جلال سرفراز روزنامه نگار در برلین

	مهرانه آتشی دوربین به دست رو به آیینه نشسته و از خود و فضای پشت سرش عکس گرفته است

قرار بود که این نمایشگاه در ۳۱ دسامبر برچیده شود اما استقبال خوب تماشاگران سبب شد که نمایشگاه تا نوزدهم ژانویه تمدید شود، مسئولان گالری سیسرو، برای جلب توجه تماشاگر آلمانی، بیشتر بر محتوای سیاسی آثاری که به نمایش می گذارند تاکید می کنند.

در این نمایشگاه نیوشا توکلیان، شادی قدیریان، همیلا وکیلی، غزاله هدایت، گوهر دشتی و مهرانه آتشی، هر کدام با ده تابلو شرکت کرده اند.

از میان گود

پوستر بزرگ نمایشگاه عکسی است از یک زورخانه و میان گود؛ مهرانه آتشی، ۲۹ ساله، دوربین به دست رو به آیینه نشسته و از خود و فضای پشت سرش عکس گرفته است: مردانی نیمه برهنه با پوشش ورزشکاران باستانی.

در بدو امر به نظر می رسد که این عکس کولاژ باشد؛ در جایگاه یک تماشاگر ایرانی می شود پرسید چطور ممکن است پای زنی به زورخانه رسیده باشد که فضایی است مردانه و بشدت سنتی؟ آن هم با دوربین؟

با کنجکاوی بیشتر آشکار می شود که مهرانه آتشی از پس این مشکل برآمده و با برخی ترفندها به زورخانه راه یافته است.

او زورخانه را تجسم قدرت مردسالاری سنتی می داند و به قول خودش خواسته است تا در"تصویر قدرت" حضور داشته باشد؛ انتخاب این عکس برای پوستر نمایشگاه به خاطر غریب بودن فضای زورخانه برای آلمانی هاست.

عکس ـ تابلوهای مهرانه آتشی دو گونه اند: عکس های زورخانه که از میان گود با باستانی کاران جوان و در و دیوار پوشیده از انبوه عکس ها و پوسترهایی گرفته شده است که ذهنیت سنتی ـ مذهبی ورزشکاران زورخانه را تداعی می کنند.

دیگر عکس ها کولاژهایی است که در قاب های نورانی بر کف سالن خودنمایی می کنند، در این کولاژها مهرانه به زندگی شخصی خود بازگشته و به نوعی کنجکاو گذشته ای است که نسل او تجربه نکرده است.

کولاژها گاهی ذهنیتی طنزگرا را تداعی می کنند، مثلاً در یکی از تابلوها با پس زمینه پیکره ای با سینه های عریان، چند تکه کاغذ سفید با یادداشت هایی کوتاه به جای عکسهای کودکی عکاس قرار گرفته اند: "مهرانه در جشن پایان مهد کودک دانشگاه تهران"، "مهرانه هنگام اجرای دکلمه انار"، "مهرانه ـ روز اول در بیمارستان آریا "، ... .

در پاره ای از عکس ـ تابلوها، کولاژها زیر دو سرپنجه پا نشان داده می شوند و در هر یک از عکس ها ناخن ها به رنگی مانیکور شده اند، چنین تابلوهایی فضای درونی خانه را در تضاد با پوشیدگی جبری زنان در فضای بیرون از خانه تصویر می کنند.

عکسهای خبری

نیوشا توکلیان، ۲۷ ساله، خبرنگار عکاس و پیوسته در حال سفر، عرصه کار او خاورمیانه است: عراق، لبنان، ایران، سوریه، عربستان سعودی، پاکستان.

از شانزده سالگی کار با مطبوعات را آغاز کرده و از سال ۲۰۰۲ به این سو عکس هایش در نشریات معتبر بین المللی مثل تایم، نیویورک تایمز، اشترن، فیگارو و برخی دیگر از نشریات اروپایی و آمریکایی منتشر می شود.

عکس های نیوشا توکلیان در گالری سیسرو فقط مربوط به ایران است، عکس هایی کاملاً شاد با فضاهای باز و چشم اندازی به شرایط سیاسی اجتماعی ایران و موقعیت زنان که بیانگر آینده نگری و ذهنیتی مدرن است.

مثلاً عکسی با عنوان "زنده باد دموکراسی" از مراسم پیشباز از شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل، از تلاش زنان برای دستیابی به دموکراسی، آزادی های فردی و اجتماعی، و خواست ها و نیازهایی از این دست حکایت می کند، در این عکس و نیز عکسی در برابر پارکینگ بازارچه زنان، رفتار آزاد و چهره های شاد زنان بیانگر آگاهی و اعتماد به نفس آنان است.

همچنین نیوشا توکلیان در عکس هایش به نکته های ظریفی توجه می کند، مثلاً زنی که بینی و پشت چشمهایش را به دست جراح سپرده و حالا به نظر می رسد که نوبت لب هایش رسیده است، نگاهی طنزآمیز و دوپهلو.

نیوشا توکلیان در عکس هایش تماشاگر را به داوری درباره وضعیت زنان در ایران فرا می خواند.

چادر اینترنتی

موضوع عکس ـ تابلوهای شادآفرین (شادی) قدیریان، زن با چادر اینترنتی است.

پس زمینه همه عکس ها صفحه سیاه کامپیوتر است، چادر زن زیر پوشش آیکون های رنگی اینترنتی محو شده و فقط چهره و دست ها و پاهایش از مچ به پایین دیده می شود.

در ورای چنین تصویرهایی می توان تا اندازه ای به ذهنیت عکاس نزدیک شد، پشت هر کدام از آیکون ها انبوهی از خبرها و اطلاعات نهفته است که به رغم همه دشواری ها زن امروز ایرانی را به جهان مدرن پیوند می دهد.

از دید قدیریان می بینیم که در واقع زندگی کامپیوتری به حجاب زن تبدیل شده است.

در عکس ـ تابلوهای مورد اشاره که بی شباهت به برخی مینیاتورهای قدیم ایرانی نیست، زن حالت های متفاوتی دارد: ایستاده، نشسته، خوابیده، در حال رقص و غیره.

از پیکر پوشیده زن می توان طرحی ظریف و پوشیده را تصور کرد.

در بروشور نمایشگاه به شهرت بین المللی عکس ـ تابلوهای شیرین قدیریان اشاره شده است؛ از او تاکنون نمایشگاه های متعددی در ایران و آمریکا و کشورهای اروپایی، از جمله در مرکز هنری نیکلای دانمارک، گالری ورت رایدر دانشگاه کالیفرنیا در برکلی و خانه فرهنگ های جهان در برلین برگزار شده است.

شادی قدیریان 32 ساله دانش آموخته رشته عکاسی از دانشگاه آزاد تهران و مدیر نخستین وب سایت اینترنتی عکس در ایران است.

نگاه از چشمی

غزاله هدایت چشمی در ورودی ساختمان را به جای عدسی دوربین گرفته و فضاهای مورد نظرش را ساخته است

غزاله هدایت نیز همچون شادی قدیریان از تکنیک و ترفندهای عکاسی برای تصویر ذهنیت خود بهره گرفته است؛ او "چشمی" در ورودی ساختمان را به جای عدسی دوربین گرفته و فضاهای مورد نظرش را ساخته است.

استفاده از چشمی برای تداعی نگاه از درون به بیرون است، نگاهی زنانه، تلخ و رازآمیز که کنجکاو واقعیت بیرونی است.

جالب است که عکس ـ تابلوهای رنگی او در نمایشگاه، "روزنه خوشبختی" نامگذاری شده اند.

در عکس ـ تابلوهای غزاله هدایت مروری گذرا بر آلبوم خانوادگی، نقش اثر انگشت، مهر پاسپورت، خطوطی ناخوانا از متنی مذهبی یا کودکانی که دست بر دست به روبرو می نگرند بر گوی چشمی خودنمایی می کنند، انگار که کودکان از تماشاگر می پرسند: چه باید کرد؟

در این عکس ـ تابلوها تنهایی موج می زند؛ عکس ـ تابلوهای غزاله هدایت به تماشاگر امکان می دهد تا دنیای خیالی خودش را بسازد، فضای تاریک گرد گوی، بجز دو سه مورد بی شباهت به هاله گرد ماه نیست.

غزاله هدایت، 29 ساله، دانش آموخته دانشگاه آزاد تهران و نیز دانشگاه هنر سانفرانسیسکو در سال ۲۰۰۲ است، از وی بجز نمایشگاه اخیر، نمایشگاه هایی نیز در پاریس و سانفرانسیسکو برگزار شده است.

رخنه در دیوار

دیوار از دید همیلا وکیلی شاید تمثیلی از زندگی نسلی باشد که می کوشد موانعی را که میان او و خواست هایش، میان دیروز و امروز و میان ارزش های نو و کهنه حائل شده است از میان بردارد

عکس ـ تابلوهای همیلا وکیلی سیاه و سفید و کولاژ شده اند، در این عکس ها بازی با نور برای ایجاد سایه روشن ها چشمگیر است و دیوارهای کهنه آجری جایگاه مهمی دارند.

عکس ها و مدارک شناسایی عکاس، از کودکی تا اکنون، روی دیوار کولاژ شده اند؛ دو پای دخترانه با کفش های کتانی آماده گریز، پای دیوار کاشته شده اند و در یکی از کولاژها رخنه ای در دیوار ایجاد شده است.

دیوار از دید همیلا وکیلی شاید تمثیلی از زندگی نسلی باشد که می کوشد موانعی را که میان او و خواست هایش، میان دیروز و امروز و میان ارزش های نو و کهنه حائل شده است از میان بردارد.

در یکی از عکس ـ تابلوهای همیلا وکیلی، تمبرهای پستی با عکس های زنان بی حجاب دوران قاجار دیده می شود و درعکسی دیگر تمبری از سال های اخی، که عکاس آن را بر چهره زنی چسبانده است، همیلا می کوشد با چنین ترفندی تلاش برای آنچه سلب هویت از زنان هم نسل خود می داند را به نقد بکشد و تماشاگر را به داوری وادارد.

عکسهای زیارتی

عکسهای گوهر دشتی در دو حالت صحنه سازی شده اند: بدون انسان یا با انسان

گوهر دشتی، 28 ساله، دانش آموخته رشته عکاسی دانشکده هنر است و از پنج سال پیش در برخی مدارس عالی تدریس می کند، او تا کنون در نمایشگاه های مختلفی در ایران، هند و بنگلادش شرکت کرده و یکی از پایه گذاران کانون عکاسی "ایرانشهر" است.

عکس های گوهر دشتی دو گونه اند: خانه های روستایی با گلیم ها، فرش ها، پشتی ها، قاب هایی بر دیوار یا رختخواب هایی که روی هم انباشته شده اند یا اتاقی با یک تاقچه که سوراخی به عنوان پنجره در آن کنده شده است.

این عکس ها در دو حالت صحنه سازی شده اند: بدون انسان یا با انسان؛ در یکی از عکس ها زنی مسن در درون اتاق به مخده (پشتی) تکیه داده و زن جوان تر بیرون اتاق کنار در ورودی نشسته است.

این صحنه ها بیانگر دگرگونی زمان و زمانه است؛ در معماری سنتی روستایی ایران گشودن پنجره از حریم زندگی خصوصی به بیرون، تابو بود و حالا نیست یا اگر چشم انداز زن مسن روستایی فضای مقابل در بود، زن دیگر که از نسل پس از اوست در برابر در نشسته است و چشم انداز بازتری دارد.

گونه دیگر از عکسها از گوهر دشتی نیست بلکه برگزیده اوست.

این عکس ها که خانوادگی و زیارتی نامیده شده اند، از آلبوم های خانوادگی شکار شده اند و به دوران پیش از انقلاب مربوط می شوند: ۱۳۳۵، زنان بی چادر در مشهد، ۱۳۴۰، دو زن با یراق هایی بر پیشانی و پوشش قشقایی، ۱۳۴۷، عکسی از زیارت مشهد.

عکس ها از مردم عادی است، با باورهایی که نسبت به امروز تفاوت چندانی نکرده اند اما در این عکس ها آسوده تر و آزادتر به نظر می رسند.