روزبه مهرزاد کارشناس بورس ايران

	کارشناسان معتقد بودند که با تاسيس بازار متشکل فلزات تفاوت قيمت ها ميان بازار سنتی و مصوبات دولت از ميان می رود

هر چند آهن فروشان بازار شادآباد تهران از آغاز با فعاليت بورس فلزات تهران مخالف بودند ولی انتخاب قائم مقام تحاديه آهن فروشان به سمت هيات مديره اين بورس آنها را وادار به حمايت ظاهری از شکل گيری بازار متشکل و مدرن فلزات کرد.

تا پيش از تشکيل بورس فلزات، قيمت گذاری فلزات در ايران تابع تصميم سالانه دولت بود. بر اين اساس همواره شکاف معنی داری ميان قيمت های مصوب دولتی و قيمت بازار سياه آهن فروشان وجود داشت.

بدين ترتيب بازاريان متهم بودند که با فروش سهميه های دولتی خود که به صورت حواله ای دريافت می کردند، از سود سرشاری برخوردار می شدند.

مطابق گزارش های رسمی بورس فلزات تهران، تا پيش از تشکيل اين بورس، تفاوت قيمت های دولتی فلزات پرمصرف همچون فولاد و آهن با بهای بازار سياه به ازای هر تن به دو ميليون ريال هم رسيده بود.

بنابراين دولت محمد خاتمی، رييس جمهور پيشين ايران، تصميم گرفت تا با هدف مقابله با رانت جويی رايج در بازار سنتی فلزات و هدايت اين سود به سمت واحد های توليد کننده فلزات نسبت به تشکيل بورس فلزات اقدام کند.

کارشناسان معتقد بودند که با تاسيس بازار متشکل فلزات که به معنای پايان قيمت گذاری دولتی فلزات است، تفاوت قيمت ها ميان بازار سنتی و مصوبات دولت از ميان می رود و قيمت گذاری محصولات فلزی به بازار رقابتی بورس فلزات سپرده می شود.

مطابق آمار دبير کل بورس فلزات تهران، در دوره فعاليت بورس فلزات ۵ ميليون تن بر ظرفيت توليد فولاد افزوده شده است

بر اين اساس دولت قيمت گذاری خود بر فلزات را لغو کرد و واحدهای توليد کننده فلزات در ايران که بيشتر دولتی هستند، با اخذ مجوز کارگزاری بورس فلزات اقدام به عرضه تمامی توليدات خود در اين بازار مدرن کردند.

بدين ترتيب کليه متقاضيان خريد فلزات با ارايه درخواست های خريد خود از طريق کارگزاری ها که واسطه معاملات هر بورسی هستند، با قيمت های تعادلی بازار متشکل فلزات اقدام به معامله کردند.

در بورس فلزات تهران معاملات به صورت حراج انجام می شود و قيمت های مبادلاتی بر پايه مکانيسم عرضه و تقاضا مشخص می شود.

البته فعاليت بورس فلزات تهران در دو و نيم سال گذشته همواره با انتقادهايی از سوی کارشناسان رو به رو بوده است.

از جمله اين که به دليل محدود بودن عرضه کنندگان فلزات در اين بازار مدرن، ساخت رقابتی بورس از ميان رفته است.

همچنين ضعف نظارتی و سيستم معاملاتی اين بورس مورد انتقاد فعالان بورس فلزات تهران بوده است. در مقابل مديريت بورس فلزات تهران معتقد است با ادامه فعاليت بورس فلزات زمينه برای شکست انحصار توليد دو شرکت دولتی ذوب آهن و فولاد مبارکه به وجود خواهد آمد.

به باور آنها حذف قيمت گذاری دولتی فلزات موجب تشويق بخش خصوصی برای سرمايه گذاری توليدی در بخش فلزات خواهد شد. مطابق آمار دبير کل بورس فلزات تهران، در دوره فعاليت بورس فلزات ۵ ميليون تن بر ظرفيت توليد فولاد افزوده شده است.

هم اکنون بيش از ۹۷ درصد حجم معاملات بورس فلزات تهران به مبادله فولاد اختصاص دارد.
در همين حال مديريت بورس فلزات تهران با اشاره به جوان بودن اين بورس در مقايسه با مشابه های خارجی که عمری بيش از يکصد سال دارند، رفع برخی عدم شفافيت ها در بازار و تکميل سيستم نظارتی بازار را نيازمند گذشت زمان و کسب تجربه لازم اعلام کردند.

با اين وجود در طول سال ۱۳۸۳ خورشيدی که قيمت های جهانی فلزات از جمله فولاد روند صعودی به خود گرفت، فعالان بازار سنتی رشد قيمت های داخلی فولاد را به عملکرد بورس فلزات نسبت دادند ولی حمايت قاطع دولت از بورس فلزات مانع از گسترش اعتراض بازاريان شد.

اما در سال گذشته خورشيدی تحولات بازار فولاد به گونه ای بود که مانع از اعتراض آهن فروشان حجره نشين شد.

به دليل رکود حاکم بر بازار جهانی فولاد در سال ۱۳۸۴ خورشيدی و به علت رکود حاکم بر بخش مسکن و اجرای پروژه ‌های عمرانی دولتی، تقاضا برای محصولات فولادی کاهش يافت.

مطابق تحليل نويسندگان اين نامه ها، بورس فلزات عامل اصلی افزايش قيمت آهن آلات و ساير محصولات فولادی در دو ماه گذشته بوده و ادامه فعاليت آن به نفع بازار فلزات نيست

همچنين با توجه به پايين بودن قيمت محصولات در داخل و محدود بودن تقاضا، حجم واردات به علت کاهش انگيزه‌ های تجاری وارد کنندگان نيز به مقدار قابل توجهی در حدود ۲۳ درصد در سال ۱۳۸۴ خورشيدی نسبت به سال ۱۳۸۳ خورشيدی کاهش يافت که اين امر موجودی کالای انبارها را نيز کاهش داد. بنابراين روند نزولی قيمت ها انگيزه ای برای تضعيف بورس فلزات باقی نگذاشت.

ولی با شروع سال جاری خورشيدی و با توجه به رشد اعتبارات دولت برای کارهای عمرانی و تخصيص بودجه مورد نياز به همراه نزديک بودن فصل کار، مکانيزم‌های تشويقی ساخت مسکن، سرازير شدن نقدينگی سرگردان (به علت رکود در بورس اوراق بهادار و ساير بخش‌های سرمايه‌گذاری) به بازار فلزات، تقاضا برای محصولات فولادی به ويژه محصولات فولادی ساختمانی افزايش يافت و اين امر با توجه به رشد قيمت‌های جهانی باعث رشد قيمت‌ها در داخل شد. در نتيجه کسبه بازار آهن از افزايش حدود ۴۰ درصدی قيمت آهن و محصولات فولادی در دو ماه ابتدايی سال جاری خورشيدی خبر دادند.

بلافاصله پس از اين اتفاق انجمن اسلامی آهن فروشان، تعاونی مرکز تهيه و توزيع آهن آلات و سنديکای لوله و پروفيل با نگارش نامه های پی در پی خطاب به محمود احمدی نژاد، رييس جمهوری، سعی کردند تا او را برای اعلام مخالفت با "فعاليت تورم زای بورس فلزات" متقاعد کنند.

مطابق تحليل نويسندگان اين نامه ها، بورس فلزات عامل اصلی افزايش قيمت آهن آلات و ساير محصولات فولادی در دو ماه گذشته بوده و ادامه فعاليت آن به نفع بازار فلزات نيست.

اين در شرايطی است که شعار تثبيت قيمت ها از محوری ترين شعارهای انتخاباتی آقای احمدی نژاد بوده است.

سکوت دو هفته ای دولت در برابر نامه های متعدد کسبه بازار سنتی اين گمانه را تقويت کرد که رايزنی های سياسی جريان مخالف بورس فلزات که از حاميان انتخاباتی محمود احمدی نژاد بوده اند، به نتيجه رسيده است.
در حالی که هنوز آقای احمدی نژاد حمايت رسمی خود را از ادامه فعاليت بورس فلزات تهران اعلام نکرده ولی سخنگوی دولت او هرگونه توافق با مخالفان بازار مدرن فلزات را رد کرده است.

در همين حال کارشناسان اعلام کردند با وجود افزايش‌های به ‌وجود آمده در بازار داخلی، مقايسه قيمت ‌های فعلی با قيمت سال‌ های گذشته نشان می ‌دهد که سطح قيمت ‌های جاری عمدتا به ‌رغم افزايش هزينه‌ های توليد و مواد اوليه و نرخ تورم حتی پايين ‌تر از قيمت سال‌ های گذشته است.

به عنوان نمونه متوسط قيمت ميلگرد در فروردين ماه سال ۱۳۸۵ خورشيدی در مقايسه با فروردين سال ۱۳۸۳ خورشيدی حتی بدون لحاظ کردن رشد نرخ تورم دو ساله ارزان تر است.

همچنين قيمت ورق گرم و سرد در فروردين ماه سال جاری خورشيدی نسبت به زمان مشابه در سال گذشته پايين ‌تر است و فقط در بخش تيرآهن افزايش رخ داده است که بيشتر مربوط به تيرآهن ‌هايی با اندازه خاص بوده که توليد داخل نداشته و يا مقدار توليد آنها توسط توليد کنند گان داخلی محدود بوده است.

بنابراين قيمت ‌های داخلی ايران در هيچ شرايطی طی سال ‌های گذشته و حتی در مقاطع زمانی که قيمت ‌های جهانی در بالاترين حد خود بوده است، به حد قيمت‌های جهانی نرسيده و همواره پايين‌ تر از قيمت‌های جهانی بوده است.

به اعتقاد کارشناسان با وجود رشد بيش از ۱۰۰ دلاری قيمت شمش و محصولات فولادی طی چهار ماه گذشته در بازار جهانی، اين اختلاف قيمت هيچ گاه به کمتر از ۱۰۰ دلار به ازاء هر تن محصولات فولادی نرسيده، به طوری که با وجود تعيين تعرفه صفر درصدی برای برقراری تعادل در بازار فولاد هنوز تقاضای موثری برای واردات فولاد به ايران ارايه نشده است.

با اين وجود سنديکای لوله و پروفيل که با تشکيل بورس فلزات از خريد مواد اوليه ارزان قيمت دولتی محروم شده، با ادامه نامه نگاری های خود بورس فلزات را برای صدور مجوز کارگزاری برای اين تشکل تحت فشار گذاشته است.

هر چند دبير کل بورس فلزات تهران بارها اعلام کرده که اين تشکل هنوز مراحل اداری اخذ مجوز کارگزاری را طی نکرده است، مسوولان اين سنديکا، بورس فلزات را به اخلال در صدور مجوز و حمايت از فعاليت انحصاری کارگزاران فعلی بازار رسمی فلزات متهم کرده اند.

تحليلگران مسايل اقتصادی پيش بينی می کنند طی ماه های آتی دخالت های گروه های ذينفع در روند فعاليت بورس فلزات افزايش يابد.