کاوه اميدوار

بهروز غيبی، که خبرگزاری دانشجويان ايران، ايسنا، از وی به عنوان مديرکل دفتر پسته وزارت جهاد کشاورزی ياد کرده، گفته است: "خسارت سرمای ديررس در اوايل بهار که به سطح وسيعی از باغات پسته در استان کرمان آسيب رساند دليل اصلی اين کاهش توليد است."

استان کرمان مرکز اصلی توليد پسته ايران است که باغ های پسته اين منطقه برای دومين سال متوالی بر اثر سرمازدگی آسيب ديده است و تاثير نامطلوبی بر توليد پسته در اين کشور گذاشته است.

توليد پسته در سال گذشته ۱۸۲ هزار تن بوده و برآوردها نشان می دهد که امسال توليد اين محصول در حدود ۱۵۰ هزار تن خواهد بود.

سرما زدگی دو سال گذشته، صادرات پسته را نيز کاهش داده به طوری که ميزان صادرات اين محصول از ۲۰۷ هزارتن در سال ۸۲ به ۱۲۹ هزار تن در سال گذشته رسيد و درآمد ايران نيز از رقم بی سابقه ۸۰۳ ميليون دلار به ۵۳۳ ميليون دلار در سال گذشته کاهش يافت.

کاهش توليد تاثير مستقيمی بر صادرات دارد و پيش بينی می شود صادرات پسته برای سومين سال متوالی همچنان روند نزولی داشته باشد.

بلای جان پسته

علاوه بر اين، ايران در هشت سال گذشته بارها با محدوديت هايی در زمينه صادرات پسته به اروپا مواجه بوده و اين اتحاديه مقررات سختی برای واردات اين محصول در نظر گرفته است.

بر اساس مقررات اتحاديه اروپا، تمام محموله های پسته وارداتی از ايران مورد آزمايش قرار می گيرد و در صورت وجود آلودگی، بازپس فرستاده می شود.

افلاتوکس چيست؟ مغز پسته در حالت طبيعی ۵ تا ۷ درصد آب دارد و اگر به دلايلی ميزان رطوبت آن از ۱۳ درصد بيشتر شود، قارچی به نام "اسپرژيلوس" در آن فعال می شود که ضمن فاسد کردن مغز پسته، سمی به نام افلاتوکسين از خود به جای می گذارد که برای انسان خطرناک است. راهی برای مبارزه با قارچ اسپرژيلوس که وارد مغز پسته می شود وجود ندارد و تنها راه مبارزه با آن، جلوگيری از ورود اين قارچ به مغز پسته است. به گفته کارشناسان، باغداران بايد در هنگام جمع آوری پسته از تماس آن با خاک جلوگيری کنند و محصول برداشت شده را از رطوبت ديدگی و محيط مرطوب دور نگهدارند.

اتحاديه اروپا شهريور ماه سال ۱۳۷۶(سپتامبر ۱۹۹۷) ورود پسته ايران را به دليل آلودگی به نوعی قارچ به نام "اسپرژيلوس" که منجر به آلوده شدن پسته به "افلاتوکسين" می شود ممنوع کرد. گفته می شود اين ماده سرطان زاست.

اين ممنوعيت چهار ماه بعد در حالی برداشته شد که هياتی اروپايی با سفر به ايران گزارشی از وضعيت بهداشتی پسته ارائه کردند.

گزارش اين هيات با توصيه هايی برای افزايش کيفيت بهداشتی پسته در مراحل کاشت، داشت و برداشت همراه بود و سبب شد اتحاديه اروپا با تعيين مبادی ورودی معينی، مجوز واردات پسته ايران به اروپا را صادر کند.

اتحاديه اروپا صادرکنندگان پسته را ملزم کرد برای محموله های پسته حتما بايد گواهينامه رسمی دولت ايران را به همراه ارائه کنند و در صورتی که ثابت شود گواهينامه های صادر شده قابل اعتماد است، آنگاه از حجم بازرسی ها کاسته خواهد شد.

ايران از چند سال پيش برنامه گسترده ای را برای اطمينان از رعايت استانداردهای مورد نظر اتحاديه اروپا به اجرا گذاشته و می کوشد جلوی صادرات پسته آلوده را به هر شکل ممکن بگيرد.

مبارزه با آلودگی

با اين وجود، در سال گذشته اتحاديه اروپا تعدادی از محموله های صادراتی پسته را به دليل آنچه وجود آلودگی خوانده شد، بازپس فرستاد و به ايران هشدار داد کنترل های کيفی را برای رفع آلودگی افزايش دهد و گرنه محدوديت های بيشتری بر واردات پسته اعمال خواهد کرد.

به عقيده برخی از کارشناسان، محدويت های اتحاديه اروپا برای اطمينان از سلامت و بهداشتی بودن پسته يکی از عوامل کاهش صادرات به حساب می آيد.

علاوه بر اتحاديه اروپا، بسياری از دست اندرکاران توليد و صادرات پسته در داخل ايران نيز از وضعيت بهداشتی پسته ناراضی هستند و معتقدند بايد برای ارتقا کيفيت پسته و تضمين سلامت آن تلاش بيشتری صورت گيرد.

بهروز غيبی، مديرکل دفتر پسته وزارت جهاد کشاورزی، در همايش بررسی نقاط بحرانی توليد و فرآوری پسته که سه ماه پيش در کرمان برگزار شد گفته بود: "ما در جهان زير سئوال رفته ايم چرا که نمی توانيم مشکل پسته خود را حل کنيم."

	ايران بزرگترين توليد کننده و صادرکننده پسته در جهان است

عمده نگرانی ايران برای چند سال آينده است که نهال های پسته به بار می نشيند و توليد افزايش می يابد و اگر اين کشور نتواند از همين حالا مشکل را برطرف کند، پسته های توليدی راهی به بازار نخواهد يافت و در انبارها خواهد ماند.

برای همين، دولت سعی دارد باغداران را به رعايت استانداردها تشويق کند اما مشکل اين است که بخش عمده ای از باغداران، زمين و توليد محدودی دارند و آموزش همه آنها و بسيار دشوار است. به عنوان نمونه، شرکت تعاونی توليد کنندگان پسته رفسنجان که يکی از تشکل های پسته کاران است، بيش از ۶۰ هزار عضو دارد.

مشتريان جديد

اروپا همچنان مهمترين مشتری پسته ايران است ولی به گفته برخی کارشناسان، سهم ايران در اين بازار از ۹۰ درصد به ۶۰ درصد کاهش يافته است.

ايران در سال های گذشته سعی کرده بازارهای جديدی را در کشورهای حاشيه خليج فارس و شرق آسيا برای پسته خود بيابد.

پسته بعد از فرش مهمترين کالای صادراتی به غير از نفت است که درآمد ارزی قابل توجهی را نصيب ايران می کند و سهم آن در صادرات کالاهای غير نفتی به حدود ۱۴ درصد می رسد.

ايران بزرگترين توليد کننده و صادر کننده پسته در جهان است و بيش از ۴۰ درصد توليد جهانی را در اختيار دارد.

حدود ۴۰۰ هزار هکتار از مناطق مرکزی و شرقی ايران به توليد پسته اختصاص دارد که ۲۹۵ هزار هکتار آن بارور و ۱۰۵ هکتار آن غير بارور (نهال) است.