هوشمند هنرکار منتقد فيلم

چندی پيش چهارمين جشنواره بين‌المللی پويانمايی تهران، در اسفند ۱۳۸۴ با رشد و توفيق محسوسی توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد و اکنون شاهد سومين برنامه بزرگداشت روز جهانی پويانمايی (انيميشن) هستيم. به نظر می‌رسد که در پی رونق اخير پويانمايی در ايران که از دهه‌ هفتاد آغاز شده بود، برگزاری چنين همايش‌هايی توسعه فزاينده اين حرفه را نويد می‌دهد.

در نخستين مراسم، ششم آبان، برابر با ۲۸ اکتبر، روز جهانی پويانمايی، در مراسمی که به همت خانه سينما و معاونت فرهنگی هنری شهرداری تهران در موزه امام علی برگزار شد، تقدير چند باره‌ای از نورالدين زرين ‌کلک، پدر انيميشن آکادميک ايران، انجام گرفت.

همايش آسيفای ايران

انجمن آسيفای ايران، که يکی از فعالترين مراکز آسيفای جهانی (انجمن بين‌المللی فيلمسازان انيميشن) است، با نظم و اهتمام ويژه سومين دوره بزرگداشت روز جهانی پويانمايی را برگزار کرد. در اين راه موزه هنرهای معاصر، مرکز گسترش سينمای مستند و تجربی، مؤسسه فرهنگی هنری صبا، مؤسسه فرهنگی هنری آشنا، شبکه دو سيما، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، دانشکده صدا و سيما و خانه‌ سينما ياريگر اين همايش بودند.

آسيفا (انجمن بين‌المللی فيلمسازان انيميشن - Association International du Film d'Animation) انجمن هنری و غيرانتفاعی وابسته به يونسکو است. نورالدين زرين‌کلک، انيماتور ايرانی، ضمن آن که رييس آسيفای ايران است، رييس هیأت ‌مديره آسيفای بين‌المللی نيز هست، که به نظر می‌رسد در سطح ايران شايد بالاترين مقام بين‌المللی سينمايی از آن اوست. از همين‌رو آسيفای ايران يکی از فعالترين و قديمی‌ترين اعضای آسيفای جهان است.

بزرگداشت روز جهانی پويانمايی در ايران مقارن با سی‌امين سالگرد شکل گيری آسيفای ايران شده است. در عين حال امسال به تعبيری صدمين سال تولد پويانمايی در جهان است. صد سال پيش در سال ۱۹۰۶ اولين فيلم انيميشن واقعی توسط جيمز استوارت بلکتون در ايالات متحده آمريکا ساخته شد.

در سال ۲۰۰۴، آسيفای جهانی تصميم می‌گيرد روز ۲۸ اکتبر برابر با خلق اولين اثر پويانمايی در فرانسه توسط اميل رنو را روز جهانی پويانمايی بنامد. ايران همزمان با بسياری از کشورهای جهان، سومين بزرگداشت اين روز را برگزار می‌کند.

برنامه های سه روزه آسيفا

برنامه‌های سه روزه سومين دوره، شامل ميزگردهای تخصصی، آيين‌های بزرگداشت، نمايش فيلم، نمايشگاه و کارگاه‌های آموزش فيلم انيميشن بود.

در روز اول پس از افتتاح همايش با سخنان نورالدين زرين‌کلک، برنامه نکوداشت علی‌اکبر صادقی، انيماتور پيشکسوت ايران برگزار شد و در ادامه ميزگردی با موضوع «وضعيت فعلی انيميشن در جهان» برپا شد.

همچنين در اين روز در بخش نمايش فيلم، مروری شد بر سينمای معاصر پويانمايی فرانسه و در نوبتی ديگر نيز گزيده‌ های جشنواره‌ پويانمايی انسی ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ به نمايش درآمد.

ميزگرد روز دوم به «معضلات توليد انيميشن در ايران» پرداخت. ضمن آنکه گزيده‌ای از آثار تهيه شده توسط مرکز گسترش سينمای مستند و تجربی، و حوزه هنری تبريز به نمايش درآمد. در نوبت دوم نمايش فيلم هم، آثار پويانمايی مرکز فرهنگی هنری صبا به تماشا گذاشته شد و در بخش سوم، آثار پويانمايی دانشجويان ايران به نمايش درآمد.

در سومين روز، آخرين ميزگرد با موضوع «انيميشن و تکنولوژی روز» برپا شد.

در اين روز گزيده‌ای از فيلم‌های توليد کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به نمايش درآمد و در پايان هم «جواهرهای قرن» (برترين آثار پويانمايی جهان در قرن بيستم) برنامه‌های اين همايش را خاتمه داد.

همچنين در مراسم پايانی، مراسم بزرگداشت سعيد توکليان، مدرس پويانمايی برگزار شد. در اين مراسم محمدرضا جعفری جلوه، معاون سينمايی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و محمد آفريده، رييس مرکز گسترش سينمای مستند و تجربی در ميان هنرمندان حوزه پويانمايی حضور يافتند.

نمايش فيلم، آيين های آغازين و پايانی و ميزگردها در تالار سينماتک موزه هنرهای حاضر برپا بود. در ميزگردهای سه‌گانه اين همايش، انيماتورها، مدرسان و محققانی چون سعيد توکليان، برزو رفيعی‌پور، ناصر گل‌محمدی، عبدالله عليمراد، اسماعيل شرعی، ساسان پسيان، شهرام ميرصادقی و کامران سحرخيز حضور داشتند.

در بخش ديگری از موزه، کارگاه‌های آموزش فيلم انيميشن با نظری به چهار تکنيک: سه بعدی عروسکی (کلاسيک)- دو بعدی کات اوت (کلاسيک)- سه بعدی کامپيوتری- و انيميشن سنتی کامپيوتری طی اين سه روز برپا بود.

پويانمايی در ايران

اولين آثار قابل توجه پويانمايی(انيميشن) در ايران در دهه‌ی ۴۰ خورشيدی، در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان توليد شد. در آن سالها به اتکای حضور انيماتورهايی که غالباً از حوزه تجسمی و گرافيک به اين ميدان درآمده بودند: مرتضی مميز، نورالدين زرين‌کلک، علی‌اکبر صادقی، فرشيد مثقالی... پايه‌های پويانمايی در ايران با استحکام گذاشته می‌شود، اما در ادامه به دليل ناهماهنگی سياستهای کلان مديريت هنری کشور با توسعه توليد آثار پويانمايی (چه پيش از انقلاب و چه پس از آن)، اين حوزه هرگز رشد قابل انتظار خود را نمی‌يابد.

تنها در دهه‌ی ۷۰ به واسطه توسعه تکنولوژی، به ويژه شيوه‌های رايانه‌ای و گسترش شبکه‌های تلويزيون ايران، توليد پويانمايی رونق دوباره‌ای می‌يابد که تا امروز نيز دوام آورده است. هرچند در اين دوره، رونق اساسی در بخش تبليغات، صنعت و تا حدی آموزش شکل می‌گيرد و نه در بخش هنری و خلاق، و نه حتی در توليدات داستانی. و همين هدايتگر مشکل اساسی آثار پويانمايی می شود: تقليد و تأثير آشکار از آثار نخبه اين عرصه.

در حال حاضر تخمين زده می‌شود که بيش از پانزده هزار انيماتور در ايران فعالند.