جواد اعرابی کارشناس تئاتر

۳۵ سال پیش از این، حمید سمندریان کارگردان پرتجربه و صاحب سبک تئاتر ایران با ملاقات بانوی سالخورده تالار مولوی را افتتاح کرد. امسال هم با اجرای آن سالن اصلی تئاتر شهر پس از بازسازی طولانی مدت افتتاح شد.

مدت طولانی اجرای این نمایش که در بیست وششمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر هم اجرا شد، امکان آن را فراهم کرد که علاقه مندان بیشتری از این نمایش دیدن کنند.

بهر حال اجرای آثار نمایشی به کارگردانی حمید سمندریان و بهرام بیضایی برای اعضای خانواده تئاتر فرصتی است که به دیدن یک اثر حرفه ای تئاتری که دارای جنبه های آموزشی حرفه ای است، بنشینند.

نام فریدریش دورنمات در ایران بدون شک در ایران، نام حمید سمندریان را به ذهن می آورد. ترجمه ها و اجرای آثار این نویسنده سوئیسی توسط این کارگردان و معلم بازیگری مطرح ایران، سبب معرفی او به جامعه تئاتری ایران شده است.

آثار نمایشی این نویسنده پر از لحظه ها و موقعیت های نمایشی است که تراژدی و کمدی در آنها تنیده شده است. اوفرزند یک کشیش است و پدر بزرگش یک نویسنده سیاسی و طنز نویس برجسته سوئیس بوده است. تحصیل در فلسفه، علوم الهیات، ادبیات آلمان و تاریخ هنر و بیوگرافی او سبب چند وجهی شدن آثارش شده است.

ازدواج آقای می سی سی پی، روزهای آخر پائیزی، پنجری، گفتگوی شبانه از دیگر آثار نمایشی این نویسنده سوئیسی است که در ایران ترجمه و اجرا شده است. اما ملاقات بانوی سالخورده از نظر کارشناسان بهترین اثر فریدریش دورنمات است.

داستان نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده، داستان یک شهر کوچک به نام گولن است. این شهر که روزگاری مورد توجه بوده است و از نظر اقتصادی وضعیت قابل توجه ای داشته، اکنون دچار فقر شدید است.

قرار است بانویی میلیاردر به نام کلارا که در این شهر زاده شده است برای دیدار به این شهر بیاید. مردم شهر که از تنگدستی رنج می برند، شادمان در انتظار این دیدار هستند و به آلفرد ایل از اهالی این شهر که سال ها پیش کلارا معشوقش بوده است، قول شهرداری شهر را می دهند تا او بتواند بانوی سالخورده را راضی کند که به شهر و مردم آن کمک مالی کند.

کلارا به شهر وارد می شود و طی دیدار آغازین خاطرات گذشته اش را با آلفرد ایل افشا می‌کند. او می گوید در جوانی ازآلفرد ایل باردار شده است، اما آلفرد این ماجرا را در دادگاه با رشوه به دو شاهد انکار می‌کند.

پس از این ماجرا کلارا از شهر اخراج می شود و به خود فروشی رو می آورد و در محله ای بدنام با مرد میلیاردری برخورد می کند و با او ازدواج می کند. حالا او به مردم شهر اعلام می کند که حاضر است به شهر ۱۰۰ میلیارد کمک کند به شرط آنکه عدالت برای او در شهر اجرا شود.

عدالت مورد نظر او کشتن آلفرد ایل است. این امر در ابتدا با مخالفت اهالی روبرو می شود ولی بعد از آن همه به نوعی برای از بین بردن آلفرد ایل به رقابت می پردازند که دامنه این کار حتی به خانه خود آلفرد ایل کشیده می شود. در نهایت انجمن محلی اورا به خاطر جرمش و احترام به عدالت و ارزش ها محکوم به مرگ می کنند.

دورنمات واژه های ارزشی که در جوامع به کار برده می شود را خالی از حقیقت می داند و در این نمایش بیان می کند که چگونه فقر می تواند تمام ارزش ها را واژگون کند و تنها صورتی از آن به کار گرفته شود. حتی خود آلفرد ایل بخاطر فقر با کلارا ازدواج نمی کند و با دختر یکی از تجار شهر ازدواج می کند.

اجرای ملاقات بانوی سالخورده اگر چه تماشا چی بسیاری را به سالن اصلی تئاتر شهر کشاند ولی این نمایش انتظاری را که از حمید سمندریان می رفت بر آورده نکرد. در انتخاب بازیگران اصلی با توجه به خیل تربیت یافتگان توسط خود او در عرصه حرفه ای، انتظار بیشتری از او می رفت.

در اجراهای حمید سمندریان معمولاً حضور بازیگرانی دیده شده است که تربیت یافته خود او هستند و از توانایی بالای اجرایی برخوردارند ولی این بار یکنواختی در بازی ها و عدم توجه به جزئیات دیده می شد.

اجرای آثاری مانند آثار دورنمات که از فلسفه و جامعه شناسی و مردم شناسی پر است، نیاز به توانایی های خاصی در گروه اجرایی در زمینه های مختلف دارد که پیش از این در آثار اجرایی حمید سمندریان دیده شده بود.

در این نمایشنامه بازیگرانی چون گوهر خیراندیش، پیام دهکردی، احمد ساعتچیان، میرطاهر مظلومی، هوشنگ قوانلو، علی رامز، ژاله شعاری، فرخ نعمتی و... حضور داشتند و طراح صحنه ولباس این نمایش خسرو خورشیدی است و کیومرث مرادی که خود از کارگردان های جوان و پرکار سال های اخیر تئاتر ایران است به عنوان دستیار و مدیربرنامه ریزی با سمندریان همکاری دارد.

عکس ها از سایت ایران تئاتر