مهرداد فرهمند

حصول توافق امنيتی ميان دولتهای اردوغان و خاتمی می تواند راه را برای پايه ريزی رابطه نزديکی ميان دو همسايه که در درازمدت نيز پايدار بماند و حتی با خارج شدن از دست اسلامگرايان نيز خدشه نيابد فراهم کند

توافق امنيتی که بر سر نحوه برخورد با مخالفان دو حکومت ايران و ترکيه ميان سران دو دولت ايران و ترکيه حاصل شد، مهمترين دستاورد اين سفر اعلام شده است اما آقای اردوغان در برنامه سفر خود به تهران، مذاکراتی اقتصادی نيز داشت که حاصل آنها همچون دستاوردهای سياسی و امنيتی سفر او بازتاب نيافته و پرسشهايی باقی گذاشته است.

هر گاه که اسلامگرايان در آنکارا روی کار آمده اند، رابطه سرد و تيره دولت جمهوری اسلامی ايران با حکومت سکولار ترکيه، جان گرفته و رشد قابل توجهی داشته است.

دوران کوتاه حکومت حزب اسلامگرای رفاه در ترکيه در سال 1996 فصل تازه ای در روابط تهران و آنکارا گشود.

هر چند سقوط اين دولت گرمی رابطه ايرانيان و ترکها را دچار افول کرد اما يادگاری ديرپا برای اقتصاد دو کشور باقی گذاشت.

طرح خط لوله گاز ايران به ترکيه و قرارداد سی ميليارد دلاری که ميان دو کشور بر سر آن بسته شد، بلندپروازانه ترين معامله تجاری است که اين دو همسايه در تاريخ خود ميان يکديگر داشته اند.

اما پس از آنکه احداث اين خط لوله سرانجام در سال 2001 به پايان رسيد، اين پيمان بلندپروازانه جنبی عملی به خود نگرفت.

روی کار آمدن دولت اسلامگرای حزب عدالت و توسعه در ترکيه با اينکه بار ديگر گرمی روابط ايران و ترکيه و رشد چشمگير نود درصدی در مبادلات تجاری ميان دو کشور را به همراه آورد، اما نتوانست موانع بر سر عملی شدن قرارداد بزرگ انتقال گاز ايران به ترکيه را از ميان بردارد.

طرح خط لوله گاز ايران به ترکيه و قرارداد سی ميليارد دلاری که ميان دو کشور بر سر آن بسته شد، بلندپروازانه ترين معامله تجاری است که اين دو همسايه در تاريخ خود ميان يکديگر داشته اند

رقيبی همچون روسيه که حاضر است گاز را ارزانتر از ايران بفروشد، طرف ترک را به چانه زدن بر سر بهای گاز با ايران کشاند و حتی پس از آنکه دولت ايران حاضر شد از بهای گاز صادراتی خود به ترکيه بکاهد، باز هم اختلاف ميان دو کشور بر سر اين معامله بر جای خود باقی مانده است.

رجب طيب اردوغان، نخست وزير ترکيه در سفر اخيرش به ايران، حل مشکل معامله گاز را در برنامه کاری خود داشت و هر چند نويد رشد مبادلات تجاری دو کشور تا ميزان پنج ميليارد دلار را داد و معامله ای برای خريد شش تا هفت ميليون تن نفت از ايران صورت بخشيد، اما هيچ خبری دال بر اينکه مذاکراتش با وزير نفت ايران به حل مشکل قرار داد صدور گاز ايران به ترکيه انجاميده باشد منتشر نشد.

جلوگيری از فعاليت شرکت ترکيه ای تاو در به عهده گرفتن خدمات فرودگاه بين المللی امام خمينی تهران نيز از جمله مسائل مهم در روابط ايران و ترکيه بود که انتظار می رفت در سفر نخست وزير ترکيه به تهران راه حلی برای آن پيدا شود اما تا هنگامی که آقای اردوغان تهران را ترک گفت، جز ابراز اميدواريهای هميشگی برای حل اين مسئله، نکته ديگری در اظهارات مقامات ايرانی و ترک ديده نشد که از احتمال حل اين مشکل حکايت کند.

پابرجا ماندن چنين مشکلی باعث شده است که توافق تجاری مهم ديگری که ميان ايران و ترکيه بسته شده و طی آن، شرکت مخابراتی تورک سل ترکيه توسعه خطوط تلفن همراه ايران را به عهده گرفته است نيز در شک و ترديدهايی فرورود.

در آستانه سفر نخست وزير ترکيه به تهران، مطبوعات منسوب به جناح محافظه کار در ايران بارها به اظهارنظرهايی نسبت به ارتباط شرکت مخابرات تورک سل با آنچه محافل صهيونيستی می خواندند پرداختند که با تکذيب مسئولان ترک همراه بود.

در ترکيه که نظاميان و محافظه کاران ملی گرايانش به جمهوری اسلامی در ايران به چشم تهديدی برای امنيت خود نگريسته و روی خوشی به نزديکی به ايران نشان نمی داده اند، حصول توافق امنيتی ميان دولتهای اردوغان و خاتمی می تواند راه را برای پايه ريزی رابطه نزديکی ميان دو همسايه که در درازمدت نيز پايدار بماند و حتی با خارج شدن از دست اسلامگرايان نيز خدشه نيابد فراهم کند اما در جانب ايرانی، به نظر می رسد حتی به قدرت رسيدن اسلامگريان در ترکيه نتوانسته است خط مشی محافظه کاران را که به ترکها بيشتر به چشم متحد اسرائيل می نگرند تا همسايه استراتژيک تغيير دهد، تا آنجا که حتی برای جلوگيری ار فعاليت تجاری ترکها ابزار نظامی سپاه پاسداران به کار برده می شود و اين رويه می تواند حسن همجواری ميان دو کشور را به سطحی تنزل دهد که حتی ادامه حضور اسلامگرايان در عرصه قدرت در ترکيه نيز نتواند رونق بخش روابط دو کشور باشد.