.

دولت ایران روز پنج‌شنبه را برای این سانحه و همین‌طور حادثه مرگبار تشییع جنازه قاسم سلیمانی در کرمان عزای عمومی اعلام کرد.

ساعاتی بعد از سقوط، آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران و فرمانده کل قوا سخنرانی داشت. این نطق از قبل برنامه‌ریزی شده بود و رسانه‌ها در انتظار حرف‌های او درباره حمله سپاه به پایگاه‌های آمریکایی بودند. هنوز برای بسیاری خبر سقوط هواپیما "یک سانحه" دردناک بود. رهبر ایران که لحنی ملایم‌تر از انتظارها داشت هیچ سخنی از سقوط هواپیما یا تسلیتی به بازماندگان قربانیان نگفت.

حسن روحانی، رئیس جمهور ایران در جلسه کابینه به تفصیل درباره حمله موشکی ایران و انتقام کشتن قاسم سلیمانی سخن گفت و در پایان تسلیتی کوتاه به بازماندگان قربانیان سقوط هواپیما.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین از همه خواست از گمانه‌زنی درباره ارتباط سقوط این هواپیما با تنش میان آمریکا و ایران خودداری کنند.

اما جنگ گمانه‌ها در فضای مجازی آغاز شده بود؛ جنگی فرسایشی که سه روز شبکه‌های اجتماعی را در خود بلعید.

هر چه عکس و فیلم بیشتری منتشر می‌شد، شکاف دیوار قطعیت و انکار عمیق‌تر می‌شد. کاربران و خبرنگاران فیلم‌ها و عکس‌های بیشتری از لحظات سقوط هواپیما و بقایای آن روی زمین دست به دست کردند و آنها که دنبال فرضیه اصابت موشک به هواپیما بودند، در میان اصرار مقام‌های ایرانی به وقوع یک "حادثه"، پازل فاجعه را پر می‌کردند.

سخنگوی وزارت راه ایران، در همان روز سقوط، شایعه اصابت موشک را با قاطعیت رد کرد و گفت اگر این طور بود "هواپیما در آسمان منفجر می‌شد." ساعاتی بعد خود وزیر هم "تروریستی بودن (حادثه)، انفجار یا تیراندازی به هواپیما" را نادرست خواند و گفت دلیل سقوط نقص فنی است.

سازمان هواپیمایی کشوری از پیدا شدن دو جعبه سیاه خبر داد و رئیس سازمان گفت اطلاعات جعبه‌ سیاه در داخل ایران بررسی می‌شود.

پنج ساعت بعد از سقوط

هم‌زمان با بهت و ماتم عمومی نام قربانیان اعلام می‌شد و عکس‌ها و متن‌های داغدار بستگان و دوستان فضای شبکه‌های اجتماعی را سیاه می‌کرد.

جاستین ترودو، نخست وزیر کانادا در پیام تسلیتش خبر داد که ۶۳ نفر از مسافران پرواز کانادایی بودند. ۵۷ نفر از این قربانیان ایرانی-کانادایی بودند و ایران آنها را به عنوان قربانیان ایرانی حادثه معرفی کرد. تعدادی از قربانیان هم شهروندان دوتابعیتی افغانستان بودند.

روز چهارشنبه در سایه حملات موشکی ایران به پایگاه‌های آمریکایی‌ها در عراق و در بهت و ناباوری و عزای جان‌باختگان پرواز ۷۵۲ اوکراین به پایان رسید.

در ساعات پایانی شب خبرگزاری رویترز به نقل از منابع کانادایی گزارش داد که هواپیمای مسافربری اوکراین احتمالا با موشک ساقط نشده و علت سقوط آن "نقص فنی" بوده است.

پنج‌شنبه ۱۹ دی

انتشار عکسی در شبکه‌های اجتماعی موج تازه‌ای در جنگ فرضیه‌ها به راه انداخت. این عکس قطعه‌ای از یک موشک پدافند هوایی را در یک کانال نشان می‌داد که گفته می‌شد در شهر پرند در شمال غرب فرودگاه گرفته شده است.

اما باز هم مقام‌ها دست به کار انکار شدند و رئیس کمیسیون بررسی این سانحه رسما اصالت این عکس را رد کرد.

سیستم دفاع هوایی تور ساخت روسیه است و ایران در سال ۱۳۸۵ با وجود مخالفت شدید آمریکا، ۲۹ دستگاه موشک‌انداز متحرک تور را از روسیه خرید. حدود پنج سال بعد اسناد محرمانه وزارت دفاع آمریکا به رسانه‌ها درز کرد که درآن آمده بود ایران چندبار به اشتباه با این سیستم دفاع هوایی به سوی هواپیماهای مسافری شلیک کرده است گرچه در هیچ موردی صدمه به این هواپیماها گزارش نشد. این گزارش مربوط به دورانی بود که برآوردها از احتمال حمله آمریکا یا اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران بالا گرفته بود.

در حالی که هیئت کارشناسی اوکراین وارد ایران می‌شد دولت این کشور اعلام کرد که می‌خواهد فرضیه‌های مربوط به احتمال اصابت موشک به هواپیما را بررسی کند. این اولین تردید از سوی یک نهاد رسمی درباره احتمال سقوط هواپیما در اثر اصابت موشک بود.

۱۷ ساعت بعد از 'سقوط'

در همین حال امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران نشستی خبری بر پا کرد و در حالی که در میان پرچم‌ها رنگارنگ گروه‌های شبه‌نظامی وابسته به ایران در منطقه ایستاده بود، با لحنی پیروزمندانه از کشته شدن ده‌ها آمریکایی در حمله به پایگاه عین‌الاسد خبر داد و از سیلی سختی گفت که آمریکایی‌ها را "آرام کرد."

او که بعدا اذعان کرد در آن زمان واقعیت را می‌دانسته کلمه‌ای درباره هواپیمای سرنگون شده به زبان نیاورد.

با فروکش کردن تب خبری "انتقام سخت" از آمریکا، "سقوط" مرگبار هواپیما آرام‌آرام جای خود را در سرخط خبرها باز می‌کرد. 

نخست‌وزیر کانادا، گفت این کشور با متحدان بین‌المللی همکاری می‌کند تا از انجام تحقیقات کامل و دقیق مطمئن شود. 

گمانه‌زنی‌ها درباره اصابت موشک به هواپیما در میان کاربران مجازی، کارشناسان و رسانه‌ها ادامه داشت تا این که انتشار یک خبر فوری وضعیت را دگرگون کرد.

رسانه‌های آمریکایی خبر دادند که چندین مقام اطلاعاتی با استناد به شواهد ماهواره‌ای به آنها گفته‌اند که هواپیمای اوکراین به احتمال قریب به یقین با موشک ایران و در اثر یک اشتباه ساقط شده است. 

سی‌بی‌اس به نقل از منابع اطلاعاتی آمریکا گفت ماهواره‌های مجهز به حسگرهای حرارتی آمریکا، شلیک شدن دو موشک و یک انفجار را ثبت کرده‌اند.

نیوزویک هم از قول یک مقام ارشد پنتاگون و یک مقام اطلاعاتی عراق گزارش داد که هواپیما با یک موشک روسی تور ساقط شده است.

هم‌زمان دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، گفت که به این ماجرا مشکوک است. با این حال او به طور مستقیم اشاره‌ای به ساقط شدن هواپیما نکرد.

۳۸ ساعت بعد از 'سقوط'

اما مقام‌های ایرانی هم‌چنان در حال انکار بودند. علی عابدزاده، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری ایران، گفت موضوع برخورد موشک به هواپیما "به هیچ وجه نمی‌تواند صحت داشته باشد."

او فرضیه‌ای را پیش کشید کرد که در شبکه‌های اجتماعی هم با جدول و نمودار مطرح شده بود؛ این که بوئینگ، شرکت سازنده هواپیما، به دلیل سقوط‌های اخیر وضعیت اقتصادی مناسبی ندارد و به همین دلیل آمریکایی‌ها تلاش می‌کند نقص فنی را رد کنند و به "شایعه" اصابت موشک به هواپیما دامن بزنند.

انکارها و اصرارها ادامه داشت تا این که کانادایی‌ها اعلام کردند جاستین ترودو ساعت دو بعد از ظهر (ده و نیم شب به وقت تهران) نشست خبری خواهد داشت.

تصویر تریبون خالی و خبرنگاران منتظر برای ساعتی روی شبکه‌های خبری جهان نقش بست تا این که آقای ترودو در مقابل دوربین ظاهر شد.

نخست وزیر کانادا با چهره‌ای گرفته خبری را اعلام کرد که بلافاصله در سرخط رسانه‌های جهان جا گرفت.

جاستین ترودو گفت شواهد اطلاعاتی از کشورهای مختلف و همین طور کانادا نشان می‌دهد که هواپیمای ۷۵۲ خط هوایی اوکراین با موشک ساقط شده است. او گفت این اتفاق ممکن است به صورت غیر عمد رخ داده باشد

نخست وزیر کانادا از فرستادن نماینده این کشور به ترکیه برای سفر به ایران بعد از صدور ویزا خبر داد.

۴۱ ساعت بعد از 'سقوط'

بعد از سخنان نخست وزیر کانادا، نیویورک تایمز و بلینگ‌کت اصالت ویدیویی را تایید کردند که پیش از آن در شبکه‌های اجتماعی منتشر و خبرساز شده بود. این ویدیو برخورد یک موشک به هواپیمای و آتش گرفتن آن را نشان می‌داد. چند روز بعد سپاه پاسداران اعلام کرد فردی را که این ویدیو را ضبط کرده بازداشت کرده است.

_{توضیح: این ویدیو اولین بار در توییتر نریمان غریب منتشر شد}

اما علی ربیعی، سخنگوی دولت ایران همچنان انهدام هواپیما را "دروغ بزرگی" خواند و در بیانیه ای از به کار بردن "عملیاتی روانی" با روشی کاملا پیچیده و حساب شده علیه ایران گفت.

۴۲ ساعت بعد از 'سقوط'

حسام‌الدین آشنا، مشاور حسن روحانی هم با لحنی تهدیدآمیز درتوییتر به "کارگزاران ایرانی‌تبار رسانه‌های فارسی‌زبان" هشدار داد که " از مشارکت در جنگ روانی مربوط به هواپیمای اوکراینی و همکاری با ایران‌ستیزان خودداری کنند."

با وجود این دعوت ایران از نماینده بوئینگ در کنار همه کشورهای درگیر این واقعه نشان می‌داد که در عمل موضع ایران در قبال فشارهای بین‌المللی در حال نرم‌تر شدن است.

هیئت ملی ایمنی حمل و نقل آمریکا تایید کرد که در تحقیقات مربوط به سانحه هواپیمای اوکراین مشارکت می‌کند.

اظهار نظر روز پنج‌شنبه نخست وزیر کانادا و وعده او برای روشن کردن واقعیت، واکنش زنجیره‌ای مقام‌های مختلف ایران را به دنبال داشت که اطمینان‌شان از قبل هم بیشتر شده بود.

رئیس سازمان هواپیمایی کشوری دوباره "با اطمینان" گفت که موشکی به هواپیما اصابت نکرده و حمید بعیدی‌نژاد، سفیر ایران در لندن به شبکه خبری اسکای گفت که "هیچ موشکی" در آن منطقه شلیک نشده و تاکید کرد که "خیلی مطمئن هستیم که از جانب ما موشکی شلیک نشده است."

۵۵ ساعت بعد از 'سقوط'

رسانه‌های دولتی و حکومتی ایران هم در بازی انکار، بازتاب صدای مسئولان بودند و با رسم شکل و نمودار و توضیحات فنی نشان می‌دادند که هواپیما با برخورد موشک سقوط نکرده است.

ایرنا، خبرگزاری دولتی ایران، مقاله‌ای با امضای "متخصصان اتحادیه صنایع هوایی و فضایی ایران و دانش‌آموختگان مهندسی هوافضای دانشگاه صنعتی شریف" منتشر کرد که " ۱۰ دلیل در رد ادعای اصابت موشک" می‌آوردند.

در همین زمان، گزارش‌هایی از پاکسازی محل سقوط با بولدوزر منتشر می‌شد.

گروه تحقیقی بلینگ‌کت که از همان ساعات اول ماجرا را دنبال می‌کرد در توییتی نوشت که تصاویر منتشر شده نشان می‌دهد که محل سقوط پرواز ۷۵۲ پیش از آن که بازرسان بتوانند تحقیقات کاملی انجام دهند، کاملا پاکسازی شده است.

از آن سو وزیر خارجه اوکراین گفت ایران اجازه بازرسی قطعات هواپیما را به بازرسان اوکراینی داده و شواهدی وجود ندارد که نشان دهد "ایران از همکاری درباره سقوط این هواپیما طفره می‌رود."

در شبکه‌های اجتماعی جنگ فرضیه و اعتماد همچنان تلفات می‌داد. در میان سکوت و انکار مقام‌هایی که یا می‌دانستند یا باید می‌دانستند، موافقان و مخالفان در توییتر و اینستاگرام شمشیر را از رو بسته بودند و دعوا از هواپیما و سرنوشت آن به نبردی ایدئولوژیک و "وطن‌پرستانه" تبدیل شده بود.

شامگاه جمعه از ایران خبر رسید که از روزنامه‌‌ها خواسته‌اند صفحه اول خود را تا ساعت ۹ شب نگه دارند که خبری مهم در راه است.

خبر مهم نیامد اما شایعه‌ها از تصمیم ایران برای بستن تنگه هرمز تا استعفای حسن روحانی در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شد. همه نگران و منتظر بودند.

صبح شنبه، در حالی که روزنامه‌ها همچنان با  تیتر انکار روی دکه می‌رفت، خبری در آمد که آب سردی بر داغی بحث ‌و جدل‌های سه روز قبل ریخت و داغ دل بازماندگان حادثه را دوچندان کرد.

ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران جایی در میانه بیانیه‌ای که با عباراتی چون "آمریکای جنایتکار" و "تهدیدات احتمالی" و "پروازهای جنگی نیروهای تروریست آمریکایی" مقدمه‌چینی شده بود، خبر تلخ را داد و نوشت "هواپیمای مذکور مورد اصابت قرار گرفته". 

۷۳ ساعت بعد از 'سقوط'

در همین بیانیه آمده بود که پرواز شماره ۷۵۲ خطوط هوایی اوکراین "در هنگام چرخش، کاملاً در حالت نزدیک‌شونده به یک مرکز حساس نظامی سپاه و در ارتفاع و شکل پروازی یک هدف متخاصم" قرار گرفته و "بر اثر بروز خطای انسانی و به‌ صورت غیرعمد" ساقط شده است.

اما بررسی مسیرهای همین پرواز در روزهای قبل نشان می‌دهد که هواپیما تغییر مسیر قابل توجهی نداشته و در مسیر معمول روزهای گذشته حرکت کرده است.

در نقشه زیر مسیر پرواز تهران-کی‌یف هواپیمایی اوکراین در دو تاریخ دیگر - ۲۹ آذر و ۱۴ دی ۱۳۹۸ - با مسیر پرواز در روز سانحه مقایسه شده است.

بیانیه‌ تبریک "عملیات موفق" موشکی ایران علیه آمریکایی‌ها در عراق را سپاه پاسداران داده بود اما این بار نام سپاه به عنوان نهاد مسئول تنها یک بار در کوتاه‌ترین بند آخر بیانیه ستاد کل آمده بود. 

بهت و ناباوری و عزای دوباره فضای جامعه و شبکه‌های اجتماعی را پر کرد. سکوت بلندترین صدایی بود که شنیده می‌شد.

حسن روحانی، رئیس جمهور و رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران، روز شنبه در بیانیه‌ای که
در آن از "فضای تهدید و ارعاب رژیم متجاوز آمریکا" گفته بود، نوشت ساعاتی قبل از "این اشتباه فاجعه‌بار" خبردار شده است. او گفت "کلیه علل و عوامل این فاجعه" باید شناسایی شوند و "مسببین این اشتباه نابخشودنی" باید مورد پیگرد قانونی قرار بگیرند.

ساعتی بعد امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده هوافضای سپاه پاسداران، دوباره جلو دوربین آمد. لبخند پیروزی سه روز پیش محو شده بود و پرچم‌های شبه‌نظامیان عراق و سوریه جایش را به پارچه‌ای سیاه داده بود. 

آقای حاجی‌زاده برای خودش آرزوی مرگ کرد و گفت اپراتور پدافند هوایی سپاه، هواپیما را با موشک کروز اشتباه گرفته است: "او موظف بود تماس بگیرد و تاییدیه بگیرد. ظاهرا سیستم ارتباطی‌اش با اختلالی مواجه بوده است. در آن شرایط نتوانسته ارتباط بگیرد. ۱۰ ثانیه فرصت تصمیم‌گیری داشته است. در این شرایط این تصمیم بد را می‌گیرد و موشک شلیک می‌شود."

فرمانده هوافضای سپاه "همه مسئولیت" این واقعه را بر عهده گرفت و گفت: "هر چه تقصیر هست بر عهده ماست. همه درست عمل کرده‌اند و اگر خطایی بوده یکی از عناصر ما خطا کرده است."

۷۶ ساعت بعد از 'سقوط'

آقای حاجی‌زاده درباره سوالی هم که از روز اول بارها و بارها مطرح  شده بود صحبت کرد؛ این که چرا در اوج تنش نظامی با آمریکا پرواز هواپیماهای تجاری و مسافربری متوقف نشد. 

او گفت درخواست خالی شدن فضای پروازی کشور چند بار مطرح شده و تاکید کرد که از دید او شرایط جنگی بوده و باید "مسئولان ذی‌ربط" این کار را می‌کردند. آقای حاجی‌زاده گفت که بخش‌های دولتی و فرودگاهی و هوانوردی هیچ خطایی در این زمینه نکرده‌اند و در این بخش هم "هر مشکلی هست به نیروهای مسلح برمی‌گردد."

این در حالی است که چندین خط هوایی بعد از حملات موشکی ایران اعلام کردند که موقتا از حریم هوایی ایران و عراق عبور نخواهند کرد.

اداره هوانوردی فدرال آمریکا هم بامداد چهارشنبه بعد از حملات موشکی و قبل از سرنگونی هواپیما در بیانیه‌ای اعلام کرده بود که پرواز هواپیماهای غیرنظامی را در آسمان عراق، ایران و آب‌های خلیج فارس و دریای عمان ممنوع کرده است.

پاسخ این سوال که چه نهادی و به چه دلیل مانع از بستن حریم هوایی ایران به روی پروازهای غیرنظامی شده، هرگز مشخص نشد.

فرمانده کل سپاه پاسداران روز یکشنبه در مجلس ایران گفت که مسئولیت پروازهای مسافربری با سپاه نیست و " لذا سپاه مسئول توقف این پروازها نمی‌باشد."

سازمان هواپیمایی کشوری هم  چند ساعت بعد توضیح درباره مسائلی مانند "فرایندهای محدود یا بسته اعلام کردن فضای کشور" را به دلیل "پرهیز از ایجاد تلقی و سوء تفاهم" به فرصت‌های آتی موکول کرد.

مدیرعامل شرکت فرودگاه‌های کشور گفت که "دستورالعمل لغو و تاخیر پروازها برای چنین موضوعاتی را پدافند اعلام می‌کند."

شرکت فرودگاه‌ها و ناوبری هوایی ایران در بیانیه‌ای اعلام کرد که مرکز کنترل فضای کشور که زیرمجموعه این نهاد است، مسئولیت هدایت و کنترل پروازهای عبوری و داخلی را دارد اما نهاد تصمیم‌گیرنده برای انجام یا عدم انجام پروازها در شرایط خاص نیست.

فرمانده هوافضای سپاه پاسداران روز شنبه به صراحت گفت که صبح روز چهارشنبه به محض اطلاع از حادثه آن را به "مقامات" اطلاع داده است. اما این سوال هم که این مقامات چه کسانی بودند، هرگز پاسخی نگرفت. 

آیت‌الله علی خامنه‌ای رهبر ایران و فرمانده کل قوا که در سخنرانی‌اش در صبح روز واقعه هیچ اشاره‌ای به سقوط هواپیما نکرده بود، روز شنبه در بیانیه‌ای نوشت که "با اطلاع از نتایج تحقیقات ستاد کل درباره‌ حادثه‌ هواپیمای مسافربری اوکراینی و اثبات دخالت خطای انسانی در آن" این واقعه را تسلیت می‌گوید و "مؤکدا درباره‌ پیگیری کوتاهی‌ها یا تقصیرهای احتمالی در این حادثه ‌دردناک" سفارش می‌کند.

او یک هفته بعد در نماز جمعه‌ تهران از فرماندهان سپاه به خاطر توضیح درباره این حادثه تشکر کرد و با ابراز ناراحتی از کمرنگ شدن اخبار مربوط به حمله ایران به پایگاه‌های آمریکایی در عراق بعد از سرنگون شدن هواپیما گفت دشمن "مستمسکی به دست آورده است که بتواند سپاه پاسداران، نیروهای مسلح و نظام جمهوری اسلامی ایران را زیر سوال ببرد. خواستند این کار را بکنند شاید آن حادثه عظیم را تحت الشعاع قرار بدهند، اما اشتباه کردند."

 روز شنبه محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران هم در توییترش به زبان انگلیسی با اشاره به "خطای انسانی در لحظات بحرانی که آمریکا موجب آن شده بود" و اظهار "ندامت و پشیمانی عمیق" عذرخواهی کرد.

رسانه‌ها و گروهی از کاربران شبکه‌های اجتماعی که سه روز تنها بازتاب سکوت و انکار مقام‌های ایران بودند، گفتند که عصبانی هستند و خواهان شفافیت شدند.

خبرگزاری حکومتی فارس که از پیشگامان تئوری "جنگ روانی"  علیه ایران بود نوشت "اگر چه بررسی‌های اولیه خبرگزاری فارس نشان می‌دهد افراد، رسانه‌ها و مسئولین کشوری و لشکری که در ۷۲ ساعت گذشته اظهار نظر کردند از ماجرا بی‌اطلاع بودند اما باید بررسی شود چنانچه افرادی از ماجرا خبر داشتند و خلاف واقع صحبت کردند و یا به هر دلیل پنهان‌کاری کردند در هر مقامی برخورد صورت گرفته و معرفی و در صورت نیاز محاکمه شوند."

همین خبرگزاری روز شنبه نوشت که رهبر ایران "صبح جمعه در فاصله کمتر از ۴۸ ساعت" از واقعیت خبردار شده است.

معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر حسن روحانی هم در توییتر مدعی شد که رئیس جمهور گزارش ستاد کل نیروهای مسلح را عصر جمعه دریافت کرده است.

بعضی نمایندگان مجلس شروع به اعتراض کردند که چرا هیچ مقام ا رشدی از هیچ چیر خبر نداشته و خواستند که ماجرا روشن شود.

اما کلید واژه مکالمه‌ها در فضای واقعی و مجازی "پنهان‌کاری" بعد از فاجعه بود. بسیاری بی‌اطلاعی بالاترین مقام نظامی و امنیت کشور از چنین رخدادی را نه‌تنها غیرممکن که "توهین به شعور" عموم ونشانه سلب مسئولیت می‌دانستند.

در میان اظهار بی‌اطلاعی مسئولان بازار گمانه‌زنی و افشاگری درباره این که چه کسی زودتر فهمیده داغ بود؛ نقطه‌ تاریک و مبهمی دیگر که هرگز روشن نشد.

بعد از اذعان ایران، نخست وزیر کانادا واقعه سرنگونی هواپیما را "یک تراژدی ملی" خواند و گفت: " وداع مناسب با قربانیان، پاسخگو شناختن مسببان، شفافیت، و عدالت برای خانواده ها و عزیزان قربانیان" اولویت اصلی کانادا است.  او از مقام‌های ایران خواست که در تحقیقات درباره هواپیمای اوکراینی همکاری کامل داشته باشند.

حضور پررنگ جاستین ترودو در میان رسانه‌ها و همدردی او با بازماندگان قربانیان در کانادا وجه مقایسه دیگری به برخورد مقام‌های ایران با این واقعه و بازماندگانش با آنچه در کانادا می‌گذشت داده بود: سه روز سکوت و انکار و بعد از آن عدم ارتباط مناسب با خانواده‌ها در ایران در مقابل نشست‌های خبری و بیانیه‌های متعدد در کانادا و سر زدن بالاترین مقام سیاسی به خانواده‌های قربانیان و شرکت در مراسم یادبود.

بعد از اذعان ایران، اوکراین گفت که ایران باید مانع پرواز می‌شد و اعلام کرد که پرواز در حریم هوایی ایران را متوقف می‌کند.

تیم اوکراینی که بعد از حادثه به ایران آمده بود، بعدا اعلام کرد که در همان ابتدای تحقیقات و با دیدن بقایای موشک در محل حادثه و همین طور تکه‌های هواپیما به این نتیجه قطعی رسیده که هواپیما با موشک منهدم شده است.

یکی از مسئولان اوکراینی بعدا در مصاحبه‌ای عکس‌هایی را نشان داد که به وضوح جای ترکش‌های موشک روی بدنه هواپیما در آن مشخص بود.

به گفته تیم تحقیقات انفجار موشک زیر کابین خلبان باعث مرگ فوری تیم پرواز شده بود.

روز یکشنبه ۲۲ دی حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران به مجلس رفت تا در جلسه‌ای پشت درهای بسته به نمایندگان توضیح دهد. ساعاتی بعد تلویزیونی ایران در اقدامی کم‌سابقه سخنان آقای سلامی در جلسه غیرعلنی مجلس ایران را پخش کرد.

فرمانده سپاه که در نیمه اول گزارش خود موشک‌باران پایگاه‌های آمریکایی‌ در عراق را "شجاعانه، حکیمانه و الهی‌ترین تصمیم تاریخ ایران" توصیف کرد، در نیمه دوم آرزو کرد که داخل هواپیمای مسافربری بود و می‌مرد ولی شاهد "این ماجرای غم‌انگیز" نبود.

آقای سلامی ادعایی کرد که باعث شگفتی خبرنگاران شد. او گفت اگر ایران موضوع برخورد موشک را مطرح نمی‌کرد هیچ کس متوجه نمی‌شد.

اما نیویورک تایمز در گزارشی درباره این واقعه ابهامی را مطرح کرد که توجه کارشناسان و دیگر رسانه‌ها را به خود جلب کرد. این روزنامه نوشت که ارتباط خلبان با زمین که به صورت مرتب و با فرستادن سیگنال‌هایی با فاصله زمانی یکسان برقرار می‌شود، حدود سی ثانیه قبل از برخورد موشک قطع شده است.

این موضوع توجه بعضی رسانه‌های ایران را جلب کرد که از زمان اذعان ایران به شلیک موشک، نظریه‌ای را درباره احتمال دخالت خارجی در سیستم راداری مطرح می‌کردند که به گفته آنها در نهایت باعث تشخیص اشتباه اپراتور پدافند و شلیک موشک شده است.

اما پاسخ این سوال روز چهارشنبه و با تایید اصالت ویدیویی مشخص شد که یک روز قبل از آن در شبکه‌های اجتماعی همرسان شده بود.

این ویدیو موضوعی را که قبلا هم حرف از آن شده بود تایید می‌کرد؛ این که هواپیما مورد اصابت دو موشک با فاصله زمانی بیش از بیست ثانیه قرار گرفته است. یعنی اپراتور پدافند موشک اول را شلیک کرده و با فاصله ۲۳ ثانیه یک موشک دیگر به سمت همان هدف پرتاب شده است.

تایید این ویدیو توسط نیویورک تایمز، هم پاسخ سوال گزارش قبلی این روزنامه را می‌داد و هم تردید تازه‌ای درباره سهوی بودن شلیک به هواپیما مطرح می‌کرد.

با تایید شلیک موشک دوم مشخص شد که موشک اول به احتمال زیاد زیر کابین خلبان منفجر شده و در جا خلبان را کشته است. اما موشک دوم که هواپیما را کاملا منهدم کرده ۲۳ ثانیه بعد شلیک شده است. موشک دوم در واقع همان موشکی است که از ابتدا درباره آن صحبت می‌شد و فیلم‌های آن منتشر شده بود. به این ترتیب دلیل خلا حدود سی ثانیه‌ای در ارتباط میان خلبان و زمین در واقع کشته شدن خلبان در برخورد موشک اول و فاصله زمانی آن با پرتاب مشکوک دوم و انهدام منجر به سقوط هواپیما بود.

آشکار شدن پرتاب دو موشک یک ابهام را برطرف کرد اما ابهامی تازه و سوالی جدید را مطرح کرد؛ این که اگر پرتاب موشک خطای انسانی بوده و به گفته امیرعلی حاجی‌زاده اپراتور تنها ۱۰ ثانیه فرصت تصمیم‌گیری داشته، شلیک موشک دوم چه توجیهی داشته است. این سوال هم هرگز پاسخ داده نشد.