کيه ران کوک خبرنگار بی بی سی در باکو

انتظار می رود گشايش خط لوله به رونق اقتصادی باکو منجر شود

نفت خزر ظرف چند هفته آينده در خط لوله ای به طول 1762 کيلومتر به جريان خواهد افتاد.

اين خط لوله از باکو، پايتخت جمهوری آذربايجان آغاز شده و با گذر از مجاورت تفليس، پايتخت گرجستان، و همچنين عبور از بخش شرقی ترکيه به بندر جيهان در سواحل مديترانه ای اين کشور می رسد.

خط لوله باکو-تفليس-جيهان که "بی تی سی" لقب گرفته است توسط کنسرسيومی به رهبری شرکت عظيم "بی پی" (بريتيش پتروليوم) احداث می شود.

شرکت "بی پی" اين پروژه را که با هزينه تقريبی 6/3 ميليارد دلار ساخته شده، بزرگترين طرح انرژی در جهان توصيف می کند.

انباشتن خط لوله ای به اين عظمت از نفت پنج ماه وقت می برد.

سخنگوی "بی پی" در باکو گفت: "کار احداث، عمدتا طبق برنامه پيش می رود. ما انتظار داريم تا پيش از پايان سال نفتکش های بندر جيهان را با نفت خزر بارگيری کنيم."

منطقه ناپايدار

پروژه احداث اين خط لوله به شدت جنجالی بوده است.

دولت های درگير در پروژه از آن استقبال کرده اند و از جمله الهام علی اف، رئيس جمهور آذربايجان، گفته است: "کل منطقه به اين خط لوله نياز دارد."

با اين حال، از مدت ها قبل از آغاز عمليات احداث اين خط لوله در سال 2003، نگرانی هايی درباره عبور آن از منطقه ای چنين ناپايدار مطرح شده بود.

در آذربايجان، اين خط لوله از نزديکی خط آتش بسی که نيروهای آذربايجان را از نيروهای ارمنستان جدا می کند می گذرد. ارمنستان همسايه و دشمن سرسخت آذربايجان در مرز غربی اين کشور است.

اين دو کشور در يک مناقشه خونين ارضی گرفتار آمده اند و عليرغم برقراری آتش بس، اغلب زد و خوردهايی ميان نيروهای آنها روی می دهد.

محافظان غيرمسلح

در ساير مناطقی که در مسير خط لوله قرار دارد، نگرانی هايی پيرامون آسيب پذيری خط لوله در مقابل حملات گروه های ضددولتی منعکس شده است.

گرجستان با چندين گروه جدايی طلب می جنگد و در ترکيه نيز اين خط لوله از مجاورت کانون ناحيه کردنشين می گذارد.

خط لوله در برخی قسمت ها از نواحی پناهنده نشين می گذرد

مدير ارتباطات "بی پی" در باکو تاکيد می کند: "ما خط لوله را براساس بالاترين استانداردها، ايمن سازی کرده ايم. دولت های سهيم در پروژه مسوول امنيت آن هستند. خط لوله از زير زمين می گذرد و کسی قادر نخواهد بود محل عبور آن را ببيند."

او افزود: "افراد غيرمسلح محلی که توسط بی پی آموزش ديده اند از خط لوله مراقبت خواهند کرد."

اما سازمان های غيردولتی شکاياتی را مطرح کرده اند.

برخی از آنها نسبت به نقض حقوق بشر و عده ای نيز درباره تاثير خط لوله بر محيط زيست هشدار داده اند.

گروه های طرفدار محيط زيست پيگيری اين پروژه در يک ناحيه فعال زلزله شناسی را زير سوال برده و می گويند که هرگونه گسستی در خط لوله باعث تحميل خسارات گسترده به محيط زيست خواهد شد.

به خصوص در گرجستان، اعتراضات شديدی نسبت به گذر خط لوله از دره برجومی که يکی از زلزله خيزترين نواحی منطقه و مرکز جهانگردی گرجستان است ابراز شده است.

اما فائق عسگرف، که مسوول نظارت بر تاثير زيست محيطی خط لوله برای شرکت "بی پی" است می گويد: "نمی توانم بگويم که هيچ مشکلی وجود ندارد. ما از فن آوری هايی استفاده می کنيم که تاثير منفی بر محيط زيست را به حداقل می رساند. کار ما ايده آل نيست، ولی خوب است."

قدرت و نفوذ

دولت های غربی و موسسات مالی حمايت قاطعانه خود را از اين پروژه ابراز داشته اند.

اين خط لوله از حمايت سياسی چشمگير آمريکا برخوردار بوده است چرا که واشنگتن اين خط لوله را راهی برای انتقال منابع حياتی انرژی از خزر، بدون آنکه از ايران يا روسيه بگذرد، تلقی می کند.

اما روسيه از اين پروژه خرسند نبوده است، و آن را شاهد ديگری دال بر تلاش غرب برای اعمال قدرت و نفوذ در ناحيه ای که مسکو به طور سنتی آن را قلمرو خود می داند قلمداد می کند.

وجود ذخاير غنی نفت و گاز در دريای خزر از مدت ها قبل شناخته شده بود، اما راه نداشتن منطقه به آبهای آزاد جهان، مشکلاتی برای انتقال ذخاير انرژی آن به بازارهای خارجی ايجاد می کرد که خود مانع عمليات اکتشافی تازه بوده است.

"بی پی" می گويد که اين خط لوله راه حل مساله است، اما منتقدان می گويند که آينده قابل اطمينان نيست و اصرار می ورزند که اين خط لوله قماری بزرگ در ناحيه ای بی ثبات است.