اوپک پلاس در برابر تصمیمی دشوار؛ افزایش عرضه نفت به سود کیست؟

روسیه و عربستان سعودی به همراه دیگر اعضای اوپک پلاس قرار است در حالی روز چهارشنبه ۱۵ ژوئیه درباره وضع بازار جهانی نفت به گفت‌وگو بنشینند که تمایل به کنارگذاشتن محدودیت‌ توافق شده پیشین برای تولید نفت خام، افزایش یافته است.

این‌بار نه تنها روسیه که شماری از اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک هم خواستار افزایش تولید بوده و به احیای بازار جهانی امیدوارند. این امیدواری پس از آن است که با لغو محدودیت‌های مربوط به مقابله با شیوع کرونا در بسیاری از کشورها، فعالیت‌های اقتصادی از سرگرفته شده و تقاضای نفت به کندی روندی افزایشی در پیش گرفته است. بخش قابل توجهی از این افزایش تقاضا در ماه میلادی مه از سوی دو مصرف‌کننده بزرگ انرژی جهان یعنی هند و چین دیده شده است.

مهمترین موضوع نشست عربستان سعودی با اعضای اوپک پلاس، با توجه به نزدیک شدن به پایان دوره کاهش ۹ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه‌ای تولید نفت، تصمیم‌گیری برای سقف تولید از ماه اوت تا پایان دسامبر سال‌جاری میلادی است.

اوپک و متحدان غیرعضو این سازمان، زیر عنوان اوپک پلاس در ماه آوریل توافق کردند که با کاهش روزانه ۹ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه از تولید نفت خام به نبرد با سقوط قیمت و کاهش تقاضا بروند. این توافق به جنگ نفتی ریاض و مسکو بر سر تصاحب هر چه بیش‌تر سهم بازار پایان داد. رقابتی که در کنار همه‌گیری ویروس جدید کرونا، فشار مضاعفی را بر تولیدکنندگان در بازار تحمیل کرده بود.

توافق تاریخی کاستن این حجم از عرضه، به نظر تنها راه حل موجود در شرایطی بود که تقاضای نفت خام جهان تا یک سوم سقوط کرده بود. این سیاست‌گذاری همراه با توافقی ضمنی برای کاستن ۷ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه‌ای تولید پس از ماه ژوئیه بود. اگرچه تصمیم نهایی در این رابطه گرفته نشد ولی گمان می‌رفت که با شرایط بی‌سابقه اقتصادی، احتمالا کاستن ۲ میلیون بشکه‌ای از محدودیت تولید، توافق اوپک و اوپک پلاس را در برخواهد داشت. این سقف تولید، گزینه‌ایی است که "کمیته نظارت مشترک وزیران" آن را بررسی می‌کند.

محمد بارکیندو، دبیرکل اوپک از "نزدیک شدن بازار به تعادل، با توجه به افزایش تدریجی تقاضا" سخن گفته است و خبرهایی از تمایل روسیه به لغو سقف تولید شنیده می‌شود.

آژانس بین المللی انرژی اما درباره نیمه دوم امسال به اندازه دبیرکل اوپک و روسیه خوش‌بین نیست. این نهاد ناظر با وجود افزایش تقاضا در هند و چین، همچنان برآورد می‌کند که تقاضای جهانی نفت در ماه‌های منتهی به پایان سال‌جاری و پیش از احیا در سال ۲۰۲۱ روندی کاهشی در پیش بگیرد.

آژانس بین المللی انرژی هفته گذشته اعلام کرد که "سخت‌ترین تاثیرات شیوع کرونا بر تقاضای نفت سپری شده ولی اثرات آن باقی می‌ماند." بر اساس این پیش‌بینی، تقاضای نفت تا ۵ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه در روز طی نیمه دوم امسال کاهش می‌یابد. دلیل این کاهش تقاضا، همین افزایش قیمتی است که نسبت به نیمه اول سال دیده می‌شود و به این ترتیب تولیدکنندگان را به عرضه بیش‌تر تشویق خواهد کرد.

در حال حاضر بهای نفت حدود ۳۹ تا ۴۲ دلار است و این ارقام در قیاس با سقوط به زیر ۱۶ دلار و حتی برای ساعاتی به زیر صفر، در نوع خود احیای بازار تلقی می‌شود. تصمیم به لغو سقف تولید یا افزایش ۲ میلیون بشکه‌ای عرضه روزانه به بازار، این تردید را پدید آورده که تولیدکنندگان برای گریز هر چه زود‌تر از مصائب اقتصادی ماه‌های سخت گذشته، تصمیمی زودهنگام گرفته و به این ترتیب احیای به نسبت پایدار بازار نفت را به تاخیر اندازند.

تمایل به افزایش عرضه در بازار جهانی نفت در حالی است که همچنان خطر "موج دوم کرونا" تهدیدی علیه اقتصاد جهان است. همچنین در دوره دو ماهه کاهش عرضه، پایبندی کامل عراق، آنگولا، نیجریه و قزاقستان به این سیاست‌گذاری مشترک زیر سوال است. نکته دیگری که برخی به آن اشاره می‌کنند این‌که چین، بیش از ظرفیت پالایشگاهی نفت خریده است. با در نظر گرفتن این موارد، در کنار احتمال افزایش تولید در ایالات متحده آمریکا، تصمیم به افزایش عرضه نفت زودهنگام خواهد بود.

بر اساس اطلاعات هفتگی آژانس بین المللی انرژی، تولید نفت خام در ایالات متحده آمریکا از ۱۳ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه در ماه مارس به ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه در ژوئن کاهش یافته است. از این رو هرگونه افزایش عرضه، بدون توجه به ظرفیت تولید آمریکا احتمال کاهش قیمت را بالا می‌برد.

ایران و ونزوئلا دو بازنده اصلی بازار نفت

سازمان کشورهای تولیدکننده نفت، اوپک حتی پیش از شیوع ویروس کرونا و همه‌گیری این بیماری در جهان با کاهش تقاضا و قیمت نفت خام رو به رو بوده است.

تازه‌ترین گزارش سالانه اوپک که آمار سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۱۸ را مقایسه کرده نشان می‌دهد اعضای این سازمان، حجم صادرات و درآمدهای نفتی به شدت کمتری نسبت به ۲۰۱۸ داشته‌ و فعالیت صنایع بالادستی نفت هم در این کشورها کم کاهش یافته است.

با وجود کوچک‌تر شدن اقتصاد و کاهش صادرات نفت، مصرف نفت خام تولیدی این کشورها افزایش داشته است. این گزارش حاکی است که این آمار و ارقام متاثر از تحریم‌های ایالات متحده آمریکا علیه دولت‌های ایران و ونزوئلا است. اگرچه تولید ناخالص داخلی اعضای اوپک با انقباضی یک درصدی رو به رو بوده ولی این آمار کاهش ۵ درصدی تولید ناخالص داخلی ایران و سقوط ۲۲ درصدی تولید ناخالص داخلی ونزوئلا را در خود جای داده است.

به عبارتی دیگر، مجموع کاهش ۵۴ میلیارد دلاری درآمد نفتی ایران و ونزوئلا، ۴۳ درصد از کل کاهش درآمد ۱۲۷ میلیارد دلاری اوپک را شامل می‌شود.

به همین ترتیب در حالی که صادرات نفت اوپک در سال میلادی گذشته بیش از ۷ درصد کاهش داشته، ونزوئلا کاهشی تا یک سوم و ایران کاهشی حدود دو سوم صادرات نفت خام را تجربه کرده‌ است. بر این اساس می‌توان برآورد کرد که آمار امسال با توجه به شرایط اقتصادی جهان و شیوع کرونا به چه ترتیبی رقم زده شود.