خبر کشته شدن مسعود آنگونه که ما پوشش دادیم

احمدشاه مسعود، دوازده سال پیش در روستای خواجه بهاءالدین ولایت تخار کشته شد

بعد از ظهر نهم سپتامبر سال ۲۰۰۱ میلادی را هنوز به روشنی به یاد دارم.

سر کار بودم در ساختمان بوش هاوس در مرکز لندن، جایی که تا یکی دو سال پیش و قبل از انتقال ساکنان بخش‌های مختلف بی‌بی‌سی به ساختمان جدید، مرکز رادیوی جهانی و سرویس‌های زبان این رسانه بود. اولین خبرها در مورد حمله به احمد شاه مسعود، فرمانده نظامی ائتلاف شمال بسیار کوتاه بود.

من آن زمان از مسئولان صفحه منطقه‌ای سایت تازه تاسیس بی‌بی‌سی فارسی بودم که اخبار افغانستان و تاجیکستان بخشی از آن بود.

با دیدن اولین گزارش های تأیید نشده در خصوص حمله به احمد شاه مسعود و کشته شدن او، اولین جلسه کوتاه بررسی خبر را با یکی دو نفر از همکاران برگزار کردیم.

تصمیم ابتدایی ما و سردبیران ما در پیش گرفتن احتیاط بود.

همه می‌دانستیم که طالبان بسیاری از مناطق افغانستان را تحت کنترل دارند و فقط مناطق پنجشیر، بخش‌های از شمال کابل و بدخشان و چند ناحیه کوچک در گوشه و کنار شمال کشور هنوز به طور کامل تحت کنترل طالبان نیست و بنا بر این این خبر می‌توانست تبعات زیادی داشته باشد و ممکن بود حتی نادرست با اهداف خاص منتشر شده باشد.

اطمینان یافتن از صحت خبر قبل از انتشار آن اولین چالش ما بود. با آمدن خبرهای بیشتر بر روی برخی از سایتهای خبری احتمال درست بودن آن بیشتر می‌شد.

همه دست به کار شدیم.

خوب به خاطر دارم که یکی از همکاران ارشد افغانم را در راهرو دیدم و او گفت که بر اساس خبری که از تعدادی از افراد نزدیک به جنبش ملی افغانستان به رهبری ژنرال دوستم گرفته، این حمله اتفاق افتاده است. به گفته این همکار، ظاهرا این افراد در آن زمان در تخار و محلی که انفجار در آن صورت گرفته حضور داشتند.

به گفته این افراد، انفجار در اتاقی بوده که 'آمر صاحب' در آن بوده و به گفته آنها مسعود خلیلی هم در آن اتاق حضور داشته است.

آقای خلیلی آن زمان نماینده ائتلاف ضد طالبان در هند بود.

هند از مخالفان گروه طالبان بود و هنوز هم هست؛ تا جایی که در زمان کنفرانس بن در سال ۲۰۰۱ میلادی وقتی که بحث حضور طالبان در قدرت مطرح و عبارت "طالبان خوب" به کار گرفته شد، منتقدان هندی این سخن را "تضاد در خود" تعبیر کرده و گفتند واژه "طالبان" و "خوب" در یک عبارت با هم نمی‌گنجد.

از آنجا که از اوایل تا اواسط دهه ۹۰ در هند و در دهلی بودم، شماره تلفن‌های تماسی از آقای خلیلی با خود داشتم.

به دهلی زنگ زدم و خانمی که خود را همسر آقای خلیلی معرفی می کرد، جواب داد. اشاره به بی بی سی کردم و اینکه چند سالی در هند بودم و بدون اشاره به خبر احوال "خلیلی صاحب" را جویا شدم، او بلافاصله به خبر حمله اشاره کرد و اینکه می‌داند که او در افغانستان و به منطقه تحت کنترل ائتلاف شمال رفته است.

همسر آقای خلیلی از سلامت آقای خلیلی هم اطلاع خاصی تا آن زمان نداشت. اگرچه گفت که پسرش قرار است بزودی از طریق سفر به تاجیکستان از وضعیت مطلع شود.

با این خبر و اخبار منتشر شده در اینترنت و به ویژه در خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) می توانستیم صحت خبر حمله را با تکیه بر چند منبع مختلف تایید کنیم.

ایران از متحدان نزدیک ائتلاف ضد طالبان بود و از آقای مسعود حمایت می‌کرد و می‌دانستیم که خبرگزاری رسمی ایران می‌تواند اطلاع دقیقی در این باره داشته باشد.

به خاطر دارم که رئیس منطقه‌ای بی بی سی به بخش آمد و پرسید: "درباره این خبر چه می دانیم؟" و افرادی که حضور داشتند، هریک یافته های خود را مطرح کردند و در نتیجه اولین خبر را در این باره منتشر کردیم. خبری که بسیار کوتاه بود با تیتری مناسب که در آن خبری از کشته شدن آقای مسعود نبود.

موضع خبر رسانی ما در بی بی سی بر انعکاس واقعیت خبری منطبق با درستی خبر است.

در مصاحبه ای که یکی از بخشهای بی بی سی انگلیسی با رئیس آن زمان بخش فارسی انجام داد؛ وی به درستی گفت که تا چه حد در آن شرایط خاص دشوار است که بدون داشتن خبرنگار مستقل در منطقه تحت کنترل ائتلاف ضد طالبان و وجود احتمال انتشار اخبار غیر واقعی با اهداف مشخص از سوی گروه مقابل، بتوان در این مورد اظهار نظر قطعی کرد.

با انتشار اخبار بیشتر و بویژه گزارش های مبنی بر "زخمی" شدن آقای مسعود و انتقال او با هلی کوپتر به منطقه ای نزدیک مرز افغانستان با تاجیکستان، کم کم اخبار کشته شدن فرمانده جبهه ضد طالبان نیز منتشر شد که نهایتا از سوی رهبران این جبهه تایید شد.

آنچه پس از این اخبار به خاطر دارم تماس تلفنی‌ام بود با یونس قانونی از افراد نزدیک به آقای مسعود و اظهار "تاسف شدید" او بر آنچه که اتفاق افتاده بود.