BBCPersian.com

اختاپوس صهیونیسم، آفریقا در چنگال اسرائیل، بذرهای توطئه، خطرجهانی شدن صهیونیسم، عملیات استشهادی چرا و چگونه، اسرار سازمان مخفی یهود، راه نیرنگ، رقص مرگ و ....

ممکن است به یاد فیلم های تاریک و یخ زده جاسوسی در دوران جنگ سرد افتاده باشید، اما اینها تنها بخش کوچکی از عناوین کتاب های منتشر شده درباره اسرائیل در ایران معاصر است. و البته در این گوشه جهان هم جنگ سردی دیگر وجود دارد: دست کم در ایران بعد از انقلاب نام اسرائیل به مسئله فلسطین گره خورده و به همین خاطر است که تقریبا تمامی کتاب های منتشره درباره اسرائیل با رویکردی شدیدا منفی نوشته شده اند. کتاب های انتشار یافته درباره یهودیت و یهودیان ایرانی البته اوضاع بهتری دارند، اما نمی توان مدعی شد آنها هم تیررس نگاه دولتی دور مانده اند.

به دلیل حساسیت موضوع در ایران هیچ کدام از کارشناسان یا ناشرانی که با بی.بی.سی صحبت کردند حاضر نشدند نامشان در این گزارش برده شود.

یکی از این کارشناسان که در حوزه تاریخ معاصر تخصص دارد می گوید: در تمامی کتاب هایی که در مورد اسرائیل و فلسطین چاپ می شود آزادی قدس و مقاومت، "حق مشروع و همیشگی" مردم فلسطین شناخته می شوند.

او ادامه می دهد: "اکثر نویسندگان و مترجمان ایرانی با توجه به رویکرد نظام جمهوری اسلامی با دیدی به شدت بدبینانه به اسرائیل می نگرند. البته شماری از آنها به وجود نظم متکی به جریان های مختلف سیاسی و اجتماعی در اسرائیل معترفند."

تقریبا با اطمینان می توان گفت که بیشترین کتاب های مربوط به اسرائیل را انتشاراتی های دولتی و نیمه دولتی به چاپ می رسانند؛ از انتشارات کیهان، سروش، امیرکبیر، اطلاعات و ابرار معاصر گرفته تا انتشارات اسناد لانه جاسوسی، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، وزارت امور خارجه، مرکز پژوهش های فلسطین، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش، سپاه پاسداران و بالاخره مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

البته نیروهای ملی مذهبی و انتشاراتی های وابسته به آنها مانند چاپخش و شرکت سهامی انتشار (قبل و بعد از انقلاب) کتاب هایی درباره اسرائیل منتشر کرده اند؛ مثل کتاب تاریخ یهود، مذهب یهود (بار سنگین سه هزاره) اثر اسرائیل شاهاک با ترجمه مجید شریف.

یکی از کارشناسان امور اسرائیل که دبیری انتشار یک مجموعه کتاب مرتبط با اسرائیل و فلسطین در سازمانی دولتی را بر عهده داشته می گوید: کتاب هایی را که ملی مذهبی ها چاپ کرده اند چون دقیقا با رویکرد دولتی منطبق نیستند در حاشیه قرار می گیرند.

ناشران مستقل که کتابی درباره اسرائیل منتشر کرده باشند انگشت شمارند؛ مثلا نشر کویر که در سال ۱۳۷۸ کتاب "رهبران اسرائیل" را با عنوان فرعی "زندگی نامه کارگزاران سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی صهیونیسم و اسرائیل" منتشر کرد. یا انتشارات روزنگار که در سال ۱۳۸۱ کتاب "دین و دولت در اسرائیل" را از احمد زیدآبادی، روزنامه نگار، انتشار داد.

انجمن کلیمیان ایران هم کتاب هایی در مورد یهودیان منتشر می کند. یک اقلیت مذهبی به بی.بی.سی می گوید:‌ انجمن کلیمیان ایران پیش از انقلاب در اموری مانند چاپ کتاب فعال تر بود. آنها حالا فقط کتاب های مذهبی منتشر می کنند. از این دست کتاب ها می توان به "س‍ی‍دور ی‍ش‍اری‍م"‌ (ک‍ت‍اب‌ ن‍م‍از ی‍ه‍ودی‍ان‌) اشاره کرد که در سال ۱۳۸۲منتشر شده است.

بهتر است اینجا یادی بکنیم از انتشاراتی "یهودا بروخیم" که کتاب ۳جلدی "تاریخ یهود ایران" به قلم حبیب لوی را قبل از انقلاب سال ۵۷ منتشر کرد. چنین ناشرانی در ایران بعد از انقلاب اصلا حضور ندارند.

یک کارشناس ارشد تاریخ معاصر جهان که نمی خواهد نامش برده شود به بی بی سی می گوید: "کتاب های مربوط به فلسطین را به می توان به کتاب های ترجمه شده و تالیفی دسته بندی کرد که گروه اخیر هم خود به دو شاخه تقسیم می شوند: کتاب هایی که توسط محققان نوشته می شود و پایان نامه های دانشجویی که پس از دفاع توسط ناشران مستقل و دولتی چاپ می شوند. او ادامه می دهد: معمولا مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی وابسته به نهادهای حکومتی موضوعاتی را در این حوزه به مولف سفارش می دهند و بعد از آن منتشر می کنند."

اما چاپ کتاب در مورد اسرائیل در دوران قبل از جمهوری اسلامی چگونه بوده است؟

قبل از انقلاب شاید اکبر هاشمی رفسنجانی - رئیس جمهوری اسبق ایران - جزء اولین افرادی بود که با ترجمه کتابی از اکرم زعیتر به موضوع اسرائیل و فلسطین پرداخت. این کتاب با نام "سرگذشت فلسطین یا کارنامه سیاه استعمار" در قم منتشر شده است.

کتاب های دیگری چون "ما و مسئله فلسطین" نوشته جمال عبدالناصررا می توان در همین گروه قرار داد که در سال ۱۳۵۱ توسط انتشارات آرمان چاپ شد.

کارشناس تاریخ معاصر جهان در اینباره می گوید: پیش از انقلاب ایران، انجمن های اسلامی دانشجویان ایرانی در خارج از کشور کتاب هایی را در مورد فلسطین منتشر می کردند. در سال های آخر رژیم پهلوی هم مخالفان که از روابط دو دولت ناراضی به نظر می رسیدند جزواتی را در خانه های تیمی با شماره جعلی کتابخانه ملی منتشر و مخفیانه پخش می کردند.

او ادامه می دهد: شمار زیادی از مخالفان دولت وقت در خارج از کشور و در پایگاه های الفتح در سوریه، لبنان و مصر آموزش می دیدند و با مسئله فلسطین ارتباط عمیقی پیدا می کردند. آنها هنگام بازگشت به ایران کتاب هایی عربی به ایران می آوردند که گاهی اوقات ترجمه می شد.

اکثر انقلابیون ایرانی که رویکردی مذهبی یا مارکسیستی داشتند به اسرائیل با دیدی منفی نگاه می کردند. مسئله فلسطین و رابطه گرم آمریکا و اسرائیل مهم ترین دلیل این نگاه به شمار می رفت. بعد از انقلاب اسلامی با سفر یاسر عرفات رهبر فلسطینی ها به ایران در سال ۵۷ پیوند ها میان دو طرف گسترش یافت. در جریان جنگ ایران و عراق هم شعار "راه قدس از کربلا می گذرد" نشان دهنده نوع نگاه رهبران جمهوری اسلامی به ماجرای فلسطین و اسرائیل بود.

فراغت از جنگ باعث شد که نهادهای فرهنگی وابسته به دولت روند انتشار کتاب های در مورد اسرائیل و فلسطین را شدت بخشند. در میان سیاستمداران ایرانی به جز هاشمی رفسنجانی، اشخاصی چون علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه اسبق جمهوری اسلامی و جمیله کدیور روزنامه نگار و همسر عطاء الله مهاجرانی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دوران خاتمی چندین جلد کتاب درباره فلسطین نوشته اند.

کتاب های منتشره در مورد اسرائیل در ایران را می توان به چند دسته تقسیم کرد. کتاب هایی که می توان از آنها به "ادبیات مقاومت" تعبیر کرد اولین دسته هستند. اشعار و نوشته های شاعران فلسطینی مانند غسان کنفانی و محمود درویش به کرات در ایران چاپ می شوند.

نویسندگان، به مسئله یهودیت و یهودیان ایرانی هم پرداخته اند. کتاب هایی چون "عرفان یهودی"، "مراسم عزاداری" "اسناد مهاجرت یهودیان ایران" یا "برگزیده تورات" در ایران بعد از انقلاب منتشر شده اند. در میان این گونه کتاب ها می توان از روش‌ زن‍دگ‍ی‌ (ق‍وان‍ی‍ن‌ و رس‍وم‌ م‍ل‍ت‌ ی‍ه‍ود) نام برد که در سال ۱۳۶۴ چاپ شد.

و البته کتاب هایی با رویکرد منفی هم در این بخش منتشر شده است. یکی از نمونه های آن کتاب وام‍داران‌ ن‍اس‍پ‍اس‌ (ت‍اری‍خ‌ م‍خ‍ت‍ص‍ر ی‍ه‍ودی‍ان‌ و ی‍ه‍ود در ای‍ران‌: از گ‍ذش‍ت‍ه‌ ت‍ا ک‍ن‍ون‌) است که در سال ۱۳۸۴ توسط ع‍ل‍ی‌اک‍ب‍ر رس‍ت‍م‍ی منتشر شد. "ق‍وم‌ ع‍ه‍دش‍ک‍ن‌ (داس‍ت‍ان‌ ق‍وم‌ ب‍ن‍ی‌اس‍رای‍ی‍ل‌)" نوشته پیروز قاسمی نیز در سال ۱۳۷۴به چاپ رسید.

با این حال در طول سال های گذشته، کتاب هایی مهم نیز در ایران منتشر شده است. مانند کتاب "فرزندان استر" که مجموعه مقالاتی درباره تاریخ و زندگی یهودیان در ایران است و در سال ۲۰۰۲ میلادی، (۱۳۸۱ شمسی) به همت هومن سرشار در آمریکا به زبان انگلیسی منتشر شد. این کتاب در ایران در سال ۱۳۸۴ توسط «نشر کارنگ» با ترجمه مهرناز نصریه چاپ شد که جنجال های فراوانی را بر انگیخت، چون پانویس های ناشر به اعتقاد یک نویسنده یهودی به "یک ردیه کاملِ متن کتاب تبدیل شد."

زمستان گذشته هم کتاب ارزشمند جریانات بزرگ در عرفان یهود اثر گرشوم شولم توسط نشر نیلوفرمنتشر شد.

بخش دیگری از کتاب های منتشره درباره اسرائیل، وضعیت داخلی این کشور را مورد بحث قرار می دهند. کتاب هایی مانند ارتش اسرائیل و اقتصاد اسرائیل از این دسته اند. دو کتاب "برآورد استراتژیک اسرائیل" و "ک‍ت‍اب‌ خ‍اورم‍ی‍ان‍ه‌ (۳) (وی‍ژه‌ ب‍ررس‍ی‌ م‍س‍ائ‍ل‌ داخ‍ل‍ی‌ رژی‍م‌ ص‍ه‍ی‍ون‍ی‍س‍ت‍ی‌)" هم که توسط نشر ابرار معاصر منتشر شده اند تخصصی تر از بقیه به شمار می آیند.

با این حال کتاب هایی که درباره نفوذ و قدرت "صهیونیسم" در جهان صحبت می کنند بیشترین حجم کتاب های منتشر شده ایرانی در مورد اسرائیل را تشکیل می دهند. کتاب هایی مانند تدارک جنگ بزرگ، تروریسم صهیونیسم یهودی، نفوذ صهیونیسم بر رسانه ها، فراماسونری و یهود، و رابطه صهیونیسم و بهائیت از این دسته اند. روابط آمریکا و اسرائیل هم به شدت مورد توجه ناشران دولتی ایرانی قرار دارد. ارتباط رژیم گذشته با اسرائیل نیز در چندین کتاب مورد بررسی قرار گرفته است از جمله "ساواک و دستگاه اطلاعاتی اسرائیل" (مرکز مطالعات و پژوهشهای سیاسی) و "مناسبات ایران و اسرائیل در دوره پهلوی دوم" (مرکز اسناد انقلاب اسلامی).

هولوکاست موضوع دیگر مورد توجه نویسندگان ایرانی در طول این سال ها بوده است. حتی نام این کتاب ها مثل "افسانه قتل عام یهود"، "هولوکاست حریم ممنوعه: بزرگترین دروغ تاریخ"، و "دروغ مقدس غرب" نمایانگر دیدگاه کاملا منفی این نویسندگان است.

کتاب هایی چون اسطوره های بنیانگذار سیاست اسرائیل اثر روژه گارودی به کرات در ایران منتشر می شوند. البته در طول سال های گذشته کتاب هایی مانند تاریخ داخائو – نشر نی – منتشر شده اند و به مسئله اردوگاه های کار اجباری و مرگ در دوران آلمان هیتلری پرداخته اند. کتاب مرگ کسب و کار من است، اثر روبر مرل با ترجمه احمد شاملو در این سال ها بارها تجدید چاپ شده است. این کتاب داستان هولوکاست را از زبان معمار اردوگاه مرگ آشوویتس روایت می کند.

اما آیا انکار هولوکاست توسط رئیس جمهوری ایران و سخنان او مبنی بر محو اسرائیل از نقشه بر روی انتشار این کتاب تاثیر گذاشته است؟

یک ناشر معتبر سیاسی به شرط فاش نشدن نامش به بی.بی.سی می گوید که دیگر امکان نشر چنین کتاب هایی با توجه به رویکرد جدید جمهوری اسلامی وجود ندارد. او می گوید:‌ "به یک مترجم که قرار بود کتاب خاطرات آن فرانک را برای ما ترجمه کند گفتیم فعلا دست نگهدارد." آن فرانک یک دختریهودی هلندی قربانی هولوکاست است و کتاب خاطرات او در چندین فهرست از بهترین کتاب های قرن قرار دارد.

در همین حال یک کارشناس ادبیات کودک می گوید: شاید اوایل انقلاب چاپ کتاب هایی درباره اسرائیل و فلسطینیان در حوزه کودک زیاد تر بود، اما حالا به شدت کم شده است و دیگر نمی توان آن را "جریان" توصیف کرد. او ادامه می دهد: در کتاب های درسی هم زیاد در این مورد صحبت نمی شود.

در همین حال یک کارشناس تاریخ معاصر می گوید: در کتاب های درسی چاپ شده در ایران موجودیتی به نام اسرائیل به رسمیت شناخته نشده و همه جا به عنوان "فلسطین اشغالی" از آن یاد می شود، به طوری که دانش آموزان تا زمان پایان تحصیلات متوسطه به درستی نمی دانند که اسرائیل کجاست و فلسطین کجاست؟

و به نظر می رسد کتاب "صلح فلسطینی نه تبعیض نژادی" اثر جیمی کارتر رئیس جمهوری اسبق آمریکا که که توسط چندین مترجم در ایران ترجمه و آماده چاپ شده آخرین کتاب از این دست باشد.

با اینکه کتاب کارتر با انتقاد محافل یهودی مواجه شده هنوز چاپ آن در ایران در هاله ای از ابهام قرار دارد، چون موضع او حمایت از روند صلح اعراب و اسرئیل است که با مخالفت همیشگی ایران روبروست و رسانه های دولتی آن را "سازش" توصیف می کنند.

باید دید آیا جمهوری اسلامی به چاپ این کتاب راضی خواهد شد یا نه؟

خدمات